Σάββατο, 18 Σεπτεμβρίου 2021

Πλάτων Μένων: η θεωρία της ανάμνησης


 

Πλάτων

427347 π.Χ.

 

Τι μας διδάσκει ο «Μένων»;

§1

 Πριν από λίγες ημέρες κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ζήτρος ένα νέο βιβλίου μου με τίτλο: Πλάτων Μένων, η πλατωνική θεωρία της ανάμνησης-το διδακτό της πολιτικής αρετής. Πρόκειται για μετάφραση, ανάλυση και ερμηνεία του σημαντικού πλατωνικού Διαλόγου: Μένων.

Αυτός ο Διάλογος ανήκει στα έργα της περιόδου, που ο Πλάτων ιδρύει την Ακαδημία (387 π.Χ. περίπου) και κατά την οποία έχει γράψει και τα σπουδαιότερα έργα του. Πρόκειται για έναν σχετικά μικρό Διάλογο, ασύγκριτα όμως γοητευτικό, όπου ο Πλάτων δια του Σωκράτη εισάγει τη θεωρία της ανάμνησης. Κεντρικό θέμα του έργου είναι το ζήτημα της αρετής και δη της πολιτικής αρετής. Ένα ζήτημα που απασχολούσε κατά κόρον τους φιλοσοφικούς κύκλους της Αθήνας. Τους απασχολούσε τόσο πολύ, αφενός γιατί αφορούσε το πώς πρέπει να ζει κανείς και αφετέρου γιατί σχετιζόταν με τον τρόπο άσκησης της πολιτικής και με τον αγώνα ενάντια στη δημοκρατικοφανή φαυλοκρατία. Για τους ίδιους λόγους γενικώς αγγίζει και αξίζει να αγγίζει τους σημερινούς ανθρώπους.

 

 Συνομιλητές στον εν λόγω Διάλογο είναι ο Σωκράτης και ο Μένων. Επίσης συμμετέχουν ο Άνυτος, ένας πλούσιος Αθηναίος αστός και μετέπειτα κατήγορος του Σωκράτη, και ένας ανώνυμος δούλος. Η επιλογή των συνομιλητών του Σωκράτη δεν είναι τυχαία: από τη μια πλευρά ο ίδιος ο φιλόσοφος, ως «αγνοών» πάντοτε τα πάντα, αναλαμβάνει το ρόλο του διαλεκτικού-διαλογικού ερευνητή γύρω από το διδακτό, ασκητό και μαθητό της αρετής. Από την άλλη πλευρά, ο Μένων, νέος Θεσσαλός αριστοκράτης που προέρχεται από την περιοχή της ρητορικής, εμφανίζεται ικανός να δίνει αποσπασματικούς ορισμούς και να αποφαίνεται με αναπόδεικτη βεβαιότητα για τις διάφορες πτυχές της έρευνας γύρω από την αρετή.

Περαιτέρω, ο Άνυτος απηχεί εκείνον τον τύπο του ημιμαθούς πλούσιου ανθρώπου, που στέκεται προκατειλημμένα απέναντι στη διεισδυτική σκέψη και καταδικάζει καθετί το καινοτομικό ως σοφιστική. Η κριτική έρευνα του Παραδοσιακού αποτελεί γι’ αυτόν άγος και αντιστοίχως ο Σωκράτης ο πιο επικίνδυνος φορέας αυτού του άγους. Θα μπορούσε να τον φανταστεί κανείς σήμερα σαν ένα από εκείνα τα στείρα και ανελεύθερα μυαλά της δημοσιογραφίας, της πολιτικής ή της καθεστωτικής «διανόησης», που υπηρετικά αντιμάχονται το ρηξικέλευθο, το αυτόνομο, το ελεύθερο, το δημιουργικό. Εισάγοντας τον Άνυτο ως συνομιλητή του Σωκράτη, ο Πλάτων επιζητεί να δείξει ότι μια αληθινά φιλοσοφική έρευνα προϋποθέτει αμερόληπτο και βαθύνου λογισμό,, ο οποίος ενδημεί πέρα από τον καθημερινό πολιτικό και κοινωνικό ωφελιμισμό. Ο δούλος χρησιμοποιείται για να φωτιστεί η ισχύς και η εγκυρότητα της ανάμνησης.

