Κυριακή, 9 Ιουνίου 2013

Τι είναι ο μετα-νεωτερικός ολοκληρωτισμός;


Όταν το προ-νεωτερικό γερνάει,
το μετα-νεωτερικό καταρρέι

§1

Αφότου ο Lyotard μίλησε για μετα-νεωτερική κατάσταση και συνετέλεσε, ώστε να διαδοθεί ευρέως η έννοια της μετα-νεωτερικότητας, αρκετές σύγχρονες φιλοσοφικές και κοινωνιολογικές ερμηνείες εστιάζονται λιγότερο στην ανάγκη ανάδυσης ενός νέου κοινωνικού συστήματος και περισσότερο σε θεσμικές μεταρρυθμίσεις, που εν μέρει ή εν πολλοίς τις υπαγορεύει  η ίδια η πληροφορική δομή της κοινωνίας δυτικού τύπου. Στο πλαίσιο τέτοιων πιθανών μεταρρυθμίσεων, συνήθως γίνεται μετατόπιση των πολιτικών ιδεολογιών, σχεδιασμών ή πρακτικών από ένα σύστημα παραγωγής υλικών αγαθών με αντίστοιχη άνοδο του βιοτικού επιπέδου των ανθρώπων σε ένα σύστημα οργάνωσης της πληροφορίας ως παρα-πληροφορίας: δηλαδή συστηματικής και συστημικής παραπληροφόρησης. Αυτή ωστόσο η μετατόπιση έχει και την «επιστημονική» της δικαιολόγηση, που εκπορεύεται συνήθως από συστημικούς «διανοούμενους» μειωμένης πνευματικότητας, αλλά απύθμενης αερολογίας (Χάιντεγκερ). Μια ανεξέλεγκτη ανεπιστημονική σκοπιμότητα ετούτης της αερολογίας  εισδύει κάθε φορά στις μάζες και τις συσκοτίζει –ή ακόμη και στην ίδια τη σοβαρή επιστημονική αναζήτηση και [δύναται να] την αποπροσανατολίζει– με τη γενική μορφή επιστημολογικών εγχειρημάτων. Σε τούτα τα εγχειρήματα ανήκουν κατά περιόδους οι «μεγάλες αφηγήσεις» για οικονομικούς σχεδιασμούς, για φιλοσοφικές,  κοινωνιολογικές, ιστορικές και άλλες «επ-εξηγήσεις» ή για πολιτικά προτάγματα «σωτήριας» εθνικής ευθύνης.

§2

Η σύγχυση από τέτοιες «μεγάλες αφηγήσεις» εκφράζεται, κατά κανόνα, με την [ή στην] αδυναμία να αντιλαμβανόμαστε πως μας έχει παγιδεύσει ένας κόσμος συμβάντων, τον οποίο αδυνατούμε να ελέγξουμε. Με όρους του Μαρξ ένας τέτοιος κόσμος εμφανίζεται μέσα στην ιστορία ως ένας κόσμος από ασυνέχειες και μπορεί να ελεγχθεί μέσα από γενικές αρχές. Ο χαρακτήρας της ασυνέχειας όμως δεν είναι πάντοτε ο ίδιος. Άλλη ήταν, για παράδειγμα, η ασυνέχεια/οι ασυνέχειες κατά τη φάση μετάβασης από τη φεουδαρχική στην αστική κοινωνία, άλλη ή άλλες στη μετα-νεωτερική ή μετα-καπιταλιστική εποχή. Το ζητούμενο στους μετα-νεωτερικούς ή μετα-μοντέρνους καιρούς δεν είναι η παραγνώριση ή επικάλυψη του ως άνω κόσμου συμβάντων με επιτηδεύσεις γενικών κατευθύνσεων ή επιστημολογικών-συστημικών θεμελιώσεων, αλλά η αποκάλυψη του εκάστοτε συγκαλυπτόμενου ή συγκαλυμμένου. Αποκάλυψη δεν σημαίνει μια επί πλέον μεταφυσική θεώρηση, έστω και με υλιστικούς όρους, αλλά, πριν απ’ όλα, διάγνωση του παρόντος. Τι συμβαίνει, ανάμεσα στα άλλα, στο παρόν; Σε επίπεδο πολιτικού συστήματος, η μαζική δημοκρατία ολοκληρώνεται με ολοκληρωτικές, κατά το μάλλον ή ήττον, μεθόδους και πρακτικές. Σε επίπεδο οικονομίας, ο εν λόγω ολοκληρωτικός χαρακτήρας εκδηλώνεται ως ολοκληρωτική «κατάληψη», ήτοι εξάρτηση, της παραγωγής από άψυχες δυνάμεις, που πλανιούνται ως φάντασμα πάνω από τις ζωντανές δυνάμεις: ολοκληρωτική εμπορευματοποίηση της παραγωγής και της μισθωτής εργασίας· ολοκληρωτικός «εξορθολογισμός» με τη μορφή του γραφειοκρατικού συγκεντρωτισμού  και με μια ένοχη αξιοποίηση της τεχνολογίας.
 
§3

Αυτός ο ολοκληρωτικός «εξορθολογισμός» διέπεται από αξεδιάλυτες αντιφάσεις: θεωρητικά υποτίθεται πως ως «εξορθολογισμός» πλημμυρίζει την ανθρώπινη κοινωνία με βεβαιότητα ή με μια βέβαιη γνώση, με εμπιστοσύνη και αξιοπιστία· πρακτικά όμως την οδηγεί σε κατάρρευση μέσα στα [ή μέσα από τα] κύματα της επίγνωσης πως καμιά γνώση δεν είναι βέβαιη, πως ό,τι θεμελιωτικό –επιστημονικά ή φιλοσοφικά– προϋπήρξε, αποδεικνύεται αναξιόπιστο. Το μετα-νεωτερικής υφής ξερίζωμα του συγκεκριμένου θεμελιωτισμού συμπορεύεται με το ιδεολόγημα περί «τέλους της ιστορίας». Τούτο υποδηλώνει πως η νεωτερικότητα, ήγουν μετα-νεωτερικότητα, ενσωματώνει κάθε τοπικότητα σε έναν επεκτατικό μετασχηματισμό του χώρου, που φέρει το όνομα παγκοσμιοποίηση. Η τελευταία δεν είναι πια ένα λεκτικό σχήμα, αλλά η προμελετημένα βίαιη επικράτηση παγκόσμιων κοινωνικών σχέσεων, όπου κάθε τοπική σχέση, ως συμβάν, χάνει την αυτονομία της και καθορίζεται από άλλα συμβάντα των πιο απόμακρων τοπικοτήτων. Κάτι τέτοιο συμβαίνει κατά κόρον στην Ελλαδική κοινωνία, ώστε ανθρώπους και πράγματα, όλους και όλα να τα κυβερνά μια οντολογική αβεβαιότητα. Και το σύστημα του έθνους-κράτους; Αποδείχτηκε πολύ μικρό και ανίσχυρο για υπεράσπιση του εαυτού του, πολύ κραταιό όμως για να επιδαψιλεύει στους κρατικούς-εξουσιαστικούς μοχλούς της παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας αβρότητες και τελετουργικές ευγένειες εκδούλευσης. Κατ’ αυτό τον τρόπο μπορεί να κατανοείται καλύτερα ο μαρασμός της νεοελληνικής πραγματικότητας. Οποιαδήποτε άλλη ιδεολογική επιχρύσωση ή παρηγορητική ανορθολογικότητα επιβεβαιώνει αυτό τον μαρασμό, καθώς δεν αντιστέκεται στη ραγδαία αύξηση της ολοκληρωτικής εξουσίας.


3 σχόλια:

  1. Γεια σας κ.Τζωρτζόπουλε

    Βλέποντας αυτή την ανάρτησή σας, θυμήθηκα μια παλιότερη κουβέντα για τη πραγματικότητα σήμερα στον δυτικό κόσμο ως ''υποστασιακή σχέση''. Στη ''διδασκαλία περί της Έννοιας'' που έχετε μεταφράσει, γράφετε σε ένα σχόλιό σας στο κεφάλαιο για τον ''μηχανισμό'', πως η λογική αυτή στιγμή της Έννοιας θυμίζει την εποχή της τεράστιας εκτεχνίκευσης, θα έλεγα, την εποχή των ''πληροφοριακών συστημάτων'', με ''επικοινωνία'' ως υλικών μερών σαν ''πνευματική'' επικοινωνία. Στο βαθμό που ο ''μηχανισμός'' σχετίζεται με την ''αμεσότητα'' και την υποστασιακή σχέση σε ένα άλλο επίπεδο, βλέπω και στην ανάρτησή σας αυτή μερικά τέτοια στοιχεία. Λ.χ για τον ''κόσμο συμβάντων'' (που θυμίζει την περιγραφή του Χέγκελ στη ''διδασκαλία περί της Ουσίας'' περί υποστασιακής σχέσης-συμβεβηκότων), για τις ''ασυνέχειες'' και την ανιστορικότητα της συνείδησης, για τη πληροφορική δομή της κοινωνίας, κ.ο.κ.
    Είναι τελικά η αποκάλυψη της αναλήθειας της στιγμής αυτής όρος για το πέρασμα ακριβώς σε ένα νέο κοινωνικό σύστημα που θα αντιστοιχεί σε μια ''εμμενή τελολογία'', όπου η κοινωνία θα θέτει η ίδια τους σκοπούς της, υπερβαίνοντας τόσο το μηχανιστικό πρότυπο όσο και το πρότυπο της εξωτερικής τελολογίας κάθε μορφής δεσποτείας;

    Πόσο επίκαιρος και ''προφητικός'' παραμένει αλήθεια ο Έγελος!!! Μοιάζει να έχει θέσει όλα τα καθήκοντα από τότε, με την έννοια ενός δέοντος που συνδέεται με το αληθές και την πρακτική που ανακύπτει μέσα στη πραγματική κίνηση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Με ''επικοινωνία'' ως* υλικών μερών

    Με επικοινωνία των* υλικών μερών

    Πόση σχέση έχουν άραγε τα ''πνευματικά αυτόματα'' του Σπινόζα ή η ''μοναδολογία του Λάιμπνιτς με όλα αυτά?

    Καλό σας βράδυ!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Δημ. Τζωρτζόπουλος15 Ιουνίου 2013 - 3:54 π.μ.

    Αγαπητέ Ονειρμέ, κατ’ αρχήν να έχεις μια καλή μέρα με ό,τι αληθινά ωραίο μπορεί να μας προσφέρει η κάθε ημέρα. Στο σχόλιό σου εν συνόλω θέτεις ουσιώδη ζητήματα, που αξίζει να ανα-καλούνται προς συζήτηση. Συνοπτικά επ’ αυτών θα έλεγα τα εξής:
    1. Ό,τι ανέφερα στην εγελιανή επιστήμη της έννοιας ισχύει και μάλιστα θα μπορούσε να τονίσει κανείς με έμφαση ότι είναι το κυρίαρχο γνώρισμα της σημερινής τεχνικοποιημένης και υπολογιστικής σκέψης. Στους δια-δρόμους βέβαια των νεοελληνικών «μορφωτικών ιδρυμάτων» ή άλλων επιστημονικο-φιλοσοφικοφανών φορέων, με εξαιρέσεις ασφαλώς, επικρατεί μόνο μια αρρωστιάρικη τεχνικοποίηση της σκέψης, με αποτέλεσμα οι διάφορες φιλοσοφικές ανασκοπήσεις να μην υπερβαίνουν τις ποικίλες ιδεολογικές αυταρέσκειες.
    2. Τα σημεία που εντοπίζεις όντως κατατίθενται ως δείγματα, ήτοι παρα-δείγματα, μιας τέτοιας μηχανοποίησης του μετα-νεωτερικού ολοκληρωτισμού. Εάν δεν ήταν απόλυτα [=μονοδιάστατα] εκτεχνικευμένη η μετα-νεωτερική πραγματικότητα του λέγειν και του πράττειν, δεν θα γινόταν λόγος για ολοκληρωτισμό, αλλά για διαλεκτική.
    3. Η έννοια του συμβάντος εδώ πρέπει να ερμηνεύεται όχι μόνο εγελιανά, αλλά και χαϊντεγκεριανά. Σημειωτέον, ο Χάιντεγκερ είναι ένας από τους πιο πρωτό/ιδιό-τυπους μαθητές του Χέγκελ.
    4. Νέο κοινωνικό σύστημα μπορεί να υπάρξει τότε μόνο, όταν οι νέες κοινωνικές δομές θα στηρίζονται σε ήδη μετασχηματισμένους-αυτοσυνείδητους ανθρώπους και όχι σε μηχανισμούς, όπως πρεσβεύει η καθεστωτική αριστερά. Π.χ. οι καλοπληρωμένοι –που κυλίονται μέσα στον βούρκο του λεκτικού κατινισμού– νεροκουβαλητές των ΜΜΕ, όσο και αν εμφανίζονται ως εργαζόμενοι για την καθεστωτική αριστερά, δεν παύουν να είναι ροδίτσα και βιδίτσα [Μαρξ] ενός προπαγανδιστικού μηχανισμού [=TV] που καταστρέφει συνειδήσεις περισσότερο και από τον πιο βάναυσο Οστρογότθο του καπιταλισμού.
    5. Η μηχανιστική κακοποίηση της σκέψης στο εν λόγω συμβάν, και ως συμβάν, με την αντίστοιχη αγελαδοποίηση της ορισμένης μάζας που στηρίζει τους αναίσθητους δήμιους του εαυτού της δεν μπορεί να εξηγηθεί αλλιώς παρά με όρους φιλοσοφικούς και όχι ιδεολογιστικούς: Χέγκελ: η ανεστραμμένη λογική του κοινού νου δεν έχει καμιά σχέση με τη φιλοσοφία· Χάιντεγκερ: ένας λαός μπορεί να είναι αυθεντικός, σκεπτόμενος και όχι μάζα, όταν έχει τη δική του φιλοσοφία. Ποια φιλοσοφία έχουν άραγε αυτές οι ορδές που θρηνούν όχι για τη δική τους πείνα ως λαού, αλλά για τα προνόμια των πιο δημαγωγικών όντων και απελπιστικά κρετίνων;
    6. Ο Χέγκελ τα συνέλαβε όλα αυτά όχι απλώς καντιανά, δηλαδή με τον τρόπο του δέοντος, αλλά με βάση την εσωτερική λογική κίνηση των ίδιων των ανθρώπων και των πραγμάτων.

    ΑπάντησηΔιαγραφή