Σάββατο, 14 Ιανουαρίου 2017

Πλάτων: Διαλεκτική φιλοσοφίας και θρησκείας







Πανελλήνιο Συνέδριο Φιλοσοφίας

[το πρόγραμμα: συνέχεια του παρόντος κειμένου]


Πλάτων

Τι είναι η φιλοσοφική θρησκεία;

§1

Η πλατωνική θεώρηση της θρησκείας συνυφαίνεται με την ενεργό συμβολή της φιλοσοφίας στην ερμηνεία του κόσμου. Η ενεργός της συμβολή στηρίζεται στο λόγο και εκτυλίσσεται ως αντίπαλο δέος στον μυθολογικό χαρακτήρα της λαϊκής θρησκείας. Γιατί ως αντίπαλο δέος; Επειδή η τελευταία δεν συλλαμβάνει την έννοια του θείου επαρκώς και με βάση τον λόγο ή τα βαθύτερα νοήματα που αυτός εκπέμπει, αλλά ερείδεται στη δεισιδαιμονία του πλήθους και σε ατεκμηρίωτες δοξασίες ή περιγραφές, που εμπλέκουν τους θεούς σε ανήθικες συμπεριφορές και σε ανθρωπομορφικές παραστάσεις. Οι τελευταίες βέβαια δεν είναι χαρακτηριστικά γνωρίσματα μόνο της αρχαίας λαϊκής θρησκείας, αλλά και της σημερινής μονοθεϊστικής, στην αναλογία του δικού της λαϊκού χαρακτήρα. Ο λαϊκός χαρακτήρας υποδηλώνει πάντα υποβάθμιση ή απουσία διανοήματος, προκειμένου η θρησκεία να ανταποκρίνεται στα ακαλλιέργητα γούστα της άγνωμης μάζας, ανεξάρτητα από το αν πρόκειται για φτωχούς ή πλούσιους. Καθεμιά απ’ αυτές τις κατηγορίες εξαπατάται ανάλογα με τα δικά της ιδιαίτερα εσωτερικά κενά. Τότε συμβαίνει η εξής ιλαροτραγωδία: έρχονται στο προσκήνιο, ως απεσταλμένοι δήθεν του θεού, ποικίλης υφής διεφθαρμένοι άνθρωποι και κολακεύουν περισπούδαστα το κουρασμένο λαϊκό αίσθημα με αποβλακωμένα λόγια περί αιώνιας λύτρωσης, περί σωτηρίας πέρα από τον κόσμο τούτο, μειώνοντας έτσι και την έννοια του θείου.
 
§2

Γράφει σχετικά ο Πλάτων:
«Το πιο παράξενο από όλα είναι όσα λέγονται για τους θεούς και την αρετή, ότι τάχα και οι θεοί μοίρασαν σε πολλούς καλούς ανθρώπους συμφορές και μια θλιβερή ζωή, ενώ στους αντίθετους έστειλαν αντίθετη μοίρα. Αγύρτες και μάντεις συχνάζουν στις πόρτες των πλουσίων και τους πείθουν πως έχουν δύναμη, δοσμένη από τους θεούς, να κάνουν με θυσίες και με ξόρκια ώστε, αν οι ίδιοι ή οι πρόγονοί τους έχουν κάνει κάποιο αδίκημα, να τους συγχωρεθεί με απολαύσεις και πανηγύρια· ή πάλι, αν κάποιος θέλει να βλάψει κάποιον εχθρό του, ανεξάρτητα αν πρόκειται για δίκαιο ή άδικο άνθρωπο, χωρίς πολλά έξοδα να τον βλάψει με ορισμένα ξόρκια και μάγια, πείθοντας, όπως ισχυρίζονται, τους θεούς να γίνουν υπηρέτες τους» (Πολιτεία 364b)  

Τι μας λέει εδώ ο Πλάτων; Ότι ορισμένοι επιτήδειοι της πολιτικής και κοσμικής ζωής χρησιμοποιούν τη θρησκεία, για να παραπλανούν τους ανθρώπους; Και δύνανται να τους παραπλανούν λόγω της δεισιδαιμονίας που κυριαρχεί στις καρδιές και τα μυαλά του κόσμου. Πώς μπορεί κανείς να γλυτώσει από τέτοιες πλάνες και απάτες; Μέσα από τη φιλοσοφία, που σκέπτεται φιλοσοφικά τη και για τη θρησκεία. Βασικό μέλημα της φιλοσοφίας είναι να αξιοποιείται η δύναμη του διαλεκτικού λόγου, για να αποκαλύπτεται ο μυθολογικός χαρακτήρας της λαϊκής θρησκείας και να απομυθοποιείται πλήρως η τελευταία.