§2

Ευθύς με το ξεκίνημα του Διαλόγου, ο Μένων ρωτά τον Σωκράτη για το αν η αρετή είναι διδακτή ή όχι· και, αν όχι, για το αν αποκτάται με την άσκηση, τη μάθηση ή με κάποιον άλλο τρόπο· ή ακόμη, αν συνιστά για τον άνθρωπο φυσικό χάρισμα. Ο Σωκράτης «αδυνατεί» να απαντήσει με μια καταφατική πρόταση, καθώς αγνοεί το θέμα. Το αγνοεί, γιατί έχει συναίσθηση της πολυπλοκότητας του θέματος. Στην απορία του Μένωνα για τούτη την άγνοια, ο Σωκράτης του ζητά να ορίσει την αρετή. Και τότε ο Μένων του αραδιάζει ένα σμήνος αρετών: μια αρετή για κάθε πράξη και για κάθε περίσταση. Μα έτσι φεύγει μακριά από την έρευνα για την ουσία της αρετής. Χωρίς να πολυκαταλαβαίνει τι του ζητά ο Σωκράτης, ο Μένων δίνει ένα πρώτο ορισμό: αρετή είναι η άσκηση κυριαρχίας.

Αλλά με αυτόν τον ορισμό δεν κατορθώνει παρά να περιπλέξει το θέμα, καθώς κάθε κυριαρχία δεν είναι δίκαιη κυριαρχία. Αφού ο Μένων συνεχίζει να δίνει διάφορους επί μέρους ορισμούς, χωρίς να μπορεί να προσεγγίσει την ουσία της αρετής, υποχρεώνεται να παραδεχθεί ότι δεν υπάρχουν βεβαιότητες, οριστικές απαντήσεις για τόσο λεπτά ζητήματα: η έρευνα ξεκινάει από την αρχή. Αυτό αποτελεί την ύψιστη αρετή για τον Πλάτωνα. Πόσοι σημερινοί φιλοσοφούντες μετ’ ευτελείας, μέσα και έξω από τα σκονισμένα αμφιθέατρα, είναι ικανοί προς μια τέτοια ερευνητική οδό, που θέτει τα πάντα υπό τις ανεξάντλητες ερμηνευτικές δυνατότητες του Διαλεκτικού Λόγου. Γι’ αυτούς υπάρχει μόνο: ημέρα ή νύχτα· όχι και ημέρα και νύχτα ούτε η κίνηση από τη μια στην άλλη ή, όπως λέει ο Χέγκελ, από το Είναι στο Μηδέν και από κει πάλι στο Είναι: δηλαδή το γίγνεσθαι . Όταν συνεπώς ο Μένων φτάνει στο σημείο της ολικής άγνοιας, δεν είναι φιλόσοφος, για να σκεφτεί εξαρχής ό,τι ήδη έχει θεωρήσει λυμένο, απαντημένο. Απεναντίας, θέτει ασυνείδητα ένα ερώτημα-προβληματισμό, που για τον Πλάτωνα συνιστά αφορμή για να μεταστραφεί από την αναλυτική Λογική στη διαλεκτική θεωρία της ανάμνησης.

§3

Ο Μένων ρωτά και διερωτάται: πώς μπορούμε να αναζητούμε κάτι, για το οποίο έχουμε ολική άγνοια; Πώς μαθαίνουμε ότι το ζητούμενο ταυτίζεται με εκείνο, στο οποίο καταλήξαμε ερευνώντας; Ερωτήματα–προκλήσεις για την Πλατωνική σκέψη, καθώς έτσι δηλώνεται το αδύνατον της ολικής γνώσης. Ο φιλόσοφος απαντά με τη θεωρία της ανάμνησης. Ο Σωκράτης επικαλείται μια μυθική διδασκαλία γύρω από την αθανασία της ψυχής: η ανθρώπινη ψυχή κινείται από τη ζωή στον θάνατο και από εκεί πάλι στη ζωή. Κατ’ αυτή την κίνηση δεν χάνεται ποτέ, δεν εξαφανίζεται, αλλά βλέπει και έχει δει όλα όσα είναι στον πάνω και τον κάτω κόσμο. Έτσι συμβαίνει να ξέρει τα πάντα και από ένα πράγμα που κανείς φέρνει στο νου του, μπορεί μόνος του να ξαναβρεί όλα τα υπόλοιπα.

