Κυριακή, 30 Οκτωβρίου 2016

Αριστοτέλης: άριστο πολίτευμα και άριστος βίος




ΗΜΕΡΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ
[Το πρόγραμμα ακολουθεί μετά την ανάρτηση] 



Αριστοτέλης
384-322 π.Χ.


Πώς δημιουργούνται οι πολιτικοί απατεώνες;

Εισαγωγικές παρατηρήσεις

§1

Ο άριστος βίος πάντα συγκεντρώνει το μέγιστο φιλοσοφικό  ενδιαφέρον του Αριστοτέλη. Γιατί; Επειδή συνυφαίνεται με τον προορισμό του ανθρώπου: με την ευδαιμονία του  και με τον αυτάρκη τρόπο βίωσης και διαβίωσής του. Αλλά ο άριστος βίος δεν μπορεί να υπάρχει για το κάθε άτομο χωριστά, εάν η κοινωνική, πολιτική, πολιτειακή,  οικονομική και η γενικότερη κατάσταση της πόλεως δεν είναι κι αυτή άριστη. Πώς μπορεί να γίνεται άριστη; Με το άριστο πολίτευμα.

Τετάρτη, 26 Οκτωβρίου 2016

Κυνική φιλοσοφία: Εξέγερση βίου





Από τον Σωκράτη στους Κυνικούς


§1


Ποιοι είναι οι Κυνικοί;  Φιλοσοφικά αναδύονται ως μια «αιρετική» διεκδίκηση του ορθού μέσα στον κατακερματισμό της ελληνικής κοινωνίας. Αυτός ο κατακερματισμός άρχισε να γίνεται αισθητός από το δεύτερο ήμισυ του 5ου π.Χ. αιώνα· αποκορυφώθηκε δε κατά τον 4ο αι. και εντεύθεν. Η Κυνική φιλοσοφία δεν χάραξε κάποια χωριστή αλλά συμβατή κατεύθυνση με την κανονιστική πορεία της τοτινής  κοινωνίας και πολιτείας των ανθρώπων. Απεναντίας εξέφραζε τάσεις στοχαστικής και εν ταυτώ βιωματικής απόσυρσης ως κριτικής εναντίωσης  στη μαζική έκφραση της ανθρώπινης κοινότητας. Οι τάσεις αυτές χαρακτηρίζονται από ποικίλες διακυμάνσεις και αποκλίσεις. Ωστόσο, κατά την ύστερη περίοδο εξέλιξής του Κυνισμού, ας πούμε κατά τη Ρωμαϊκή εποχή, εμφανιζόταν μια πιο ομοιογενής τάση προς τον «μονώτην βίον». Αυτός ο βίος ταιριάζει στον Κυνικό σοφό, γιατί του επιτρέπει, όπως μας λέει ο Διογένης με τον δικό του «μονώτην βίο», να είναι μέσα στον κοινωνικό-πολιτικό θόρυβο της καθημερινότητας ο αυθεντικός, ο πραγματικός άρχοντας που δύναται και δικαιούται να διδάξει στους μη σοφούς το ορθό. Ο «αιρετικός» χαρακτήρας, υπό ένα πιο ευρύ βλέμμα βέβαια, του Κυνικού έγκειται στο να προβάλλει την Κυνική σύζευξη θεωρείν και πράττειν ως το υπό-δειγμα, δυνάμει του οποίου μπορεί και πρέπει να οργανώνεται ο ιδιωτικός και ο δημόσιος-πολιτικός βίος των ανθρώπων.  Έτσι η «αιρετική» του διεκδίκηση ηχεί περισσότερο ως ανειλημμένη αποστολή για μεταρρύθμιση της κοινωνίας σύμφωνα με το «πολύτροπο» (Αντισθένης) του σοφού. Το πολύτροπο σημαίνει πως ο σοφός πρέπει να λαμβάνει υπόψη τους ακροατές του, αλλά και τον «καιρόν», τις εκάστοτε συνθήκες και περιστάσεις. Με γνώμονα αυτό το «πολύτροπον», ο σοφός δεν κάνει διάκριση ανάμεσα σε ειδικούς που θέλουν να ακούσουν ή να μάθουν και μη ειδικούς. Και τούτο δεν θα μπορούσε να συμβεί στην περίπτωση της Κυνικής φιλοσοφίας, γιατί τότε θα έπαυε να είναι «αίρεσις βίου».
§2