§3

Και τούτο υπό την προοπτική μιας ανερχόμενης ζωής, όπου και οι θεοί, που δεν είναι θεοί, συμμετέχουν στην αληθινή ιδέα του θείου: δεν αναδύεται το θείο από τους θεούς, αλλά οι θεοί από το θείο. Πού βρίσκεται όμως το θείο; Στον υπερουράνιο τόπο (Φαίδρος 249c). Στον τόπο αυτό της απόλυτης αρμονίας, των αποκαθαρμένων ψυχών από την πονηριά και το δόλο, τον τόπο των ιδεών κανείς αγύρτης δεν μπορεί να φτάσει, γιατί του λείπει το πνευματικό ύψος, δηλαδή η φιλοσοφικο-οντολογική του μεταστοιχείωση σε αληθινά ελεύθερο και δίκαιο άνθρωπο. Απεναντίας μπορούν να φτάσουν εκεί μόνο οι φιλοσοφικές ψυχές, που αφήνουν πίσω τους όλους τους αγύρτες και δημηγέρτες/δόλιους της θρησκευτικο-πολιτικής εξουσίας, με τις παιδαριώδεις περιγραφές και την ανεστραμμένη λογική. Η απομυθοποίηση είναι αποδόμηση. Πώς πραγματοποιείται; Όχι με μια εξωτερική αντιπαλότητα ή αντίθεση ανάμεσα στο διαλεκτικό λόγο και την παραδοσιακή θρησκεία, αλλά μέσα από την επίμονη κατάδειξη της παραπλάνησης που συνεπάγεται η δεισιδαιμονία του πλήθους. Ο Πλάτων δεν αναγνωρίζει το ψευτοδίλημμα: θεϊστής ή άθεος, που από τους βαρβάρους της σημερινής πολιτικο-θρησκευτικής εξουσίας χρησιμοποιείται  ως όπιο για πνευματική νάρκωση ή για φανατισμό. Είναι ψευτοδίλημμα, γιατί άθεος δεν υπάρχει. Έκαστος έχει το δικό του θεό. Ένας έχει τον θρησκευτικό θεό, άλλος τον κομματικό-πολιτικό ή ιδεολογικό του «θεό», ένας τρίτος τον «θεό»: καρέκλα της εξουσίας και χρήμα, άλλος το φιλοσοφικό του «θεό»; Ποιος από όλους είναι ο αυθεντικός θεός; Ο τελευταίος που καθιστά τον άνθρωπο ισόθεο και τη θρησκεία με τις λαϊκές αφηγήσεις φιλοσοφική θρησκεία· δηλαδή την πιο εμπνευσμένη περιοχή του ανθρωπίνως υπάρχειν, η οποία στηρίζεται στον Λόγο. Με τούτη, περίπου, την έννοια «ένας άνθρωπος δεν μπορεί ποτέ να είναι θεός, μπορεί όμως να είναι θείος» (Σοφιστής 216b).




ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Πανελλήνιο Συνέδριο Φιλοσοφίας
Φιλοσοφία και Θρησκεία
Αρχαία Ελλάδα, Μεσαίωνας, Σήμερα

Παρασκευή 3 - Σάββατο 4 Φεβρουαρίου 2017 
Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης, Πλατεία Ιπποδρομίου


10.00 - 10.20 ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ

Παναγιώτης Δόικος, Αν. Καθηγητής Α.Π.Θ.
Θεόδωρος ΜαυρόπουλοςΚλασικός Φιλόλογος, Επιστημονικός Υπεύθυνος Εκδόσεων Ζήτρος
Ηλίας ΒαβούραςΔιδάκτωρ Φιλοσοφίας Αριστοτελείου Παν. Θεσσαλονίκης,
Υπεύθυνος έκδοσης περιοδικού Φιλοσοφεν: πιστήμη, ενοια, παρρησία