Ο Σωκράτης παρουσιάζει όλη αυτή τη θεωρητική μεταστροφή προς την αθανασία της ψυχής και τις μετεμψυχώσεις της με μυθικό και θρησκευτικό περικάλυμμα. Με τούτη τη μεταστροφή επιχειρεί να απελευθερώσει τον λογισμό, τον νου, από τις στερεοτυπίες του σοφιστικού, εριστικού επιχειρήματος, από την αυθεντία του σοφού και να τον καταστήσει φιλό-σοφο: να τον σώσει έτσι από την αυτοκαταστροφή. Εξηγεί λοιπόν πως η ολοκληρωμένη γνώση τινός αγνώστου δεν επιτυγχάνεται ποτέ, είναι απραγματοποίητη. Τι είναι πραγματοποιήσιμο; Μόνο η διεύρυνση του γνωσιακού μας ορίζοντα, με το να μετατρέπουμε μια υποσυνείδητη γνώση σε συνειδητή και με το να επαναφέρουμε στη μνήμη μια ξεχασμένη γνώση. Ο Πλάτων αποσπά την ανάμνηση από τη μυθική της υπόσταση και κατ’ επέκταση την παραδοσιακή της διδασκαλία, για να της δώσει πνεύμα διαλεκτικό.

Ο νους συλλαμβάνει τη γνώση σε ένα επίπεδο ανώτερης σύνθεσης, όπου συναντάται η εκτυλισσόμενη πορεία της σκέψης με ολόκληρο τον άνθρωπο: όχι μόνο με αυτόν που συνετά και ανώδυνα βιώνει το παρόν, ας πούμε με τον δούλο του Μένωνα, αλλά και με την πρότερη λησμονημένη του κατάσταση, με την κοιμώμενη μέσα στην ψυχή του δούλου γνώση που κατέχει μη-συνειδητά. Κατά τη συνάντηση τούτη αφυπνίζεται όλη αυτή η κοιμώμενη γνώση: ο ανθρώπινος νους έχει αναστραφεί με ποικίλες φιλοσοφικές θέσεις και αντιθέσεις και έχει περάσει πια στη λήθη. Για να βρεθεί, επομένως, ξανά στην αλήθεια του παρα-κινείται να συλλάβει τη γνώση ως ανάμνηση. Η παρα-κίνηση τούτη παριστάνεται με το γεμάτο νόημα πείραμα του αγεωμέτρητου δούλου: με κατάλληλες ερωτήσεις του Σωκράτη, δηλαδή του φιλοσόφου ως τέτοιου, και όχι με βιασμό της συνείδησης, ο άνθρωπος μπορεί να ακολουθήσει μια ανοδική πορεία γνώσης. Από την επίγνωση της άγνοιάς του προχωρεί, δυνάμει του δια-λεκτικού ερωτάν, σε μια ποιοτικής-γνωσιακής υφής ανά-κληση της γνώσης που κατέχει ήδη μέσα του: ανακτά την ικανότητα της ορθής γνώμης και στη συνέχεια της θεμελιακής γνώσης, της επιστήμης. Η ψυχή ανακαλύπτει τους θησαυρούς της και τους απολαμβάνει ακόρεστα. Ο σημερινός δοκησίσοφος πνίγει κάθε σκίρτημα εσωτερικής σοφίας στα στυγερά ύδατα ενός υπολογιστικού-ασυνάρτητου ανορθολογισμού. 

