Hegel: Φαινομενολογία του πνεύματος-για την απόλυτη Γνώση

 

 ΧΕΓΚΕΛ

 

Η ΑΠΟΛΥΤΗ  ΓΝΩΣΗ

 

§ 1

Η Φαινομενολογία του πνεύματος αρχίζει με την άμεση γνώση ή την αισθητήρια βεβαιότητα και περαιώνεται με την απόλυτη Γνώση. Σύμφωνα με τις βασικές εν ισχύ ερμηνείες, η απόλυτη Γνώση εκθέτει το αποτέλεσμα του γίγνεσθαι της φιλοσοφικής επιστήμης. Αυτό το αποτέλεσμα περιλαμβάνει το πνεύμα που έχει για αντικείμενο τον ίδιο του τον εαυτό. Πρόκειται, στην πραγματικότητα, για το αποτέλεσμα εκείνης της  φαινομενολογικής πορείας του πνεύματος που έχει για κύριο γνώρισμα την προσδιορισμένη άρνηση (bestimmte Negation) κάθε υποστασιακού περιεχομένου και έτσι νομιμοποιείται ως εμφάνιση, φανέρωση ή αποκάλυψη της κλειστότητας της υπόστασης. Η κατευθυντήρια δύναμη προς την αποκάλυψη τούτη δεν είναι η έκσταση ούτε ο φευγαλέος φιλοσοφικός ενθουσιασμός του ρομαντικού υποκειμένου αλλά η έννοια, η διαλεκτικά  εκδιπλωνόμενη αναγκαιότητα του ίδιου του Πράγματος[1]. Συσχετιζόμαστε, ως εκ τούτου, με μια στάση της φιλοσοφικής σκέψης που διεκδικεί την παραγωγή νοήματος, τουτέστι μάχεται να ανα-συγκροτήσει τον ουσιακό Λόγο της σκεπτόμενης συνείδησης, μέσα από την αντιπαράθεση με τον εργαλειακό Λόγο της διαφωτιστικής νεωτερικότητας,  και να αναδείξει την πραγματικότητα της απόλυτης Γνώσης ως την ελεύθερη εστία  του πνεύματος. Είναι ελεύθερη τούτη η εστία, διότι προκύπτει από τη διαλεκτική άρση της πεπερασμένης γνώσης και από την υπέρβαση κάθε αλλότριας προς το πνεύμα εμπειρίας. Ως τέτοια λοιπόν αποτελεί την τελική βαθμίδα, όπου συνείδηση και αντικείμενο, γνώση και αλήθεια ταυτίζονται απόλυτα.

Heidegger: Είναι και Χρόνος

 

Martin Heidegger

1889-1976

 

Ποια η σχέση του Sein με το Da-sein;

 

§1

Είναι γνωστό πως το πιο σημαντικό έργο της φιλοσοφικής δραστηριότητας του Χάιντεγκερ, ειδικά κατά την πρώτη περίοδο της σκέψης του, είναι το Είναι και Χρόνος. Πρόκειται για ένα περίπλοκο και με αυστηρή επιχειρηματολογία βιβλίο, που έχει ως τελικό σκοπό να ανατρέψει τη δυτική φιλοσοφική παράδοση, που εκκινεί από την ελληνική φιλοσοφική σκέψη (Πλάτων, Αριστοτέλης), διέρχεται μέσα από τον Καρτέσιο και φτάνει μέχρι σήμερα. Σύμφωνα με τον Χάιντεγκερ, το βασικό λάθος του Καρτέσιου, μεταξύ των άλλων, είναι ότι περιγράφει την οντολογία του κόσμου με όρους της έκτασης και της μαθηματικοποιημένης έννοιας του χώρου, όπως επίσης και άλλες έννοιες, π.χ. την έννοια της υπόστασης, με όρους της χωρικότητας (Είναι και Χρόνος §19 κ.εξ.). Η καρτεσιανή οντολογία του κόσμου οδηγεί σε

Hegel: Πώς φιλοσοφείται το Απόλυτο στη ζωή μας;

 

Γκέοργκ Χέγκελ

1870–1831

 

                               Το Απόλυτο είναι η ενύπαρξή μας

 

§1

 Ουσιαστικό: Das Absolute. Επίθετο/επίρρημα: absolut. Ο Χέγκελ κάνει συχνή χρήση του επιθέτου: απόλυτος/η/ο και λιγότερο συχνά του ουσιαστικού: το Απόλυτο. Μια πρώτη γενική διαπίστωση για αμφότερες τις χρήσεις του όρου: παρατηρείται μεγάλη σύγχυση σχετικά με το τι είναι το Απόλυτο και με ποιο νόημα το χρησιμοποιεί ο Χέγκελ. Χρησιμοποιώντας το ως επίθετο το βρίσκουμε στις φράσεις, μεταξύ άλλων: απόλυτη Γνώση (absolutes Wissen), απόλυτη Ιδέα (absolute Idea), απόλυτο πνεύμα (absoluter Geist), απόλυτη ελευθερία (absolute Freiheit) κ.λπ. Ο Schelling εννοούσε το Απόλυτο ως μια αδιαφοροποίητη ταυτότητα, η οποία βρίσκεται εκείθεν κάθε διάκρισης υποκειμένου – αντικειμένου και οποιασδήποτε άλλης διάκρισης. Τουτέστιν, το Απόλυτο αποτελεί για τον Schelling μια υπερβατική ενότητα όλων των πραγμάτων. Ο Χέγκελ απορρίπτει αυτή τη σύλληψη του Απόλυτου. Γράφει χλευαστικά στη Φαινομενολογία του πνεύματος