Παρασκευή 3 Φεβρουαρίου 2017 

Α΄ ΣΥΝΕΔΡΙΑ:

Προεδρείο: Τάσος Αρβανιτάκης - Κωνσταντίνος Νιάρχος

10.20 – 10.40 Θανάσης ΖιάκαςΔιδάκτωρ Φιλοσοφίας Ε.Κ.Π.Α.
Φίλων Αλεξανδρεύς και δουλεία

10.40 – 11.00 Αλεξάνδρα ΝτότσικαΔιδάκτωρ Φιλοσοφίας Α.Π.Θ.
Ο νους στον Αριστοτέλη και τον Φιλόπονο

11.00 - 11.20 Κωνσταντίνος Καλαχάνης Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Ε.Κ.Π.Α.
Η άχρονη δημιουργία του κόσμου κατά τον Ιωάννη Φιλόπονο

11.20 – 11.40 Λάμπρος Παπαγιάννης, Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Α.Π.Θ.
Το Big-Bang του 6ου αιώνα και η αναζήτηση του θείου

11.40 - 12.00 Ιωάννης Καλύβας, Διδάκτωρ Φιλοσοφίας
Ο ενισμός και η αντιθετότητα στη Μιλήσια κοσμογονία

12.00 - 12.20 Συζήτηση



Β΄ ΣΥΝΕΔΡΙΑ:

Προεδρείο: Σωτηρία Τριαντάρη – Σπυρίδων Τσιτσίγκος

12.20 - 12.40 Ηλίας Βαβούρας, Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Α.Π.Θ.
Η θρησκεία ως όργανον πολιτικής φιλοσοφίας στον Κριτία και στον Hobbes

12.40 - 13.00 Αθηνά-Τερέζα Πεντζοπούλου Βαλαλά, Ομότιμη Καθηγήτρια Α.Π.Θ.
Αρχαία ελληνική φιλοσοφία και μονοθεϊσμός

13.00 - 13.20 Κατερίνα Χατζοπούλου, Διδάκτωρ Γλωσσολογίας, University of Chicago
Αρχαία ελληνική φιλοσοφία και Χριστιανισμός: τα κοινά

13.20 – 13.40 Τάσος Αρβανιτάκης, Καθηγητής Πανεπιστημίου Μακεδονίας
Ηθική και Θρησκεία

13.40 - 14.00 Κώστας ΘεολόγουΕπ. Καθηγητής Ε.Μ. Πολυτεχνείου Αθηνών
Για την οντολογία του ανθρωπίνου προσώπου

14.00 – 14.10 Αγγελική ΑγγελήΥπ. Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Παν. Ιωαννίνων
Από την φιλοσοφική επιχειρηματολογία των Στωικών στην αποδεικτική των Απολογητών

14.10 – 14.30 Συζήτηση


Γ΄ ΣΥΝΕΔΡΙΑ:

Προεδρείο:  Γρηγόρης Καραφύλλης - Άρης Στυλιανού

17.00 – 17.20 Κωνσταντίνος Νιάρχος, Καθηγητής Ε.Κ.Π.Α.
Μεταφυσική – Οντολογία του Αριστοτέλους

17.20 - 17.40 Χαράλαμπος ΣπυρίδηςΚαθηγητής Ε.Κ.Π.Α.
Η Θεολογία στη Γένεση Ψυχής Κόσμου του Πλατωνικού Τιμαίου (35 a1 – 36 b6)

17.40 - 18.00 Σωτηρία ΤριαντάρηΑν. Καθηγήτρια Παν. Δυτ. Μακεδονίας
Η Ρητορική του Αριστοτέλη στην Παλαιά και Καινή Διαθήκη

18.00 - 18.20 Χαράλαμπος Αποστολόπουλος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
On the road ή ο δρόμος ως στόχος. Το φιλοσοφικοπαιδαγωγικό οδοιπορικό μιας
αέναης αναζήτησης στον Γρηγόριο Νύσσης

18.20 - 18.40 Γρηγόρης ΚαραφύλληςΟμότιμος Καθηγητής Παν/μίου Ιωαννίνων
Θεϊσμός: η φιλοσοφική πρόταση του Διαφωτισμού για τη θρησκεία