Από τη σκοπιά της ιστορίας της φιλοσοφίας η Κυνική φιλοσοφία φαίνεται να ανάγει τις θεμελιώδεις καταβολές της στη Σωκρατική φιλοσοφία. Συνιστά, ως ένα μεγάλο βαθμό, ένα είδος φιλοσοφικής εξέγερσης ενάντια στη θεωρητική και στοχαστική μετεξέλιξη που υπέστη το πρωταρχικό φιλοσοφικό θεώρημα εν όλω του Σωκράτη. Έτσι ξαναπιάνει το νήμα της Σωκρατικής θεώρησης των πραγμάτων και κηρύσσει την έμπρακτη περισσότερο εφαρμογή του αγαθού παρά την επιστημονική του θεώρηση. Ακριβώς όπως και στον Σωκράτη, οι Κυνικοί αναγνωρίζουν ως βασική θεμιτή αρχή του βίου –θεωρητικού και πρακτικού– τη μετάβαση από την πράξη στη σκέψη και όχι αντίστροφα. Αυτή η πράξη κατανοείται, για τους Κυνικούς, κυρίως ως ένας σωκρατικός τρόπος ύπαρξης, με όλες βέβαια τις διαφοροποιήσεις που υπαγορεύουν οι διαφορετικές συνθήκες δράσης. Σωκρατικός τρόπος ύπαρξης για αυτούς σημαίνει πρωτίστως ανα-τροπή της τελετουργικής ιεράρχησης των αξιών και άμεση αναζήτηση, καθίδρυση μιας μορφής ηθικής τέχνης, η οποία οξύνει τον ανθρώπινο νου και τον καθιστά ικανό σε όλα τα επίπεδα της ζωής, από το ηθικό με την στενή έννοια του όρου ως το οικονομικό και πολιτικό, να έχει άμεση και καθαρή εποπτεία των πραγμάτων. Ετούτη η αμεσότητα, η καθαρότητα του εποπτεύειν εφαρμόζεται ως ένας συνεχής, κοπιαστικός έλεγχος του δημόσιου λέγειν και πράττειν. Ένας τέτοιος έλεγχος λαμβάνει, μέσα από την άμεση πράξη και στάση του Κυνικού σοφού, τον χαρακτήρα ενός ανηλεούς «σφυροκοπήματος» του οποιουδήποτε ανίδεου όντος, που θέλει είτε να «κυβερνήσει» είτε να «φιλοσοφήσει» με παραμορφωτικό τρόπο, δηλαδή έξω από τον πόνο [=από τον κόπο της εργασίας] και την άσκηση. Όπως ο τεχνικός, κατά την ηθική τέχνη των Κυνικών, ξέρει το αντικείμενό του, όχι όταν το θεωρεί γενικά, αλλά μόνο όταν το πιάνει με τα χέρια του και το υποβάλλει σε εξαντλητική, σε πρακτική και ουσιώδη επεξεργασία, ώστε να αυτο-εξαγνίζεται και ο ίδιος, να γιγνώσκει εαυτόν εν έργω,  έτσι και όποιος βούλεται να συμβάλει στην κατασκευή, στην οικοδόμηση του ορθού βίου, είτε διανοητής είτε πολιτικός είτε ιδιώτης, πρέπει να επιτυγχάνει την «παραχάραξη του νομίσματος» (Διογένης), δηλαδή εν έργω να ξεθεμελιώνει τις ψευδείς γνώμες περί του πράττειν και περί του εαυτού του και με ένθερμη διαύγεια ήθους και λόγου να πορεύεται προς το «εστί» των πραγμάτων. Τότε και μόνον τότε συμβαίνει στον χώρο της αγοράς να αναπτύσσεται δράση και αντίδραση ανάμεσα σε όμοιους και όχι, όπως συμβαίνει στην ενδοχώρα της δυσώδους κοινωνικο-πολιτικής αγοράς του σήμερα: οι ανίκανοι και οι φαύλοι, είτε  δεσμώτες των κυβερνητών είναι αυτοί είτε κυβερνήτες των δεσμωτών, να θεωρούν εαυτόν αναντικατάστατο «αναμορφωτή» των ιστορικών μας πεπρωμένων.     


Κυριακή, 23 Οκτωβρίου 2016

Hegel: τι είναι Αυτονομία;





Γκέοργκ Χέγκελ
1770-1831

Πώς κατανοείται η αυτονομία;


§1. Η έννοια της αυτονομίας γερμ. Autonomie, Eigengesetzlichkeit, Selbstgesetzlichkeit  έλκει την καταγωγή της από την αρχαία ελληνική λέξη: αυτο-νομία, που με τη σειρά της προέρχεται από το επίθετο: αυτό-νομος, που πρωταρχικά δήλωνε την ελευθερία μιας πόλεως, μιας κοινότητας πολιτών, να ζει σύμφωνα με τους δικούς της νόμους, δηλαδή να νομοθετεί η ίδια και να οργανώνει τη ζωή της με βάση αυτή τη  νομοθέτηση. Επομένως, η αυτονομία παραπέμπει στην αυτονομοθέτηση και υποδηλώνει: αυτοκαθορισμό, αυτοπροσδιορισμό, σε αντίθεση με την ετερονομία (γερμ. Fremdgesetzlichkeit) και τον ετεροκαθορισμό, ετεροπροσδιορισμό. Στην αρχαιότητα, η εν λόγω έννοια χρησιμοποιούνταν συνήθως ως όρος της πολιτικής φιλοσοφίας, ενώ στη νεότερη εποχή, κατά κύριο λόγο από τον Καντ και ύστερα, προσέλαβε ηθικό χαρακτήρα και μετατοπίστηκε βασικά στην περιοχή της ηθικής φιλοσοφίας.

§2. Η έννοια της αυτονομίας στον Καντ συνδέεται με τον αυτοπροσδιορισμό της βούλησης και διακρίνεται ρητά από τη θεωρία του ευδαιμονισμού και του ωφελιμισμού του Διαφωτισμού. Σημαίνει την αυτονομοθέτηση /αυτονομοθεσία του Λόγου (Selbstgesetzgebung der Vernunft), την αυτενέργεια, ως αυτο-αναφορά, του νομοθετούντος Λόγου: την ενέργεια του Λόγου, που τον θέτει απέναντι στη φύση.

§3. Στον Χέγκελ, η αυτονομία νοείται ως αυτοπραγμάτωση του απόλυτου πνεύματος[1] και πάντοτε όχι χωριστά ή κατ’ απόλυτη αντίθεση προς τη φύση, όπως στον Καντ. Τούτο σημαίνει πως η έννοια της αυτονομίας, στον Χέγκελ, δεν είναι παρά αυτή τούτη η έννοια του Λόγου, που έχει αναιρέσει διαλεκτικά μέσα της τη φύση και τη διατηρεί εσωτερικά ανηρημένη. Έτσι προκύπτει μια αληθινή αυτονομία, υπό το νόημα ότι δεν υπάρχει απόλυτη αυτονομία από τη φύση, καθώς η τελευταία αποτελεί πλέον πτυχή ή βαθμίδα της διαλεκτικής διεργασίας εν όλω, δυνάμει της οποίας συντελείται η αυτοπραγμάτωση του απόλυτου πνεύματος.

§4. Χαρακτηριστική είναι η εν λόγω διαλεκτική διεργασία στη Φαινομενολογία του πνεύματος. Η φυσική συνείδηση, ως άμεση παρουσία του πνεύματος, οδηγείται στο βάραθρο, όταν επιχειρεί να αναπτυχθεί σε αυτονομία από τη φύση. Η πράξη αυτονόμησής της είναι μια ενέργεια ή διεργασία στο επίπεδο του κόσμου των φαινομένων και κάθε φορά που η ίδια η συνείδηση τείνει να επιτύχει την αυτονομία της μεταπίπτει από τη δεδομένη, γνωσιο-οντο-λογική της κατάσταση σε μια άλλη. Για παράδειγμα, στο τμήμα Β: Αυτοσυνείδηση[2], ο στωικισμός μεταπίπτει σε σκεπτικισμό, ευθύς ως αποκτά την εμπειρία πως η νομοτελειακή του κίνηση δεν μπορεί να συντελεστεί ερήμην της φύσης. Το ίδιο συμβαίνει και κατά την κίνηση του νομοθέτη Λόγου και του Λόγου που ελέγχει τους νόμους[3]. Παρόμοια, στη Νομική κατάσταση[4], η ελευθερία του προσώπου καταβαραθρώνεται, όταν αποκτά την εμπειρία της αυθαιρεσίας εκ μέρους του Κυρίου του κόσμου. Σε κάθε περίπτωση, η πράξη, που εκτυλίσσεται ως ενεργείν υπό τον αστερισμό της απόλυτης ελευθερίας, αποδεικνύεται στο τέλος μια άκρως υποκειμενική διεργασία, που δεν μπορεί να σταθεί αυτόνομα έξω ή ενάντια στο ενεργείν ενός άλλου υποκειμένου, μιας άλλης υποκειμενικής διεργασίας, δηλαδή ως απόλυτη ελευθερία.





