Maurice Merlau-Ponty: για την έννοια της ψευδαίσθησης

 Μωρίς Μερλώ-Ποντύ

(1908-1961)

Πώς λειτουργεί η Ψευδαίσθηση στη ζωή μας;

 

 §1. Η ψευδαίσθηση είναι μια αμφιλεγόμενη έννοια που χρησιμοποιείται για να δηλώσει την αντίθεση ανάμεσα στη φαινόμενη εικόνα και την πραγματικότητα, ανάμεσα στο λάθος/σφάλμα και την αλήθεια, ανάμεσα στην ιδεολογία και την επιστήμη. Το λάθος, η πλάνη, το σφάλμα, είναι μια εσφαλμένη κρίση που έχει ως βάση τις αισθήσεις, την οποία μπορεί ή δεν μπορεί να διορθώσει κανείς ανάλογα με τον προσανατολισμό του. Αν χάνεται μέσα στον κόσμο των αισθητηριακών εντυπώσεων και περνάει αυτό τον κόσμο ως τον μόνο αληθή μπορεί να διορθωθεί, μόλις αποκαλυφθούν τα σωστά δεδομένα, όπως, ας πούμε, διορθώνεται ένας λανθασμένος υπολογισμός. Η ψευδαίσθηση, κατ’ αυτή την έννοια, αντιμετωπίζεται λογικά, αλλά δεν εξαλείφεται βιωματικά/εμπειρικά. Αν επικρατούσε ολοκληρωτικά το δεύτερο, τότε η ζωή θα φάνταζε ότι έχει μετατοπιστεί σε μια μεταφυσική περιοχή, όπου υπάρχει ως μια αλάθητη γραμμική πορεία κάποιου θεϊκού όντος χωρίς καμιά πεπερασμένη νομιμοποίηση. Επειδή όμως ο άνθρωπος είναι μια περατή οντότητα που διαλέγεται με την απειρότητα, με αυτό δηλαδή που δεν είναι, η ψευδαίσθηση περιλαμβάνει κάτι περισσότερο από απλό σφάλμα ή από μια απλή εμφάνιση. Περιέχει την ιδέα ότι κάτι παράγεται (και με αυτή την έννοια, είναι πράγματι πραγματικό) χωρίς να είναι αληθινή πραγματικότητα. Η ψευδαίσθηση έτσι εξακολουθεί να υπάρχει βιωματικά, ακόμη και όταν ξέρουμε πως η αλήθεια είναι κάτι άλλο. Έχει, στο επίπεδο της τρέχουσας εμπειρίας, μια «δική» της πραγματικότητα.

Τι είναι Ιδεολογία;

ΠΏΣ ΚΑΤΑΝΟΕΙΤΑΙ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑΣ;

 

     §1. Η ιδεολογία, ως λέξη και όρος, είναι μια πολυκύμαντη έννοια, που κατανοείται από τους θεωρητικούς, τόσο ως προς την ουσία της όσο και ως προς την ιστορική της διαδρομή, με τους πιο διαφορετικούς τρόπους. Για άλλους θεωρείται πλέον ιστορικά μη αναγκαία, για άλλους κρίνεται ως κατευθυνόμενος εγκλεισμός που πρέπει να ξεπεραστεί, για άλλους, υποτίθεται επιστήμονες, αποτελεί αντικείμενο περιφρόνησης και δεν αξίζει καμιά ιδιαίτερη μελέτη, για άλλους, κυρίως μαρξιστικού προσανατολισμού, ισχύει κάτι το αξεπέραστα αντιφατικό: από τη μια την καταγγέλλουν ως ψευδή συνείδηση και από την άλλη συγχρόνως την εφαρμόζουν ως ένα επίγειο θεϊκό δόγμα.

Από την Ελληνική Πόλη στην Ευρώπη του Μηδενισμού

 

Αρχαία Ελληνική Πόλις και σύγχρονη Ευρώπη του Μηδενισμού

 

§1. Η αρχαία Ελληνική σκέψη αποτελεί διαχρονικά το αποφασιστικό άλμα της ιστορικο-λογικής ανέλιξης του ανθρωπίνου πνεύματος. Η Φαινομενολογία των φιλοσοφικο-πολιτισμικών του εκφάνσεων αναδύθηκε αργά, αλλά σταθερά από την αρχαία Ελληνική Πόλη-Πολιτεία· μια μορφή πολιτικής οργάνωσης, την οποία οι Έλληνες επέλεξαν για να ζήσουν και να ευδοκιμήσουν ως Ευρωπαίοι προπάτορες σε επίπεδο θεσμών, πολιτικής και πολιτισμικής ανάπτυξης, φιλοσοφίας, Λόγου και ορθολογικής σκέψης, τέχνης και ποίησης. Μια τέτοια γονιμότητα και ακμή πραγματώθηκε ιστορικά και λογίζεται διαχρονικά ως «θαύμα», ακριβώς επειδή η αρχαία Πόλις δεν ήταν μια  απρόσωπη, θεσμική, πολυκέφαλη οντότητα, ανεξάρτητη από τους πολίτες, όπως είναι εν πολλοίς το σημερινό κράτος· ακριβώς επειδή μπόρεσε να κάνει πράξη την ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών στη λήψη των αποφάσεων, να καταστήσει ύψιστη αρχή διοικητικής λειτουργίας της Πόλεως την ισονομία και ισηγορία, πέρα από κάθε είδους αντιπροσώπευση ή εκπροσώπηση, αυτή την αλλοτριωτική μορφή εξουσίας των εποχών μας, που συνθλίβει την πρωτοβουλία και την αυτενέργεια των πολιτών.

Gadamer: τι είναι η Φιλοσοφική Ερμηνευτική;

 

Hans Georg Gadamer

1900-2002

Η Φιλοσοφική Ερμηνευτική και το έργο της

§1. Ο Gadamer, σύγχρονος Γερμανός φιλόσοφος, είναι περισσότερο γνωστός ως ένας από τους σημαντικότερους θεωρητικούς της ερμηνευτικής σκέψης στην εποχή μας. Χαρακτηριστικό της συνολικής του στοχαστικής ερμηνείας είναι ότι δίνει οντολογική και όχι μεθοδολογική έμφαση στη φιλοσοφική ερμηνευτική. Η διαδρομή της σκέψης του πέρασε μέσα από αρκετές φιλολογικές και φιλοσοφικές επισταθμεύσεις, ώσπου να ανυψωθεί στην ερμηνευτική της ικανότητα. Το 1923 μετέβηκε  στο Freiburg για να συμμετάσχει στο φιλοσοφικό σεμινάριο του Heidegger, που προσέφερε νέες, καινοτόμες και ρηξικέλευθες ερμηνείες για τον Αριστοτέλη και άλλους κλασικούς φιλοσόφους. Όταν ο Χάιντεγκερ μετακόμισε στο Μάρμπουργκ το φθινόπωρο εκείνου του έτους, ο Γκάνταμερ έγινε βοηθός του και παρέμεινε μέχρι το 1928. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου σπούδασε επίσης κοντά στον Nicolai Hartmann, παρακολούθησε σεμινάρια κλασικής φιλολογίας του Paul Friedländer και άλλων, και το 1927 έλαβε πιστοποίηση κλασικής φιλολογίας. Το 1928 ολοκλήρωσε την επί υφηγεσία διατριβή του υπό την εποπτεία του Heidegger με θέμα «τη διαλεκτική ηθική του Πλάτωνος», βασισμένη στο πλατωνικό έργο: Φίληβος. Μετά τον πόλεμο, εξελέγη ο πρώτος Πρύτανης του Ελεύθερου Πανεπιστημίου της Λειψίας. Από το 1947, δίδαξε στη Φρανκφούρτη και στη συνέχεια, το 1949, κλήθηκε στη Χαϊδελβέργη για να διαδεχθεί τον Καρλ Γιάσπερς. Το γεγονός ότι κατά τη ναζιστική περίοδο δεν βρισκόταν σε καλή σχέση με τους Ναζί συνέτεινε ώστε να γίνει σύντομα μια από εκείνες τις προσωπικότητες που ενέπνευσαν καθοριστικά την ακαδημαϊκή ζωή της μεταπολεμικής δυτικής Γερμανίας. Αυτό διευκόλυνε την επιστροφή στη Γερμανία «Αμερικανών μεταναστών», όπως ο Horkheimer, ο Adorno κ.λπ., Επίσης συνετέλεσε, μεταξύ άλλων, στην προώθηση της καριέρας του Habermas.

Φιλοσοφική ερμηνεία της διάκρισης: Έλληνες και Βάρβαροι

                      ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ  Ή  ΒΑΡΒΑΡΟΤΗΤΑ;

 

§1. Είναι γνωστή η διάκριση στην αρχαία ελληνική σκέψη μεταξύ Ελλήνων και βαρβάρων. Η διάκριση αυτή ανάγει τα βαθύτερα θεμέλιά της στην περί ερμηνείας αντίληψη των αρχαίων Ελλήνων και δεν σχετίζεται με κανενός είδους παραδοξολογία ή υποκειμενική τους αυταρέσκεια. Αν η ερμηνεία τελεί σε ενδοσυνάφεια με την κατανόηση, η οδηγητική δύναμη όλης αυτής της κατανοητικής διεργασίας των Ελλήνων είναι ο Λόγος. Ήδη ο Ηράκλειτος, κατά τις απαρχές του Ελληνικού στοχασμού, σε όλα σχεδόν τα αποσπάσματά του, τονίζει πολύ εμφατικά και με μοναδική ακρίβεια, την ερμηνευτική ικανότητα του αεί παρόντος Λόγου. Όλα συμβαίνουν σύμφωνα με τη νομοτέλεια αυτού του Λόγου (απ. Β1) και πρέπει να μάθουμε να ακούμε τι μας λέει ο Λόγος (Β50). Όσοι όμως δεν είναι σε θέση να τον κατανοήσουν, βρίσκονται εκτός πραγματικότητας (Β34).

Πλάτων: περί Φιλίας

 

ΠΛΑΤΩΝ

428/9 π.Χ. – 347 π.Χ.

 

ΦΙΛΙΑ ‒ΑΓΑΠΗ‒ΕΡΩΣ

 

§1. Η φιλία αποτελεί μια από τις κεντρικές έννοιες της Πλατωνικής φιλοσοφίας για τον άνθρωπο ως άτομο και ως κοινοτική συλλογικότητα. Υποδηλώνει μια στοργική διάθεση που εμψυχώνεται από μια επιθυμία. Μακριά από το να περιορίζεται απλώς στον δεσμό ενός ατόμου με ένα άλλο, ορίζεται ως μια μορφή έλξης ή προσανατολισμού προς ένα πρόσωπο, αλλά και προς μια δραστηριότητα ή μια πραγματικότητα, που πιστεύουμε ότι θα μας κάνει καλύτερους, όταν ασχολούμαστε μαζί τους ή τις πραγματοποιούμε. Πρόκειται στ’ αλήθεια για μια σχέση αμοιβαίας αγάπης, που για τους  Έλληνες ήταν απαραίτητη για την κοινωνική συνοχή αλλά και για τη συγκρότηση της προσωπικότητας.

Αριστοτέλης: πώς να σκεπτόμαστε την ευδαιμονία;

 

Αριστοτέλης

384-322 π.Χ.

           Ο άνθρωπος είναι η ευδαιμονία του

                                                                 §1

Τι είναι ο άνθρωπος

Ι. Είναι αλήθεια πως η φύση του ανθρώπου βρίσκεται σε μια κατ’ εσωτερική αναγκαιότητα ανταπόκριση προς τη φύση της ευδαιμονίας.  Γι’ αυτό και η ευδαιμονία ως τέτοια αποτελεί μια από τις κύριες επιδιώξεις της ανθρώπινης δραστηριότητας. ή γρήγορα για τη φύση της ευδαιμονίας που επιδιώκει. Πρόκειται για μια δραστηριότητα που ανήκει αποκλειστικά στον άνθρωπο, γιατί το ζώο δεν θα επιδιώξει ποτέ να μάθει για την ευδαιμονία. Απλώς υπάρχει. Η αναζήτηση της ευδαιμονίας δεν είναι πάντοτε εύκολη, καθώς δεν θεωρείται ως η μια και η αυτή για όλους τους ανθρώπους. Ανάλογα με τη σχετική γνώση/ επίγνωση ή και την ψευδαίσθηση που διαθέτει κανείς, πλησιάζει την αληθινή φύση της ευδαιμονίας και συναφώς την αληθινή όψη της πραγματικότητας.