18.40 - 19.00 Άρης Στυλιανού, Επ. Καθηγητής Α.Π.Θ.
Φιλοσοφία, θεολογία και θρησκεία: από τη Μεταρρύθμιση στον Διαφωτισμό


19.00 – 19.20 Συζήτηση, 1) Παρουσίαση του 15ου τεύχους του περιοδικού Φιλοσοφενπιστήμη, ενοια, παρρησία,
2) των νέων εκδοτικών σειρών Philosophical Texts - Φιλοσοφικά Κείμενα,
Dia-noesisA Journal of Philosophy

  

Δ΄ ΣΥΝΕΔΡΙΑ 

Προεδρείο: Βασίλης Κάλφας - Κωνσταντίνος Πέτσιος

19.20 - 19.40 Κωνσταντίνος Πέτσιος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
Η φιλοσοφική εννοιολογία στον «Κατά Κέλσου» λόγον του Ωριγένους

19.40 - 20.00 π. Νικόλαος ΛουδοβίκοςΚαθηγητής Αν. Εκ. Ακαδημίας Θεσ/νίκης
Ο Θεός του Jean-Luc Marion

20.00 - 20.20 Δημήτρης Τζωρτζόπουλος, Διδάκτωρ Φιλοσοφίας-Συγγραφέας
Χέγκελ και Νίτσε: θρησκεία και πολιτική ιδεολογία

20.20 – 20.40 Παναγιώτης Δόικος, Αν. Καθηγητής Α.Π.Θ.
Ο φιλοσοφικός θεός στην ποίηση του Τάσου Λειβαδίτη

20.40 - 21.00 Συζήτηση


  
Σάββατο 4 Φεβρουαρίου 2017 

Α΄ ΣΥΝΕΔΡΙΑ:

Προεδρείο: Παναγιώτης Δόικος - Βασίλειος Μπετσάκος

9.10 - 9.20 Αθηνά ΓεωργίτσαρουΜΠΣ Φιλοσοφίας Α.Π.Θ.
Ελληνιστική εποχή: Το θρησκεύειν ιδωμένο μέσα από τα μάτια του Επίκουρου

9.20 – 9.30 Αλέξανδρος Παρηγόρης, ΜΠΣ Φιλοσοφίας Α.Π.Θ.
Η απειρότητα στο Nietzsche. Μια κριτική προσέγγιση της θρησκείας

9.30 – 9.40 Κωνσταντίνος ΠιτένηςΜΠΣ Φιλοσοφίας Α.Π.Θ.
Fr. Nietzsche: Η κριτική στην θρησκεία ως μία εμβόλιμη κριτική στην
οντολογική προτεραιότητα της αιτίας

9.40 - 9.50 Ελένη Γιαννούκου, ΜΔΣ Φιλοσοφίας Α.Π.Θ.
Η θεϊκή νόηση ως αντικείμενο επιθυμίας

9.50 – 10.00 Θάνος Γκαραγκούνης, International School of Paphos
Συμβολική Ανταλλαγή και Θάνατος: Η περίπτωση του Jean Baudrillard

10.00 – 10.10 Βικτώρια-Θεοδώρα, Αχιλλεύ –Γαϊτανά, Yπ. Διδάκτωρ Θεολογίας Α.Π.Θ.
Απολογητές και φιλοσοφία: η περίπτωση του Ιουστίνου φιλοσόφου

10.10 – 10.20 Ιωάννης Ψωμάκης,, Υπ. Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Ε.Κ.Π.Α.
Η γενεαλογία της μοντέρνας συνείδησης:
Θρησκειοφιλοσοφικές ανιχνεύσεις στο έργο του νεοέλληνα φιλοσόφου Κώστα Παπαϊωάννου

10.20 - 10.30 Στέργιος ΛαλιώτηςΥπ. Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Α.Π.Θ.
Η θρησκεία στην αρχαία Ελλάδα και η φιλοσοφική παρέμβαση του Πλάτωνα

10.30 - 10.40 Κυριακή Χατζηαθανασίου, Υπ. Διδάκτωρ Φιλολογίας Α.Π.Θ.
Μουσαίου, Τ καθ’ ρ κα Λέανδρον:
Όψεις του Νεοπλατωνισμού και του Χριστιανισμού στην ύστερη αρχαιότητα