 

 

 

 

 

 

                            

                           

25 σχόλια:

  1. Άρα το μικρό παιδί μαθαίνοντας, θυμάται. Σαν να ξυπνά σιγά-σιγά η ψυχή του από τον ύπνο, του προ της γέννησης του σώματος θανάτου του. Σαν η ψυχή ως αθάνατη, να υφίσταται μόνο υπό τη μορφή του αθάνατου στοιχείου μέσα στο θνητό σώμα. Σαν να μην υφίσταται υπό καμία μορφή πέραν του σώματος, αλλά μόνο μέσα σε αυτό (δηλαδή μέσα στη θνητότητα) και μόνο ως αθάνατη. Σαν η αθανασία να έχει ανάγκη τη θνητότητα, για να είναι αθανασία. Σαν η θνητότητα, να υφίσταται ως γενεσιουργός αιτία της αθανασίας. Κι όπως η αθανασία δεν είναι δυνατή παρά μόνο μέσα στην θνητότητα, έτσι και η θνητότητα να μην μπορεί να υπάρχει, παρά μόνο εξ αιτίας της αθανασίας. Τούτα όμως τα όχι σοφά, αλλά φιλο-σοφικά, τι σχέση μπορεί να έχουν με την πολιτική τέχνη του βίου; Αν μόνο ως θνητός μπορώ να νιώσω αθάνατος, πώς αυτό σχετίζεται με τον τρόπο που πολιτεύομαι, ψηφίζω, αγοράζω και πουλώ, συζητώ στην αγορά, έχω δούλους, είμαι δούλος, είμαι άνδρας, είμαι γυναίκα ή σαν τον Τειρεσία, είμαι και άνδρας και γυναίκα; Μοιάζει δε να μη σχετίζεται τούτη η εν τη θνητότητι αθανασία, ούτε καν με την αρετή και την κακία. Πως δηλαδή η ελευθερία της βουλήσεως, ασχέτως του αν είμαι αθάνατος ή όχι, μου επιτρέπει να είμαι ενάρετος όσο και να μην είμαι. Μπορώ επομένως να επιθυμώ την αρετή ή την κακία, ως πολιτικό ον, ανεξαρτήτως του βαθμού της αφύπνισής μου από τον ύπνο του θανάτου. Μπορώ κάλλιστα να είμαι ενάρετος αθάνατος, όσο και κακός αθάνατος. Το να επιλέγω να είμαι ενάρετος αθάνατος, δεν αφορά το αν θα είμαι αθάνατος ή όχι. Η επιλογή μου της αρετής, δεν μπορεί να είναι υστερόβουλη, προκειμένου να κερδίσω κάτι. Όπως αν επέλεγα να είμαι κακός, ενδεχομένως να το επέλεγα ακόμα και αν τα έχανα όλα, έτσι και αν επέλεγα να είμαι ενάρετος, θα το επέλεγα ακόμα και αν τα έχανα όλα. Προσπαθώ ή τελικώς οδηγούμαι κατ' ανάγκη με όλα αυτά κατά τον όποιο αδαή τρόπο να πω, πως η ειδοποιός διαφορά μεταξύ αρετής και κακίας είναι αισθητική και μόνο υπ' αυτή την κατάσταση (ως αισθητική επιλογή) δύναται να σχετίζεται η αρετή με την πολιτική τέχνη του βίου. Πως δηλαδή η ηθική ελευθερία (και το λέω ως φίλος του Καντ) είναι τελικώς όσο και εν τη γενέσει και στην καταγωγή της, άκρως αισθητική υπόθεση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Διόρθωση, περίπου στο κέντρο και στη φράση: «Μπορώ επομένως να επιθυμώ την αρετή ή την κακία, ως πολιτικό ον...» στη θέση του «επιθυμώ» όφειλα να γράψω «επιλέγω».

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Συγχαρητήρια για το νέο βιβλίο σας! Το παρήγγειλα και περιμένω με χαρά να το διαβάσω και να θυμηθώ!