[1] Βλ. σχετικά: Χέγκελ: η φιλοσοφία του πνεύματος, εισαγ..-μτφρ.-σχόλια Δημ. Τζωρτζόπουλος. Αθήνα: εκδ. Παπαζήση 2015, σσ. 177 κ.εξ.
[2] Βλ. Χέγκελ: Φαινομενολογία του πνεύματος τ. Ι, εισαγ.-μτφρ.-σχόλια Δημ. Τζωρτζόπουλος. Αθήνα: εκδ. Δωδώνη 1993, σσ. 311 κ.εξ., ειδικότερα σσ. 346 κ.εξ.
[3] Βλ. Χέγκελ: Φαινομενολογία του πνεύματος τ. ΙΙ, εισαγ.-μτφρ.-σχόλια Δημ. Τζωρτζόπουλος. Αθήνα: εκδ. Δωδώνη 1995, σσ. 239 κ.εξ.
[4] Ό.π., σσ. 310 κ.εξ.

Παρασκευή, 21 Οκτωβρίου 2016

M. Heidegger: καθ' οδόν προς τη φιλοσοφική ποιητική




Μάρτιν Χάιντεγκερ

Μεταστοχασμός και Ερμηνεία


                                                      §1

Πριν από λίγες ημέρες κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ρώμη, Τσιμισκή 16, 546 24 Θεσσαλονίκη, το ακόλουθο βιβλίο:
Martin Heidegger
Μεταστοχασμός και Ερμηνεία
Συγγραφείς: Στέφανος Ροζάνης-Δημήτρης Τζωρτζόπουλος

Τα περιεχόμενά του έχουν ως εξής:

1.      ΠΛΑΤΩΝ ΚΑΙ HEIDEGGER: η περίπτωση του πλατωνικού "Κρατύλου"
           Γλώσσα και φιλοσοφική ποιητική …………………………… 9
2.      Ο HEIDEGGER, Ο HEGEL ΚΑΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ:
Ερμηνεία και γλώσσα στον ορίζοντα της ελληνικής φιλοσοφίας ............ 77
§1. Λόγος και Είναι ..............................................................          79                             §2. Οι Έλληνες και η άλλη απαρχή …………………………. 91
          §3. Προς το Πράγμα της σκέψης …..………………………   109
          §4. Προς την ουσία της τεχνικής ……………………………  127

Το υπό συζήτηση βιβλίο καθιστά προσιτή μια ερμηνευτική οικείωση με τον Χάιντεγκερ και με τον τρόπο, που ο μεγάλος γερμανός φιλόσοφος έκανε διάλογο με τον  Πλάτωνα, με τον Χέγκελ, αλλά και με το σύνολο της ελληνικής σκέψης. Γιατί μας ενδιαφέρει μια τέτοια ερμηνευτική οικείωση; Επειδή επιχειρεί να ρίξει  φως στην άβυσσο του Σήμερα και να ξανασκεφτεί από μηδενική βάση το ήδη ειπωμένο, το καθιερωμένο ως πάγια αλήθεια, το προβαλλόμενο ως φιλοσοφική επικοινωνία. Προς αυτή την κατεύθυνση αντιπαρατίθεται ριζικά:
·     με τον ιδεολογικό υποβιβασμό του σημερινού ανθρώπου σε πράγμα,
·     με την απολίθωση της ζωντανής πραγματικότητας από την εργαλειακή της μεταχείριση,
·     με την παραφθορά του πνεύματος σε εριστική στρεψοδικία,
·     με την αυτο-εκμηδένιση του Dasein και την απουσία αληθινής προοπτικής,
·     με τις φαντασιακές οντογενέσεις ως «θεραπευτικά» αντίδοτα αυτής της αυτο-εκμηδένισης.

§2

Βάση της συνολικής προβληματικής του παρόντος βιβλίου αποτελεί η χαϊντεγκεριανή ρήση πως μόνο η φιλοσοφική ποιητική δίνει νόημα στην καθημερινή ύπαρξη των ανθρώπων. Αυτή μπορεί να μιλήσει για την έσχατη δυνατότητα του ανθρώπου να μην ανήκει σε κανένα πράγμα και να μπορεί να γίνεται αυτό που είναι. Αυτό είναι το οπτικό σημείο (Gesichtspunkt), από το οποίο εκκινεί κανείς για να διανοιχθεί στη φιλοσοφική ποιητική. Αλλά πώς κατανοείται η τελευταία; Κατανοείται ως η γλώσσα που μιλάει και μας στέλνει νεύματα σχετικά με την ουσία ‒παρ-ουσία/απ-ουσία‒του πράγματος. Η προσαγόρευση της γλώσσας καθιστά τον άνθρωπο ποιητή, τουτέστι δημιουργό. Δημιουργός με το νόημα ότι δεν πνίγεται μέσα στο υπολογιστικό σκέπτεσθαι, μέσα σε μια λογιστική δεδομένων ποσοτικών μεγεθών, δεν παγιδεύεται μέσα σε ένα μαθηματικοποιημένο πλέγμα παραστάσεων, αλλά διανοίγεται στην πιο εσωτερική συνομιλία με την α-λήθεια ενός πράγματος. Πρόκειται για μια συνομιλία πέραν της λογικής του εξουσιαστικού υποκειμένου, που επιχειρεί να παρατηρήσει το πράγμα, το αντικείμενο, απ’ έξω και να επιβληθεί πάνω του. Το τελευταίο συμβαίνει με την παλαιά μεταφυσική.

