Nietzsche: Η γέννηση της τραγωδίας-Ελληνισμός και απαισιοδοξία

Φρίντριχ Νίτσε

1844–1900

Το τραγικό πνεύμα του πολιτισμού:

Όνειρο και Μέθη

§1

Το πρώτο αυθεντικά φιλοσοφικό έργο του Νίτσε είναι το βιβλίο του: Η γέννηση της τραγωδίας . Για πρώτη φορά βλέπει το φως της δημοσιότητας το 1872 και αυτο-κατανοείται ως συμβολή στην Αισθητική, ενώ στο πρακτικό του αντίκρισμα μπορεί να θεωρηθεί ως φιλοσοφική πραγματεία του πνευματικού πολιτισμού. Καθ’ όλη τη στοχαστική πορεία ζωής του φιλοσόφου, το εν λόγω έργο αξιολογείται ως ένα από τα πιο διαδεδομένα και συναρπαστικά δημιουργήματά του. Μια νέα έκδοσή του δημοσιεύτηκε το 1886 με τον τίτλο: Η γέννηση της τραγωδίας ή Ελληνισμός και απαισιοδοξία. Με τούτο το έργο ο Νίτσε επιχειρεί μια εξαρχής ανάγνωση του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Με βάση αυτή την ανάγνωση, στην αρχαία ελληνική τέχνη και πιο ειδικά στην ποίηση μπορεί κανείς να διακρίνει δυο αντίθετα στοιχεία ζωτικής σημασίας για την οντολογική μας υπόσταση: το Απολλώνιο και το Διονυσιακό:

E. Levinas: περί της φιλοσοφίας του προσώπου

Emmanuel Levinas

1906-1995

Η ετερότητα του άλλου ανθρώπου

§1

     Ι. Ο Λεβινάς μας εξοικειώνει με μια νέα σκέψη γύρω από την ηθική, τη μεταφυσική, την αγιότητα, τη δοκιμασία του ανθρώπου ως άλλου, που είναι παρών σε κάθε στιγμή μας, άρα και τη δοκιμασία της κάθε στιγμής. Έλκει την καταγωγή του από τη Λιθουανία αλλά πολιτογραφήθηκε Γάλλος πολίτης το 1930/1. Aνήκει στη χορεία εκείνων των φιλοσόφων, που έχουν για φιλοσοφικό τόπο τη Γαλλία και έχουν αναπτύξει τη σκέψη τους υπό την επίδραση των θυελλωδών ρευμάτων της φιλοσοφίας εκείνης της πολυτάραχης περιόδου του μεσοπολέμου και μετά. Κυρίαρχο γνώρισμα της γαλλικής φιλοσοφίας, κατά την περίοδο  συγκρότησης της λεβινασικής σκέψης, είναι, μεταξύ άλλων, και το ενδιαφέρον της για μια ορθολογιστικά προσανατολισμένη Φαινομενολογία. Ο Λεβινάς, μαθητής ο ίδιος του Χούσερλ και του Χάιντεγκερ, με τα πρώτα του ακόμη κείμενα συνέβαλε ουσιωδώς στη γνωριμία του γαλλικού κοινού με τη Φαινομενολογία του Χούσερλ.

Πλάτωνος Συμπόσιον: Έρως και Ζωή

Πλάτων

427-347 π.Χ.

                           

Η ανθρώπινη φύση και ο πόθος της για αθανασία

§1

Θα συζητήσουμε για τις ιδέες του Συμποσίου, ενός από τα πιο σπουδαία κείμενα της πλατωνικής φιλοσοφίας. Στο εν λόγω έργο, ο άνθρωπος απελευθερώνεται από κάθε ασκητική ή περιοριστική πλαισιοθέτηση μέσα στο δεσμωτήριο  της ζωής. Η ζωή γίνεται τώρα Αγάπη για το Αγαθό και το Ωραίο και δυνάμει αυτής της Αγάπης η ανάβαση προς τον «υπερουράνιο τόπο» (Φαίδρος) του πνευματικού-απόλυτου Κάλλους. Έτσι τίθεται η Ιδέα του Άπειρου, του Αθάνατου και σφυρηλατείται ο δεσμός ανάμεσα στη θνητότητα και την αθανασία, στον άνθρωπο και τον θεό. Στον Φαίδωνα ο Πλάτων συμπυκνώνει όλο τον Αγώνα και την Αγωνία της Φιλοσοφίας εν γένει ‒και όχι μόνο της δικής του φιλοσοφίας‒ σε μια φράση:

Αριστοτέλης: Πολίτευμα- Πόλις-Πολίτης

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ

384-322 π.Χ

Διαλεκτική του Πολιτικού

§1

Η πόλις και ο  πολίτης

Πολίτευμα ‒πόλις‒ πολίτης: τρεις ομόρριζες λέξεις και εννοιολογικά αλληλο-προσδιοριζόμενες. Για να ορίσει την έννοια του πολιτεύματος ο Αριστοτέλης τη συσχετίζει με τη διερεύνηση της έννοιας της πόλεως. Και για να ορίσει τούτη την έννοια, τη συσχετίζει με την έννοια του πολίτη. Ο Αριστοτέλης ενδιαφέρεται να κατανοήσει αυτές τις έννοιες στη βαθύτερη ουσία τους και όχι απλώς στο πλαίσιο των συμβατικών τους γνωρισμάτων.  Έτσι τις συλλαμβάνει πρωτίστως στην ποιοτική τους διάσταση, δηλ. με βάση το συγκεκριμένο τους έργο, το καθορισμένο τους περιεχόμενο, τα συστατικά τους στοιχεία, και όχι μόνο στην επιφάνεια των συμβατικών, μεμονωμένων και εξωτερικών τους γνωρισμάτων. Στο τρίτο βιβλίο των Πολιτικών αυτό που ευθύς εξαρχής θέτει ο φιλόσοφος στο επίκεντρο της θεωρητικής του έρευνας είναι η έννοια της πολιτείας, δηλ. του πολιτεύματος. Πρόκειται για μια γενική, καθολική έννοια, της οποίας η συγκεκριμένη διερεύνηση προϋποθέτει τον ορισμό και προσδιορισμό των δυο άλλων εννοιών. Γράφει σχετικά ο κορυφαίος Έλληνας φιλόσοφος:

Nietzsche: ό,τι δεν με σκοτώνει, με κάνει πιο δυνατό

Φρίντριχ Νίτσε

1844–1900

Διόνυσος: η αιώνια επιστροφή της ζωής

§1

Στο έργο του το Λυκόφως των ειδώλων  –κεφ.: ρήσεις και αιχμές 8– ο Νίτσε γράφει: ό,τι δεν με σκοτώνει, με κάνει πιο δυνατό. Τι είναι αυτό που δεν τον σκοτώνει; Είναι ο αρχαίος θεός Διόνυσος, ο οποίος για τον φιλόσοφο συμβολίζει τη μεθυστική απελευθέρωση της ανθρώπινης ατομικότητας από τη συρρίκνωσή της σε μια άβουλη ύπαρξη και κατ’ επέκταση  στην πιο ανήμπορη και καταφρονεμένη μέσα στο σύμπαν. Ως απομονωμένο, ταπεινωμένο και ευτελισμένο πλάσμα, το ανθρώπινο άτομο λησμονεί τον εαυτό του μέσα στην αυστηρά ιεραρχημένη ζωή  της πολιτικο-κοινωνικής και πολιτισμικής του συνθήκης. Ετούτη η συνθήκη είναι ο επιτάφιος θρήνος των ανθρώπινων ατόμων· υπό τον μανδύα ωστόσο της εφήμερης πολυλογίας εκλαμβάνεται από αυτά τα ίδια ως λυτρωτική έλευση της ελευθερίας τους.

Wittgenstein: Tractatus Logico-Philosophicus (8)

Ludwig Wittgenstein

1889–1951

Tractatus Logico-Philosophicus

Η  λογική και η καθημερινή γλώσσα

[συνέχεια από ανάρτηση: Tractatus Logico-Philosophicus (7)]

                                              §1

Εισαγωγικές παρατηρήσεις

Στον Tractatus, ο Wittgenstein προτάσσει θεμελιωδώς την παρουσίαση των αντιλήψεών του για τον κόσμο και για την πραγματικότητα. Μια τέτοια παρουσίαση όμως δεν νοείται έξω από τη σύνδεσή της με τη γλώσσα. Η τελευταία είναι το πιο χαρακτηριστικό σύμβολο του ανθρώπου, προκειμένου να απεικονίσει και να περιγράψει την πραγματικότητα. Τα νοήματα και οι έννοιες, που εκφράζει η γλώσσα με τα αντίστοιχα σύμβολά της: λέξεις, προτάσεις κ.λπ., αποκτούν εγκυρότητα, εάν ή όταν ανταποκρίνονται στις μεταβαλλόμενες εκάστοτε καταστάσεις της πραγματικότητας και όχι απλώς από δηλωτικές αναφορές μιας προτάσεως ή μιας φράσης ή λέξεων σε αντίστοιχες γλωσσικές πραγματικότητες. Για να αποκτά ή να εκπέμπει νόημα π.χ. η λέξη θρανίο, πρέπει ο άνθρωπος να προ-υποθέτει το πραγματικό αντικείμενο που λέγεται θρανίο. Εκκινούμε λοιπόν από τη γλώσσα και μάλιστα όχι την καθημερινή, όπως θα δούμε πιο κάτω, παρά από τη λογική γλώσσα για να πλησιάσουμε τη λογική δομή της πραγματικότητας. Ετούτη η δομή είναι δεσμευτική, σε σχετικό ή και απόλυτο βαθμό κατά περίσταση, για το λογικό νόημα που εκπέμπει η γλώσσα δια των συμβόλων της. Τούτο σημαίνει πως η πραγματικότητα της γλώσσας δεν αντλεί τα νοήματά της από τον εαυτό της παρά από τις εκάστοτε διαφορετικές πτυχές της οντολογικά πρότερης πραγματικότητας του κόσμου.  Τα παρακάτω κείμενα μας δείχνουν μια τέτοια κατεύθυνση.

Hegel: Πώς κουβεντιάζεται ο Διαφωτισμός;

HEGEL

Διαλεκτική του  Διαφωτισμού

    §1. Ο Διαφωτισμός σχετίζεται με εκείνο το πνευματικό κίνημα της Δύσης, που έδωσε έμφαση στον ορθό Λόγο έναντι της θρησκευτικής πίστης και τον προήγαγε ως τη μόνη αυθεντική αρχή και πηγή της ανθρώπινης ζωής. Πρωτοεμφανίστηκε στην Αγγλία κατά το τέλος του 17ου αι. και έφτασε στο αποκορύφωμά του στη Γαλλία κατά τον 18ο αι. Παράλληλα εξαπλώθηκε στη Γερμανία και στην υπόλοιπη Ευρώπη αλλά και πέραν τούτης.