10.40 – 10.50 Kωνσταντίνος ΚοτσιαρήςΥπ. Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Παν. Ιωαννίνων
Η σύζευξη θρησκείας και πολιτικής στα χρόνια της Αγγλικής Επανάστασης

10.50 – 11.00 Δημήτριος ΑβδελάςΥπ. Διδάκτωρ Θεολογίας Α.Π.Θ.
Η χριστιανική δογματική ως philosophia perennis κατά τον Γεώργιο Φλωρόφσκυ

11.00 - 11.10 Γιώργος Τζήμας, Υπ. Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Παν. Δυτ. Μακεδονίας
Από τον αγνωστικισμό του Πρωταγόρα στο πλατωνικό θρησκευτικό ιδεώδες

11.10 - 11.20 Μαρίνα ΧριστοδούλουΥπ. Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Παν. Αυστρίας
Το Τεχνοπώλειο ή η Τεχνόπολη ως η Εκκοσμικευμένη Βασιλεία του Θεού
Διασκέδαση, Απόλαυση, ή Φαιδρότητα (Fun) ως Τεχνολογία, και
Τεχνολογία ως Θρησκεία στον 21ο Αιώνα
Θεός sive Διασκέδαση


11.20 - 11.30 Συζήτηση




Β΄ ΣΥΝΕΔΡΙΑ


Προεδρείο: Χαράλαμπος Σπυρίδης -  Νικόλαος Τσίρος

11.30 – 11.50 Σπυρίδων ΤσιτσίγκοςΑν, Καθηγητής Ε.Κ.Π.Α.
Επίνοια και επίνοια στη φιλοσοφία και τη θρησκεία

11.50 – 12.10 Βασίλειος Μπετσάκος, Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Α.Π.Θ.
Η πρόσληψη του Αριστοτέλη στο Βυζάντιο. Η περίπτωση του Μαξίμου Ομολογητού

12.10 – 12.30 Μαριάννα Δώδου, Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Α.Π.Θ.
Ο Kierkegaard του Derrida: το πάθος του παραδόξου,
το μυστικό και το διακύβευμα μιας «χωρίς θρησκεία θρησκείας»

12.30 - 12.50 Νικόλαος ΤσίροςΑν.  Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου
Η σχέση Λόγου-Θρησκείας στη συζήτηση μεταξύ Χάμπερμας - Πάπα Βενέδικτου ΙΣΤ: μια κριτική αποτίμηση

12.50 - 13.10 Ιωάννης Πλεξίδας, Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Α.Π.Θ.
Τίς  λόγος τς μς συγκράσεωςΦαινομενολογία και θεολογία του σώματος

13.10 - 13.30 Βασίλειος Μακρυπούλιας, Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Ε.Κ.Π.Α.
Οι πλατωνικές επιδράσεις εις το έργο του Γρηγορίου Νύσσης

13.30 – 13.50 Σπυρίδων Στέλιος, Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Ε. Μ. Π.
Συνοχή, αλήθεια και θρησκευτικές πεποιθήσεις: Μια γνωσιολογική διερεύνηση

13.50 - 14.10 Χαράλαμπος ΚράλληςΔιδάκτωρ Φιλοσοφίας Ε.Κ.Π.Α.
Πίστη και Γνώση στο πρώιμο έργο του G.W.FHegel

14.10 – 14.30 Μουράτης Κοροσιάδης, Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Α.Π.Θ.
Είναι ο μεταφυσικός λόγος λόγος δημοκρατικός;

14.30 – 14.50 Γεράσιμος Ρεντίφης, Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Ε.Κ.Π.Α.
Επίκουρος: Ηθική και Θεολογία

14.50 – 15.10 Γεώργιος Κουμάκης, Επ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
Το μάθημα των Θρησκευτικών στη Μέση εκπαίδευση στη Μέση εκπαίδευση στην Ελλάδα

15.10 – 15.30 Ιωάννα ΚοτσώρηΔιδάκτωρ Φιλολογίας Παν. Πελοποννήσου
Η θρησκευτική ζωή στην ελληνιστική εποχή

15.30 – 15.50 Συζήτηση
https://ssl.gstatic.com/ui/v1/icons/mail/images/cleardot.gif

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου