Spinoza: Φιλοσοφία της ελευθερίας

 

Μπαρούχ  Σπινόζα

1632–1677

 Φιλοσοφία της επιθυμίας και της πράξης

 

1. Η φιλοσοφία του Σπινόζα έχει έναν πολυδιάστατο χαρακτήρα  με κεντρικό άξονα το κύριο έργο του, που είναι η Ηθική και η οποία μας καλεί να ακολουθήσουμε ένα ταξίδι από τη γνώση του θεού στην ανθρώπινη ελευθερία. Έτσι, το έργο αυτό αρχικά παρουσιάζεται ως μια πραγματεία για τη μεταφυσική, αλλά στην πραγματικότητα συνδέει το όνομά του με το γεγονός ότι καθιστά δυνατό να κατανοήσουμε πώς μπορεί ο άνθρωπος να κατακτήσει την ελευθερία του, όταν αποτελεί μόνο ένα μέρος του Θεού-Φύσης, στο εσωτερικό του οποίου καθορίζεται από σταθερούς και αιώνιους νόμους, που πάνω τους δεν μπορεί να έχει καμιά δύναμη δράσης. Πώς να σκεφτεί κανείς την ελευθερία στο πλαίσιο του καθολικού ντετερμινισμού; Τέτοια θα μπορούσε να είναι, συνοπτικά, η προβληματική που αντιμετωπίζει ο Σπινόζα στην Ηθική.

Spinoza: Δεισιδαιμονία, ο κακός νοικοκύρης του ανθρώπου

Μπαρούχ  Σπινόζα

1632–1677

Δεισιδαιμονία:

Δύναμη εξουσιασμού των μαζών

§1

Στο έργο του Tractatus theolocico-politicus (1670) ο Σπινόζα επιχειρεί, μεταξύ των άλλων,  να ερμηνεύσει  τη δεισιδαιμονία ως εργαλείο στα χέρια της εξουσίας για την υποδούλωση του φρονήματος των μαζών. Ό,τι σχετικό πραγματεύεται στο εν λόγω έργο του ο φιλόσοφος απηχεί ένα σύνολο στοχασμών του, διάσπαρτων και στα άλλα κείμενά του. Πρόσφορο έδαφος για τη διάδοση της δεισιδαιμονίας  αποτελεί, κατ’ αρχήν, η γενική κατάσταση του ανθρώπινου όχλου: είναι βυθισμένος στην άγνοια και ως εκ τούτου στην ψευδαίσθηση. Εξίσου ωστόσο καθοριστικό ρόλο στη διάδοση αυτή αναλαμβάνουν και τα πάθη, που συνδέονται με τα συναισθήματα της ψυχής και νοούνται ως η συναισθηματική πτυχή της γνώσης.