    Υγ. Ελπίζω να με συγχωρείτε για την όποια αμετροέπεια μου στον τρόπο που γράφω. Διακατέχομαι από το αίσθημα της διαρκούς αφύπνισης όσο και ελευθερίας. Κι η αλήθεια είναι πως όταν ξυπνώ, μισοκοιμισμένος καθώς είμαι, δεν προσέχω και πολύ τι λέω. Μου βγαίνουν αυθόρμητα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Δημ. Τζωρτζόπουλος19 Σεπτεμβρίου 2021 - 7:21 π.μ.

    Ο λόγος σας βρίσκεται συνεχώς σε κίνηση, άρα διαμεσολαβείται από τη σκέψη, και δεν είναι καθόλου στερεότυπος. Γι' αυτό δεν πρόκειται για "αμετροέπεια". Κάθε ευδοκίμηση σε όλα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Σας ευχαριστώ πολύ! Ωστόσο εφαρμόζω μάλλον στερεότυπα και απλά σχήματα στη σκέψη μου: Για παράδειγμα, όφειλα να γράψω «επιλέγω» και όχι «επιθυμώ», αφού αν επιθυμούσα την αρετή ή την κακία, θα μιλούσα από τη θέση εκείνου πού ούτε ενάρετος ούτε κακός θα μπορούσε να ήταν. Το νοητικό σχήμα (και προφανώς, πλέον, στερεότυπο) του Συμποσίου, κατά το οποίο επιθυμεί κανείς μόνο εκείνο που δεν έχει. Εφαρμόζοντας τώρα το άλλο στερεότυπο, το μυθολογικό αυτή τη φορά (μιμούμενος και πάλι τον Σωκράτη που αναφερόταν σε μύθους και σε θεούς) πως τα απαίδευτα πνεύματα που περιπλανιούνταν ασκόπως στις εκτάσεις του Ασφοδελού Λειμώνα πίνοντας μηχανικά από την πηγή της Λήθης, ήταν αυτά που είχαν κριθεί ως ούτε ενάρετα ούτε κακά, επιλέγω τη θέση του «επιλέγω» να αναστηθώ ή μη. Αλλά ετούτο είναι μια ποιητική σκέψη ή τουλάχιστον προσπαθεί να είναι αφού εδώ πρόκειται για πρόζα ή ίσως κάτι ανάμεσα σε πρόζα και ποίηση. Είναι μια περιοχή νοητή όσο και αισθητή ετούτο το ανάμεσα κι όχι νομίζω αδιάφορη για το γνωστικό πεδίο αλλά μάλλον γόνιμη. Αν και πιστεύω, βλέποντας γύρω μου, πως η ανηθικότητα δύναται να εφορμά και από τα πλέον ύψιστα μετερίζια.

      Διαγραφή
    2. Ή αλλιώς, η κακία μπορεί να φυτρώνει και στα πιο γόνιμα λιβάδια.

      Αντί της Ιδανικής Πολιτείας, ή μάλλον, γύρω της, φαντάζομαι τον γόνιμο λειμώνα εκ του οποίου ό,τι φυτρώνει, καλλιεργείται με ενάρετους τρόπους, μέσα στην ομορφιά, ευωδιάζοντας απόλυτη ελευθερία. Θα ήθελα να κάνω, είναι η αλήθειαμ τις βόλτες μου εκεί και καθόλου αστός δεν είμαι, έτσι όπως έχει καταντήσει το άστυ. Ο Καντ, στην παραγωγή, δεν θυμάμαι ποιας υπερβατικής έννοιας, κάνει λόγο για την ειδητική φαντασία, ως υπερβατική λειτουργία της φαντασίας, που στην μη υπερβατική διάστασή της είναι η αναπλαστική, αυτή που αναπλάθει από μνήμες και συνειρμούς πλούσιες για τη διάνοια, φανταστικές εικόνες όπως η Χίμαιρα ή η Σφίγγα. Η ειδητική φαντασία, στη φαντασία μου, είναι ένα μυθικό ζώο που γεννά τα είδη. Και τούτο το ιδανικό λιβάδι γύρω από την ιδανική πολιτεία, με τις νύμφες, τα ξωτικά, τους Κενταύρους, τους Αγίους, τους Αγγέλους, τους βατράχους και τους φιλοσόφους που ό,τι βρίσκεται μέσα του, ενυπάρχει σε αυτό ελεύθερα, είναι κάτι ανάμεσα στην ειδητική και την αναπλαστική φαντασία.

