Φιλοσοφική
Ηθική και πολιτική ὕβρις
§1
Ι.
Η ὕβρις είναι μια θεμελιώδης έννοια
της φιλοσοφικής Ηθικής της ελληνικής αρχαιότητας. Τη συναντάμε σε όλη την
αρχαία ελληνική γραμματεία, ιδιαίτερα στην τραγωδία, μέχρι και την ελληνιστική
φιλοσοφία. Θετικές έννοιες, αντίθετες προς το αρνητικό νόημα της ὕβρεως,
είναι η σωφροσύνη, η δίκη, η αιδώς, το μέτρον. Στην αρχαία ελληνική σκέψη, από την εποχή ήδη
του Ομήρου, η λέξη ὕβρις είναι συνώνυμη με τον όλεθρο του
ανθρώπου. Κλείνει μέσα της ό,τι πρέπει να αποφεύγει ο τελευταίος. Τι πρέπει να
αποφεύγει; Την υπερβολή και την έπαρση, την αυθάδικη βία, την προσβολή του
φυσικού‒ανθρώπινου μέτρου, συνεπώς την προσβολή του θείου, τη βουλιμία για
α‒λογισμό και στρεψοδικία, με την οποία τείνει να επικαλύπτει το φθονερό και
καταστροφικό του έργο, που μπορεί να διαπράττει από θέση ισχύος. Στην Ιλιάδα χαρακτηρίζεται ως ύβρις η
αυθαίρετη και υπεροπτική στάση και δράση του Αγαμέμνωνος ενάντια στον Αχιλλέα,
ενώ στην Οδύσσεια η επηρμένη,
αλαζονική και βίαιη συμπεριφορά των μνηστήρων.