§3

Το ζητούμενο είναι να υπερβούμε αυτή τη μεταφυσική, όλους τους τύπους της, όλα εκείνα τα γλωσσικά σχήματα, που συνάπτουν την ουσία της φιλοσοφίας με την κανονιστική αντίληψη  (περί) των όντων και αποδυναμώνουν τη διερώτηση για το νόημα του Είναι. Η υπέρβαση είναι δυνατή ως η αυθεντική συνομιλία, που λαμβάνει χώρα εν είδει μετα-τόπισης στην περιοχή της ερμηνευτικής πράξης. Μετα-τόπιση σημαίνει αλλαγή τόπου [και μοιραία τρόπου] σκέψης: από την εξωτερική ασάφεια της παραδοσιακής μεταφυσικής στο δρόμο του νοήματος ή της ερμηνείας, που έχει ανοίξει, για πρώτη φορά η φιλοσοφική γλώσσα της ελληνικής παράδοσης. Κατ’ αυτή την έννοια, «η αλήθεια είναι η δεξίωση του πράγματος μέσα στη γλώσσα» (Heidegger: Μεταστοχασμός και Ερμηνεία, σ. 13). Τούτο σημαίνει πως μέσα στη γλώσσα περισυλλέγεται το εντός της ιστορίας μίλημα θεών, ποιητών, φιλοσόφων κ.λπ. με τη μορφή της ερμηνείας. Πρόκειται για την ερμηνεία που δεν συμβαίνει ως μια απλή εξήγηση, αλλά ως επικέντρωση «στη φύση και τη θέση των ονομασιών μέσα στο γλωσσικό Είναι» (ό.π., σ. 19).

§4


Ο λόγος, κατ’ αυτό τον τρόπο, δεν είναι απλά και μόνο ένα εξωτερικό ενέργημα ενός πεπαλαιωμένου μεταφυσικού παίγνιου της γλώσσας, αλλά η εκδηλωνόμενη μέσα στον ιστορικό χωρόχρονο «εναντίωση στον εσωτερικό σχολαστικισμό και άκριτο φορμαλισμό» (ό.π., σ. 80) και η προ-οπτική ενός στοχάζεσθαι πάνω στο μη ειπωμένο από τον ως τώρα φιλοσοφικό στοχασμό. Εδώ βρίσκεται η ουσία του Μετα-στοχασμού. Ο Λόγος τώρα δεν μιλάει γερμανικά, αγγλικά, γαλλικά κ.λπ., αλλά αρχαία ελληνικά και πριν απ’ όλα προσωκρατικά. Όπως παρατηρεί ο ίδιος ο Χάιντεγκερ,

«το εκπληκτικό των Ελλήνων της αρχαιότητας παραμένει ότι αυτοί ήταν ικανοί να διακρίνουν το λεκτέο ήδη στη συγκάλυψή του μέσα από μια προχωρούσα υποχωρητικότητα, Ήταν ικανοί για αυτό, διότι τους ανέμενε η γλώσσα τους ‒ο δομητέος οίκος της παρουσίας των παρόντων‒ για να κατοικήσουν, οικοδομώντας μέσα του» (ό.π., σ. 63).

Η ουσία του Πράγματος, στη συνάφεια τούτη, προ-χωρεί σύμφωνα με την ουσία της γλώσσας και βρίσκει εδώ τον τόπο του ονόματος, για να αχθεί στην αποκάλυψή της. Υπ’ αυτή την προ-οπτική, ο Λόγος

«είναι αυτή τούτη η αρχέγονη συλ-λογή, που φυλάσσει τα πάντα ως το ον και μάλιστα κατά τρόπο, που να το αφήνει, με τη μορφή της φύλαξης, να μην είναι παρά αυτό τούτο το ον» (ό.π., σσ. 85-86). 

Βρισκόμαστε μπροστά σε μια άλλη φιλοσοφική απαρχή, δυνάμει της οποίας το Είναι των όντων μπορεί να ανασυρθεί από τη μετα-φυσική του λήθη και να επι- σκεφθεί την εστία του, να επανευρεθεί στην ομιλούσα α-λήθεια του (ο.π., σ. 110). Αυτή η ομιλούσα αλήθεια του, στη σύγχρονη πλανητική εποχή, μας επιτρέπει να μη γινόμαστε κατοικίδια ζώα της τεχνικής, του εργαλειακού-υπολογιστικού της σκέπτεσθαι, αλλά να διανοιγόμαστε στην ουσία της σαν μέσα σε μια απελευθερωτική κλήτευση (ό.π., σσ. 142-144).

Τετάρτη, 12 Οκτωβρίου 2016

Αριστοτέλης: Δημοκρατία ή φαυλοκρατία;








Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ
ΤΙΜΑ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ
2400 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ

5ο ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

“ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ”



Πρόγραμμα του συνεδρίου μετά την ανάρτηση



Αριστοτέλης
384-322 π.Χ.


Δίκαιο και εκφυλισμένο πολίτευμα:
Διαλεκτική άρχειν και άρχεσθαι

§1

Η πολιτική σκέψη του Αριστοτέλη, ακόμη και χωρίς αναγωγές στους σύγχρονους καιρούς, είναι από μόνη της ικανή να δώσει ριζικές απαντήσεις στα σημερινά αδιέξοδα που έχει δημιουργήσει η κατά συρροή εγκληματική δράση της πολιτικής φαυλοκρατίας στο όνομα της δημοκρατίας. Είναι ικανή, αποφαίνεται ο Χέγκελ, επειδή είναι πιο ιδεαλιστική συγκριτικά με τον Πλάτωνα· ιδεαλιστική με το νόημα της προσήλωσης στην εμπειρική πραγματικότητα. Αυτή η φαυλοκρατία έχει ιδιοποιηθεί την αρχή της λαϊκής βούλησης και υπονομεύει συστηματικά το κύρος του νόμου (Πολιτικά 1291b κ.εξ.). Ο Αριστοτέλης τη συνταυτίζει με τους δημαγωγούς, με αυτούς δηλ. που σήμερα αποκαλούμε πολιτικούς απατεώνες, οι οποίοι παραπλανούν το λαό με μικρο-παραχωρήσεις, αδιαφορώντας πλήρως για τη μακροπρόθεσμη ευημερία της πολιτείας. Πώς εμπειρώμεθα στις ημέρες μας αυτή την παραπλάνηση; Θεωρητικά γίνεται  πολύς λόγος για δημοκρατία και για τη συνταγματική της κατοχύρωση σε συνάρτηση με το γεγονός ότι διασφαλίζεται, υποτίθεται, η «κυριαρχία» του «λαού» και ανατροφοδοτείται από καθορισμένες εκάστοτε συμμετοχικές του πράξεις, όπως για παράδειγμα, η συμμετοχή του στο να εκλέγει εκείνους που θα τον εκπροσωπήσουν στα διάφορα πολιτικά, νομοθετικά, εκτελεστικά όργανα εξουσίας. Οι εκάστοτε «εκπρόσωποι» όμως, στη μεγάλη τους πλειοψηφία, αποδεικνύονται εν έργω εκπρόσωποι των συμφερόντων του φίλαυτου εαυτού τους και όχι του πάσχοντος πολίτη· βέβαια δεν κουράζονται διόλου να επικαλούνται τη «δημοκρατία» και το συμφέρον του λαού, ειδικά όταν χρειάζεται να νομοθετούν ενάντια στην ουσία της δημοκρατίας και στο  συμφέρον των πολλών. Γι’ αυτό και η εκπροσώπηση ή η αντιπροσώπευση δεν παραπέμπει υποχρεωτικά ή ουσιαστικά στη λαϊκή κυριαρχία παρά στην υπονόμευσή της: κρατά την ευρεία μάζα του λαού μακριά από την ουσιαστική της συμμετοχή στις διάφορες πολιτικές αποφάσεις και κατ’ επέκταση μακριά από μια αντίστοιχη πολιτική παιδεία.

§2

Το αποτέλεσμα είναι: αυτή η μάζα να μετατρέπεται, όχι σπάνια, σε όχλο κομματικο-γραφειοκρατικών γενίτσαρων –και άβουλων ψηφοφόρων– που στραγγαλίζουν εν τη γενέσει του καθετί το δημιουργικό και απελευθερωτικό για την από-οχλοποίηση πρωτίστως των ίδιων.  Μέσα σε μια τέτοια ατμόσφαιρα γενιτσαρισμού ανδρώνονται, κατά κανόνα, και οι ίδιοι οι πολιτικοί «εκπρόσωποι», γιατί, αν δεν ήταν και οι ίδιοι γενίτσαροι, δεν θα πολιτικολογούσαν ανοήτως για λογαριασμό τρίτων. Η εν λόγω εκπροσώπηση ή αντιπροσώπευση λειτουργεί, εν πολλοίς, αλλοτριωτικά  για την κοινωνία και εκφυλιστικά για το πολίτευμα. Χαρακτηριστικά είναι, ως προς το θέμα, τα λόγια του Χέγκελ από τη Φαινομενολογία του πνεύματος (§588):

«όπου ο Εαυτός είναι παρών δι’ αντιπροσώπευσης …εκεί αυτός δεν είναι [=υπάρχει] πραγματικά· όπου είναι δι’ εκπροσώπου, αυτός δεν είναι [=υπάρχει]».

Πώς κατανοεί ο Αριστοτέλης τη δημοκρατία; Την κατανοεί στο πλαίσιο κατάταξης των πολιτευμάτων με τα εξής κριτήρια: 1. Ο αριθμός των ασκούντων την εξουσία: αν οι κυβερνώντες είναι πολλοί, τότε έχουμε τη λεγόμενη «πολιτεία» ή τη δημοκρατία. Αν είναι ένας, τότε το πολίτευμα είναι μοναρχία ή τυραννίδα, ενώ αν είναι λίγοι, έχουμε ολιγαρχία.  2. Κατά πόσο το πολίτευμα ωφελεί όλους ή μόνο τους κυβερνώντες. Με βάση αυτό το κριτήριο, η δημοκρατία λογίζεται εκφυλισμένο πολίτευμα της «πολιτείας». Σύμφωνα με το αριθμητικό κριτήριο ταξινόμησης,

«δημοκρατία υπάρχει, όταν κατέχουν την εξουσία οι φτωχοί και ολιγαρχία, όταν πολιτικά κυρίαρχοι είναι οι πλούσιοι. Συμβαίνει ασφαλώς οι πρώτοι να είναι πολλοί και οι δεύτεροι λίγοι. Οι ελεύθεροι δηλαδή είναι πολλοί και οι πλούσιοι λίγοι» (Πολιτικά 1290b).

§3

Ι. Η «πολιτεία», με βάση το ποιοτικό κριτήριο, είναι το δίκαιο πολίτευμα, δηλαδή εκείνος ο τύπος δημοκρατίας, που ενδιαφέρεται για το συνολικό συμφέρον της πολιτείας, ήτοι της πόλης/κράτους, και δεν περιορίζεται στο μερικό συμφέρον των κυβερνώντων, ακόμη κι αν αυτοί είναι οι φτωχοί. Ο εκφυλισμένος τύπος ή μορφή δημοκρατίας προσδιορίζεται ποσοτικά μόνο ως εξουσία των πολλών και είναι, ως τέτοια ποσότητα, ευθέως αντίθετη προς την εξουσία των λίγων. Το ποσοτικό κριτήριο όμως δεν αρκεί, γιατί ο καταπιεστικός χαρακτήρας της εξουσίας ως τέτοιας παραμένει, άρα η ισότητα, με το νόημα της ποσοτικής ισοπέδωσης, δεν αποτελεί εγγενές στοιχείο του πολιτεύματος, αλλά επιβάλλεται –εάν επιβάλλεται– βίαια.
ΙΙ. Ο Αριστοτέλης συγχρόνως αναφέρει και το στοιχείο της ελευθερίας: οι πολλοί υποτίθεται ότι δύνανται να συμμετέχουν στην εξουσία, να άρχουν, γιατί είναι ελεύθεροι. Τούτο υποδηλώνει πως, εάν η έννοια της ελευθερίας κατανοείται στην ποιοτική της έκφανση ως άμεση πραγμάτωση της πολιτικής αρετής, τότε οι «ελεύθεροι» έρχονται στην εξουσία, έχοντας γνώση και επίγνωση τι είναι δίκαιο και άδικο, αγαθό και κακό, τουτέστι ως αληθώς πνευματικές και ανιδιοτελείς προσωπικότητες και  όχι ως εξουσιομανείς πεινασμένοι-κλεπτοκράτες ή ασυνάρτητοι πλιατσικολόγοι, σαν τους αγράμματους καθεστωτικούς του παρόντος διεφθαρμένου πολιτικού συστήματος. Οι πραγματικά ελεύθεροι άρχοντες δεν εμφορούνται από εγωιστικούς υπολογισμούς, μας λέει ο Αριστοτέλης, ούτε από αγελαία ένστικτα αλλά από την ευαισθησία της πνευματικότητάς τους, για  να πραγματώσουν την ως άνω πολιτική αρετή.
ΙΙΙ. Θεμελιώδη συστατικά της τελευταίας, μεταξύ άλλων, είναι:
η ουσιαστική συμμετοχή του πολίτη στην άσκηση της εξουσίας –όχι η απατηλή εκπροσώπηση–, η αίσθηση του δικαίου που εκπορεύεται από την αντίστοιχη φιλοσοφικο-πολιτική παιδεία, η απουσία βαναυσότητας, αμοραλισμού, αγελαίας συμπεριφοράς και πάνω από όλα η εφαρμογή της αρχής:

«ο πολίτης να μην άρχεται από καμιά εξουσία, ή, αν αυτό δεν είναι δυνατόν, ο καθένας να άρχεται με τη σειρά του» (Πολιτικά 1317a).

Ετούτη η τελευταία αρχή απαντά σε όλα τα αινίγματα του σημερινού πολιτικού αδιεξόδου της Ελλάδας. Πιο ειδικά: οι βασικοί εκπρόσωποι του σύγχρονου πολιτικαντισμού –που συνήθως άρχει– φροντίζουν ή να διαιωνίζουν την εξουσία τους – κυρίως αν είναι διεφθαρμένοι– ή να πλουτίζουν δια της εξουσίας και να αποσύρονται για να απολαύσουν τον πλούτο τους. Η οντολογική τους αγωνία είναι να αποφεύγουν να άρχονται. Όμως η αριστοτελική αρχή είναι αμείλικτη:

«όλοι οι άρχοντες να εκλέγονται από όλους του πολίτες· όλοι να γίνονται άρχοντες του καθενός και ο καθένας άρχοντας όλων» (ό.π.).

Εάν στοιχειωδώς  ίσχυαν αυτές οι αρχές στη σημερινή ελλαδική πολιτικο-κοινωνική φαυλότητα, δεν θα υπήρχαν οι ατέλειωτες κοιλάδες των δακρύων.


 Πρόγραμμα του Συνεδρίου

Τρίτη 18 Οκτωβρίου 2016

ΤΕΛΕΤΗ ΕΝΑΡΞΗΣ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ
ΜΕΓΑΛΗ ΑΙΘΟΥΣΑ ΤΕΛΕΤΩΝ, ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΚΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (Πανεπιστημίου 30)

Πρόγραμμα
11.00-11.30: Προσφωνήσεις
Προσφώνηση και κήρυξη της έναρξης των εργασιών του συνεδρίου από τον Αναπληρωτή Πρύτανη Ακαδημαϊκών Υποθέσεων και Διεθνών Σχέσεων, καθηγητή Κωνσταντίνο Μπουραζέλη.
Ανάγνωση του μηνύματος της Αυτού Θειοτάτης Παναγιότητος του Οικουμενικού Πατριάρχου κυρίου Βαρθολομαίου.
Χαιρετισμοί από:
-           Τον Πρόεδρο του Επιστημονικού Συνεδρίου, ακαδημαϊκό, ομότιμο καθηγητή Ευάγγελο Μουτσόπουλο
-           την Κοσμήτορα της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, καθηγήτρια Ελένη Καραμαλέγκου
-           τον Α’ Αντιπρόεδρο της Διεθνούς Επιστημονικής Εταιρίας Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας, καθηγητή Νικόλαο Χρόνη
-           τον Πρόεδρο της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών, αναπληρωτή καθηγητή Ευστράτιο Θεοδοσίου

Εναρκτήρια Συνεδρία
Προεδρείο: Ευάγγελος Μουτσόπουλος
11.00-11.30: Ευάγγελος Μουτσόπουλος,  Ο κοσμικός χώρος κατά τον Αριστοτέλη(κεντρική ομιλία)
11.30-12.15: Δημήτριος Νανόπουλος, Αναζητώντας την αρχή του Σύμπαντος (κεντρική ομιλία)
12.15-13.00: Σταμάτιος Κριμιζής, Ένα σύγχρονο έπος για την κατάκτηση του Σύμπαντος: από τον Ερμή στον Πλούτωνα σε 50 χρόνια (κεντρική ομιλία)
13.00-13.45: Χρήστος Ζερεφός, Αριστοτέλους Μετεωρολογικά: η συμβολή του Σταγειρίτη στην μετεωρολογική επιστήμη (κεντρική ομιλία)

Ακολουθεί συζήτηση των κκ Συνέδρων μετά των κυρίων εισηγητών
Λήξη της πρώτης ημέρας του Συνεδρίου







Τετάρτη 19 Οκτωβρίου 2016
Αμφιθέατρο AULA, Φιλοσοφική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Ζωγράφου

1η Συνεδρία:  Πολιτική και Φυσική φιλοσοφία του Αριστοτέλη
Προεδρείο: Νικόλαος Χρόνης
09.30-09.50: Κωνσταντίνος Νιάρχος, Η πλατωνική χώρα και η αριστοτελική ύλη: η γένεσις και η φθορά των όντων (προσκεκλημένη ομιλία)
09.50-10.10: Εμμανουήλ Μικρογιαννάκης, Είναι ο Αριστοτέλης για τον Μάρξ στήριγμα ή ανατροπή; (προσκεκλημένη ομιλία)
10.10-10.30: Ευτύχιος Μπιτσάκης, Οι έννοιες του χώρου και του χρόνου στο έργο του Αριστοτέλη (προσκεκλημένη ομιλία)
10.30-10.50: Λεωνίδας Μπαρτζελιώτης Η περί κινήσεως θεωρία του Αριστοτέλους (προσκεκλημένη ομιλία)

10.50-10.55: Συζήτηση         

2η Συνεδρία: Ζητήματα Αισθητικής και Τέχνης: Από τον Αριστοτέλη στο σήμερα
Προεδρείο Δημοσθένης Δαββέτας, Αφροδίτη Τσιάρα
10.55-11.10: Εύη Σαραντέα, Η φυσιογνωμία του Αριστοτέλη στην αρχαία ελληνική τέχνη - Ασυμμετρίες στις εικονίσεις αρχαίων γλυπτών κεφαλών φιλοσόφων.
11.10-11.25: Δήμητρα Μπαρμπούνη, Αριστοτελική φιλοσοφία της αισθητικής και φιλοσοφίας της τέχνης
11.25-11.45: Δημοσθένης Δαββέτας,  Ο Ηράκλειτος και ο Yves Klein: ο Ουρανός και η σύγχρονη Τέχνη (προσκεκλημένη ομιλία)
11.45-12.05: Άννα Λάζου, Η αριστοτελική πρόσληψη ως αναλυτική μορφή και οι εφαρμογές της στην αισθητική (προσκεκλημένη ομιλία)

12.05-12.10:Συζήτηση
12.10-12.15: Διάλειμμα

3η Συνεδρία: Κοινωνική Φιλοσοφία του Αριστοτέλη
Προεδρείο: Εμμανουήλ Μικρογιαννάκης, Αναστασία Δημητρακοπούλου
12.15-12.35: Γεώργιος Κουμάκης:  Eλεύθεροι και δούλοι κατ’  Αριστοτέλη, (Πολ., Α 5, 1254 b 32-34) (προσκεκλημένη ομιλία)
12.35-12.55: Πέτρος Δούκας, Ρεπουμπλικανισμός και η Πολιτεία του Αριστοτέλη (προσκεκλημένη ομιλία)
12.55-13.10: Αθανάσιος Ζιάκας, Αριστοτέλης και Δουλεία
13.10-13.25: Μαρία Βέργου, Οι περί δικαίου θέσεις του Αριστοτέλους και οι σύγχρονες αντιλήψεις περί κοινωνικού προσανατολισμού των ιδιωτικών δικαιωμάτων
13.25-13.40: Χαράλαμπος Κράλλης, Ο Περικλής, η Δημοκρατία στην ‘Αθηναίων Πολιτεία’ του Αριστοτέλη
13.40-13.55: Ιωάννης Καρύδας, Η αριστοτελική προοπτική της πόλεως στη σύγχρονη πραγματικότητα
13.55-14.10: Δημήτριος Τζωρτζόπουλος, Αριστοτέλης–Νίτσε–Χάιντεγκερ: Πολιτεία, Δημοκρατία και ο σύγχρονος φιλοσοφικός μηδενισμός
14.10-14.25: Λεωνίδας Γεωργιάδης,  Η θεωρία της μεσότητος του Αριστοτέλους
14.25-14.40: Αφροδίτη Κωνσταντινοπούλου, Η δια των αρετών επιδίωξη της ευδαιμονίας παρ’ Αριστοτέλει
14.40-14.55: Αναστασία Δημητρακοπούλου, Το Πολιτικό Υπόβαθρο της Οικονομικής Διαδικασίας κατά τον Αριστοτέλη

14.55-15.00: Συζήτηση
15.00-15.05: Διάλειμμα

4η Συνεδρία: Ζητήματα αριστοτελικής φιλοσοφίας
Προεδρείο: Γεώργιος Κουμάκης, Δημήτριος Τζωρτζόπουλος
15.05-15.20: Παναγιώτης Χρυσόπουλος, Η μηχανή ως κυρίαρχος : Ο Αριστοτέλης και το ζήτημα της αλληλεπίδρασης ανθρώπου-μηχανής
15.20-15.35: Παναγιώτης Δαμάσκος, Ή γάρ του νού ένέργεια ζωή: η  αριστοτέλεια αντίληψη ότι η θεωρία είναι υψίστη μορφή ζωής.
15.35-15.50: Ανθούλα Κονιάκου,  Η αριστοτελική κάθαρση ως εργαλείο ψυχαναλυτικής διαδικασίας
15.50-16.05: Γεωργία Μυστριώτη Η επίδραση του Αριστοτέλη στη «Σύγχρονη Θεωρία Περί Ονείρων» του Ernest Hartmann
16.05-16.20: Βασίλειος Μακρυπούλιας, Η έννοια του μη Υποκειμένου από τον Ηράκλειτο έως τον Αριστοτέλη
16.20-16.35: Γεώργιος Τσουκαλάς, Η αριστοτελική προσέγγιση της περί του σύμπαντος θεωρίας και η σύγχρονη φυσική

16.35-16.40: Συζήτηση
16.40-16.50: Διάλειμμα

4η Συνεδρία Ζητήματα αριστοτελικής φιλοσοφίας (μέρος β΄)
Προεδρείο: Άννα Λάζου, Ιωάννα Μάστορα
16.50-17.10: Φίλιππος Νικολόπουλος, Υποχρεώσεις της πολιτείας προς τους πολίτες και η κριτική της σύγχρονης «διαδικαστικής» (προσκεκλημένη ομιλία)
17.10-17.25: Ιωάννης Παρίσης, Ο Αριστοτέλης ως Διδάσκαλος του Μεγάλου Αλεξάνδρου
17.25-17.40: Κωνσταντίνος Αναγνώστου, Ο Αριστοτελισμός  στο Βυζάντιο
17.40-17.55: Κωνσταντίνος Γωνιανάκης, Η σύγχρονη συζήτηση γύρω από το ερώτημα: Είναι ο Αριστοτέλης Ιστορικός της Φιλοσοφίας
17.55-18.10: Ιωάννα Μάστορα, Η παιδαγωγική φιλοσοφία του Αριστοτέλους
18.10-18.25: Άννα Νικολαϊδη Απόψεις περί της Αριστοτελικής ηθικής
18.25-18.40: Μαριάννα Ιατροπούλου-Θεοχαρίδου: Ο Αριστοτέλης στην περσική επική ποίηση

18.40-18.45: Συζήτηση
ΛΗΞΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΤΗΣ 2ΗΣ ΗΜΕΡΑΣ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

Πέμπτη 20 Οκτωβρίου 2016
Αμφιθέατρο AULA, Φιλοσοφική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Ζωγράφου
6η Συνεδρία: Κοσμολογικές θεωρίες στην αρχαιότητα
Προεδρείο: Ξενοφών Μουσάς,  Παναγιώτης Παπασπύρου
09.30-09.50: Κωνσταντίνα Γογγάκη, Η έννοια της κοσμικής δικαιοσύνης στον Αναξίμανδρο. Ο κοσμικός αγώνας (προσκεκλημένη ομιλία)
09.50-10.10: Wiesław M. Macek, Aristotelian Universe and Modern Science (invited talk)
10.10-10.30: Magda El-Nowieemy Silenus on the Universe: Philosophy and Cosmogony in Virgil's Eclogue 6.  (invited talk)
10.30-10.45: Βύρων Ζάττας, Τα βαρυτικά κύματα και ο Πλάτων
10.45-11.00: Αφροδίτη Τσιάρα, Γρηγόρης Δρακόπουλος, Το ύδωρ και το πύρ στην αρχαία ελληνική μυθολογία και κοσμολογία
11.00-11.15: Σωτήριος Γλυκοφρύδης, Παρμενίδης και Σύγχρονη Κοσμολογία
11.15-11.30: Ησαΐας Τσιτόγλου,  Ο εναρμόνιος νους στην  φιλοσοφία του Αναξαγόρα
11.30-11.45: Αγγελική Κομποχόλη, τι μέν ον οτε γέγονεν πς ορανός οτ̉ νδέχεται φθαρναι, καθάπερ τινές φασίν ατόν, λλ̉ στιν ες καί ἀΐδιος, ρχήν μέν και τελευτήν οκ χων το παντός αἰῶνος, χων δέ καί περιέχων ν ατ τόν πειρον χρόνον…” (ριστ., Περί Ορανο, 283b). Σχόλιο στον ορισμό του Αριστοτέλη για τον ουρανό. Διερεύνηση της έννοιας του θείου. Κριτική αποτίμηση

11.45-11.50: Συζήτηση
11.50-12.00: Διάλειμμα

7η Συνεδρία:  Αρχαία ελληνική Φιλοσοφία και Κοσμολογία
Προεδρείο: Χαράλαμπος Σπυρίδης, Γεώργιος Τσουκαλάς
12.00-12.20: Χαράλαμπος Σπυρίδης,  Γλακου τχνη ν τ Λογοτεχνί, τ Μεταλλουργί κα ν τ Μουσικ  (προσκεκλημένη ομιλία)
12.20-12.40: Μαρία Παναθανασίου, ρφικς Πάπυρος το Δερβενίου (σελ. XXIV, XXV) (προσκεκλημένη ομιλία)
12.40-12.55: Κωνσταντίνος Καλαχάνης Από τις εκπυρώσεις του Ηρακλείτου, στις σύγχρονες θεωρίες για την μοίρα του Σύμπαντος
12.55-13.10: Παναγιώτης Μητροπέτρος, Έλενα Μητροπέτρου,  Η κοσμολογία του Παρμενίδη
13.10-13.25: Παναγιώτης Παπασπύρου, Αντίπαλες αστρονομικές θεωρίες την εποχή του Κέπλερ
13.25-13.40: Ευαγγελία  Μαραγγιανού Η έννοια της εικόνας στους πλατωνικούς διαλόγους (προσκεκλημένη ομιλία)

13.40-13.45: Συζήτηση
13.45-13.55: Διάλειμμα

8η Συνεδρία:  Θέματα Φυσικών Επιστημών και Φιλοσοφίας
Προεδρείο, Ευστράτιος Θεοδοσίου, Κωνσταντίνος Καλαχάνης
13.55-14.15: Π. Πρέκα-Παπαδήμα, Σ. Παπαμαρινόπουλος, Κ. Γαζέας, Π. Νάστος  Κ. Κυριακόπουλος Περιγραφή διαττόντων αστέρων και πτώσης μετεωριτών στην Ιλιάδα (προσκεκλημένη ομιλία)
14.15-14.35: Ηλίας Μαριολάκος, Φυσικογεωλογική διάσταση του Αρχαιο-Ελληνικού Πολιτισμού: Προϊστορικού και Ιστορικού (προσκεκλημένη ομιλία)
14.35-14.50: Χαράλαμπος Τσέκερης, Η φιλοσοφία ενός χαοτικού και πολύπλοκου κόσμου: Η σχεσιοκρατική στροφή στη σύγχρονη φιλοσοφική σκέψη
14.50-15.05: Πέτρος Παναγιωτόπουλος, Η δημιουργία του κόσμου για την Κοσμολογία και τη Θεολογία
15.05-15.25: Παναγιώτης Νιάρχος, Εξωγήϊνη ζωή: Μύθος ή πραγματικότητα; (προσκεκλημένη ομιλία)

15.25-15.30: Συζήτηση
15.35-15.45: Διάλειμμα

9η Συνεδρία: Ιστορία και Φιλοσοφία των Φυσικών Επιστημών
Προεδρείο:  : Παναγιώτης Νιάρχος, Ιωάννης Κωστίκας
15.45-16.05: Ευστράτιος Θεοδοσίου, Οι διαφορετικές έννοιες του όρου ουρανός και η σημασία του αιθέρα στα έργα του Αριστοτέλη, άλλων φιλοσόφων και στην Φυσική/Κοσμολογία (προσκεκλημένη ομιλία)
16.05-16.25: Ξενοφών Μουσάς, Ο Αριστοτέλης, μελέτες κομητών και μετεωριτών και η γέννηση της φυσικής φιλοσοφίας (προσκεκλημένη ομιλία)
16.25-16.45: Παναγιώτης Θεοδοσίου, Η θεωρία της πανσπερμίας –σύγχρονες προεκτάσεις μέσω της επιστήμης των μετεωριτών
16.55-17.10: Κωνσταντίνος Μαρίτσας, Astronomy as Object of Philosophy
17.10-17.25: Αλεξάνδρα Ντότσικα, Οι φυσικές και οι βιολογικές επιστήμες κατά τον Αριστοτέλη, Η πρόσληψη του Αριστοτέλη στο Βυζάντιο

17.25-18.00: Καταληκτήρια Ομιλία: Νικόλαος Σπύρου, Tο μετέωρο βήμα της σύγχρονης φυσικής Κοσμολογίας (προσκεκλημένη ομιλία)

18.00-18.10: Συζήτηση
18.10: Επισκόπηση των εισηγήσεων του Επιστημονικού Συνεδρίου από τον Καθηγητή Κωνσταντίνο Νιάρχο
ΛΗΞΗ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ



ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ
Με τις λεωφορειακές γραμμές 250, 608, 221 οι οποίες διέρχονται από τον σταθμό Μετρό «Ευαγγελισμός».