      Διαγραφή
  5. Η αφύπνιση-ανάμνηση της γνώσης προφανώς γίνεται δια της παιδείας. Ακόμα μελετάμε τα βρέφη και διδασκόμαστε απ' αυτά. Η δε σπουδή μας του θανάτου (η εκ νεκρών παιδεία μας) ατέρμονη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Δημ. Τζωρτζόπουλος25 Σεπτεμβρίου 2021 - 8:28 π.μ.

      Πράγματι δια της παιδείας, με την έννοια η εν λόγω αφύπνιση-ανάμνηση αποτελεί συστατικό στοιχείο της παιδείας, σήμα ύπαρξης της τελευταίας και επομένως σήμα της πνευματικότητας του ανθρώπου. Ο άνθρωπος δεν είναι ον γενικά, αλλά πιο ειδικά πνευματικό ον.

      Διαγραφή
  6. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Η αναμονή του βιβλίου είναι επίσης ατέρμονη αλλά άκρως ποιητική. Η ψηφιακή τεχνολογία στην υπηρεσία της μαγικής ποίησης: Μόλις χθες πληροφορήθηκα, εισάγοντας ειδικό κωδικό, την πορεία του βιβλίου. Έφθασε επιτέλους από τη Νύμφη του Βορρά στη Νύμφη της Βοράς, φαντάζομαι με άρμα που οδηγούσε ο Θέσπις, αλλά το πότε θα παραδοθεί στον Τρίτωνα και στα δελφίνια του για να το φέρουν μέχρι τις Καλύδνες κι από κει με τον «σκυλοπνίχτη - παρδαλόκαμπο» να μου παραδοθεί στο νησί των Μακάρων, είναι τουλάχιστον αμφίβολο, η Πυθία δεν έχει αποφανθεί να το ξεκαθαρίσει, με αποτέλεσμα να βιώνω την αναμονή μου μαγικά! Αν μ' ένα κουμπί παραδιδόταν το βιβλίο άμεσα, θα χάνονταν όλος αυτός ο πλούτος της αναμονής, ως αναγκαίος όρος για την κατανόηση του βιβλίου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Δημ. Τζωρτζόπουλος25 Σεπτεμβρίου 2021 - 8:31 π.μ.

    "ο πλούτος της αναμονής όντως είναι αναγκαίος όρος για ενασχόληση με την ουσία του βιβλίου. Καλή Ανά-Γνωση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.

      Διαγραφή
    2. Την περασμένη Πέμπτη που όπως κάθε Τρίτη και Πέμπτη, κατά τους ιερούς θεσμούς, περιμέναμε τον Παρδαλόκαμπο να 'ρθει και πάλι φορτωμένος μ' όλα τ΄ αγαθά και τα καλούδια και με εξέχοντα επιβαίνοντα στη ράχη του τον Μένωνα που ύστερα από τόσους αιώνες θα επισκεπτόταν τη νήσο της Πριγκίπισσας της Τύρου, έκλεισε ο σοφός Ποσειδώνας το κήτος στο θαλάσσιο άντρο που έχει στις Καλύδνες μια και ο Αίολος είχε τα κέφια του κι ο Παρδαλόκαμπος δεν θέλει και πολλά αστεία για να πνιγεί από τα γέλια εις τον αφρό της θάλασσας. Αιόλου θέλοντος και Ποσειδώνος επιτρέποντος, ο Μένων θα επιβιβαστεί στη ράχη του κήτους κατά την αυγή και σε λίγες ώρες θα 'ναι εδώ.

      Διαγραφή
  10. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. Ενώ όλοι οι καμόντες του ασφοδελού λειμώνος της ημετέρας και με την όσο ευρεία έννοια πατρίδας, περιγράφοντας γλαφυρότατα - όλοι μας είχαμε πρόγονο κάποιον ποιητή - το περιρρέον πολιτικό τέλμα, διαπιστώνουμε εξ αυτού πως ευθύνεται ο μακάριος ύπνος του νάνου της ημετέρας παιδείας, αρκούμαστε πως δικαίως και αληθώς μας αναλογεί (κάτι σαν θεία κατάρα, που φωτίζει έτσι, ως κατάρα, το «μεγαλείο» μας ή ίσως ως ανταμοιβή για τα παλιά μας ξυπνήματα) τούτος ο ύπνος, κι ούτε καν διανοούμαστε να αφυπνιστούμε ως δράκοι της γνώσεως (πού να μπλέκουμε τώρα…;), αλλά εξακολουθούμε συνειδητά να πίνουμε από την πηγή της ποιητικής Λήθης. Επί της ουσίας περιφερόμαστε ασκόπως, ενώ όλη η δραστηριότητα, τα μίση και τα πάθη και τα άγχη, οι νίκες και οι ήττες μας, είναι τα μόνα πραγματικά δεσμά μας, αυτά που οι ίδιοι φτιάχνουμε με περίσσια αισθητική και νοηματική μεγαλοπρέπεια, ώστε να μας κρατούν δέσμιους στην ψευδαίσθηση πως είμαστε ζωντανοί (ξυπνητοί).

    Αλλά ετούτα νομίζω τα έλεγε και ο Ηράκλειτος. Γι' αυτό ο χρόνος δεν έχει σημασία. Χτυπά όμως επίμονα η πένθιμη καμπάνα όση ώρα σας γράφω και πρέπει να βγω να μάθω ποιος και τι απέγινε. Τόσο μεγάλης διάρκειας πένθιμη καμπανοκρουσία συμβαίνει σε δυο περιπτώσεις: Ή αναπάντεχος θάνατος νέου ανθρώπου ή πλούσιοι συγγενείς γηραιού που πλήρωσαν για ν' ακουστεί η καμπάνα πολύ ώρα. Ελπίζω να είναι το δεύτερο αν και φοβάμαι πως όχι.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  12. Στη νήσο που φίδι δεν πατεί
    και κάποτε λατρεύανε τον ήρωα με την αχίλλειο πτέρνα
    την πτέρνα του επιτέλους πάτησε ο Θετταλός
    πολλά υποσχόμενος Μένων

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  13. Πιάνοντας ένα νήμα σαν θρόισμα ή ψίθυρο από τα σχόλιά μου για τον Ρέμπραντ, υφαίνω μ' αυτό το υφαντό της άφιξης του Μένωνα, που εκ πρώτης όψεως μια και θέλοντας προφανώς να παρατείνω την αναμονή μου, ακόμα περιεργάζομαι το βιβλίο αισθητικώς, μου φαίνεται εξαιρετική έκδοση νεαρού Θετταλού! Το δέρμα του προσώπου του απαλό σαν των χεριών του, όπως αισθάνθηκα όταν τ' άγγιξα στον πρώτο μας χαιρετισμό (θέλω να σημειώσω εδώ πως έσφιξα εγκάρδια το χέρι που μου πρότεινε ο Μένων, δίχως να φοβάμαι πως θα μου μεταδώσει τον λοιμό των αρχαίων Αθηνών, αφού έχω εμβολιαστεί!). Στη λάμψη του προσώπου του εικονίζεται ευκρινέστατα ο Σωκράτης που επιπλήττει τον Αλκιβιάδη στα δημόσια λουτρά, ενώ δεσπόζει στα λευκά ο Πλάτων. Η φωνή του, όταν συστήνεται, έτσι σιγανή και δυσδιάκριτη με τη χρυσή χροιά της μέσα στο κόκκινο γαιώδες φόντο, μοιάζει όντως με ανάμνηση. Οι πρώτες αναγνωριστικές κουβέντες που ανταλλάξαμε, ακόμα κι αν ήταν στ' αρχαία ελληνικά, μου φάνηκαν απολύτως κατανοητές! Κι επειδή αρχαία ελληνικά δεν γνωρίζω, παρά εμπειρικώς, διαπίστωσα πως με την πρώτη μας ήδη επαφή, σκίρτησε μέσα μου η ανάμνηση της αρχαίας γλώσσας! Τούτη η αφύπνιση είναι δημιουργία! Έργο του δήμου στο οποίο παρίστανται οι δημώτες-δημιουργοί του: Ο Σωκράτης, ο Μένων, ο Πλάτων, ο Αλκιβιάδης μέσω του Giovanni Battista Gigola, εσείς, ο δημιουργός του εξωφύλλου, ο εκδότης, εγώ, ως αυτός που βιώνει το έργο και φυσικά ο Ποσειδών, ο Παρδαλόκαμπος και βεβαίως η Αμφιτρίτη!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.

      Διαγραφή
    2. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.

      Διαγραφή
    3. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.

      Διαγραφή
    4. Εκ του κόκκινου χρώματος της γαίας της, «Πύρρα» (ερυθρά γη) ήταν η πρώιμη μυθική ονομασία τόσο της νήσου που με επισκέφτηκε ο Θετταλός, όσο και της πατρίδας του Θεσσαλίας. «Πύρρος» λεγόταν ο γιος του Αχιλλέα (μετά τη συμμετοχή του στον Τρωικό Πόλεμο, σε ηλικία δεκατριών ετών τον είπαν Νεοπτόλεμο) και της θυγατέρας του Λυκομήδη της Σκύρου εξ αιτίας είτε των πυρρόξανθων μαλλιών του είτε του πατέρα του: Η επικρατέστερη των απαντήσεων που έδωσαν οι Ρωμαίοι ποιητές στον Αυτοκράτορα, με την οποία συμφωνεί και ο Υγίνος, όταν ο Τιβέριος τους έθεσε τον ποιητικό γρίφο «ποιο ήταν το όνομα με το οποίο ο νεαρός Αχιλλεύς κρυβόταν μεταμορφωμένος σε κορίτσι στην Αυλή του Λυκομήδη» ήταν το όνομα «Πύρρα», λόγω της πυρρόξανθης κώμης του Αχιλλέα.

      Διαγραφή
    5. Ο σπόρος της αφύπνισης, που στη μαγική ποίηση άκμασε στον Μεσαίωνα κυρίως μέσα από έργα ανωνύμων και αναβίωσε στον Ρομαντισμό, μπορεί να είναι ο ίδιος ο ήρωας, χαμένος μέσα στ' άχυρα, που τον ανακαλύπτει η μεταμορφωμένη σε κότα, μάγισσα-μάνα διώκτης του, τον καταπίνει, κι αυτός αναγεννιέται μέσα της. Έτσι κι ο Αχιλλέας, αν και μαμμόθρεπτος και τελετουργικά σακατεμένος στην πτέρνα, βασιλεύς, από την ίδια τη μητέρα του, που αναγκάζεται να ισορροπεί επάνω σε κοθόρνους, ντυμένος γυναικεία και ερωτευμένος με τον νεαρό Πάτροκλο μ' έρωτα δυνατό που υμνήθηκε ανά τους αιώνες όχι μόνο επειδή αντέστρεψε το κλίμα του Πολέμου, βρήκε τη δύναμη, ως αθάνατος, να παραδοθεί ένδοξα στον θάνατο.

      Διαγραφή
  14. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  15. Τι παράξενο! Ενώ από την Ιδανική Πολιτεία του, ο Πλάτων εξορίζει τους ποιητές, από το Ιδανικό Βασίλειο της Ποιητικής Υπαίθρου, ο Πλάτων δεν θα μπορούσε να εξαιρεθεί διότι είναι εξαιρετικός ποιητής. Ωστόσο, θα είχε σε αυτή την περίπτωση να απευθύνει την ποίηση του στη Μούσα και να περιμένει από αυτήν απάντηση, όχι από τους άνδρες Αθηναίους όλων των εποχών και τόπων.

    ΑπάντησηΔιαγραφή