Husserl: Πώς φιλοσοφείται ο Άλλος;

 

EDMUND HUSSERL

1859‒1938

Τι είναι ο Άλλος;

§1

Οι φιλόσοφοι για την έννοια του Άλλου

 

Ι. Η έννοια του Άλλου είναι συνυφασμένη με την ουσία της ανθρώπινης ζωής και έχει απασχολήσει τους φιλοσόφους από την αρχαία εποχή έως και σήμερα. Πρόκειται στ’ αλήθεια για ένα κεντρικό ερώτημα γύρω από την ετερότητα και τούτο όχι γενικά ποιος είναι ο άλλος αλλά συγκεκριμένα ποια πρόσβαση μπορούμε να έχουμε στην ετερότητα, στον Άλλο ή το Άλλο. Στη λεγόμενη ηπειρωτική φιλοσοφία υπογραμμίζεται η οντολογική περισσότερο διάσταση αυτού του ερωτήματος παρά η γνωσιολογική του διάσταση.  Η τελευταία ήταν στο επίκεντρο στην αγγλόφωνη φιλοσοφία αυτού που, από τον δέκατο ένατο αιώνα, ονομάζεται πρόβλημα των άλλων πνευμάτων.

G. HEGEL: Θρησκευτικο-πολιτική αποξένωση και ελευθερία

 

HEGEL

 (1770–1831)

 

Πολιτική και θρησκευτική αποξένωση των ανθρώπων

 

§1

Η θρησκεία ως θεραπαινίδα του πολιτικού ωφελιμισμού

 

Ι. Κατά την περίοδο που ο Χέγκελ εργάζεται ως παιδαγωγός στη Βέρνη 1793–1797) αναζητεί μια συνυφασμένη με την ενεργο-πραγματικότητα (Wirklichkeit) διά-βαση προς την ενδοκοσμική-πολιτική δύναμη του πνεύματος, η οποία θα τον οδηγήσει, σε εύλογο χρόνο, στις μεγάλες συλλήψεις της Φαινομενολογίας του πνεύματος και της επιστήμης της Λογικής. Τα νεανικά του κείμενα, κατά ταύτα, δεν αναγγέλλουν κάποιο είδος φιλοσοφίας της θρησκείας, όπως τα  σχετικά με τη θρησκεία ύστερα κείμενά του, αλλά επιδίδονται στην καλλιέργεια μιας κατ’ εξοχήν πολιτικής σκέψης, εναρμονισμένης με το πνεύμα της εποχής και ικανής να μεθερμηνεύσει, να μετα-μορφώσει πολιτικο-φιλοσοφικά την εγκόσμια συνθήκη του ανθρώπου: α) γενικά υπό τον αστερισμό της Γαλλικής επανάστασης και του πνεύματος της ελευθερίας που αυτή εξέπεμπε· β) πιο ειδικά υπό την ανάπτυξη μιας κριτικά διεισδυτικής κοινωνικοπολιτικής σκέψης, που θέτει ευθέως υπό στοχαστική αμφισβήτηση την αναποτελεσματική λειτουργία των κοινωνικοπολιτικών θεσμών, συμπεριλαμβανομένου και του θεσμού της θρησκείας. Η κάθε είδους κριτική της θρησκείας, αυτή την περίοδο, είναι αλληλένδετη με την κριτική της πολιτικής: κριτική της θρησκείας ισοδυναμεί με κριτική της πολιτικής.

Πώς φιλοσοφείται η αλλοτρίωση;

 

ΤΙ  ΕΙΝΑΙ  ΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ;

 

1. Ο όρος αλλοτρίωση (αποξένωση) είναι ένας από τους πολυχρησιμοποιημένους όρους-έννοιες τόσο στην περιοχή της άμεσης, καθημερινής ζωής όσο και σε εκείνη της φιλοσοφίας και της επιστήμης. Απαντά με πολλές και διαφορετικές σημασίες σε όλες αυτές τις περιοχές. Οι περισσότερες απ’ αυτές τις σημασίες μπορούν να θεωρηθούν ως τροποποιήσεις μιας ευρείας σημασίας που προκύπτει από την ετυμολογία και τη μορφολογία της λέξης: αλλότριος, ξένος.

Πλάτων: η ιδεατή πολιτεία και η ρεαλιστική της πραγμάτωση

 

Πλάτων

427‒347 π.Χ.

 

Πολιτεία

 

Πολιτική πραγματικότητα και ουτοπία

 

§1

 

Η διαλεκτική φιλοσοφία του Πλάτωνος προσκαλεί τον αναγνώστη, τον άνθρωπο εν γένει, να περάσει φιλόξενα το κατώφλι της χαρακτηριστικής της ζωντάνιας και να μυηθεί στην πρωτότυπη κατεύθυνση της σκέψης που η ίδια εγκαινιάζει, ώστε να μπορέσει να δει με νέα ματιά την καθημερινότητα, τη γνώση του εαυτού του και ολόκληρη την ιδιωτική και δημόσια ζωή του. Στην ιδιωτική ζωή ανήκει η ενική ατομικότητα του ανθρώπου, ενώ στη δημόσια η κοινοτική του ύπαρξη, η καθολική του ατομικότητα όπως την εννοεί ο κορυφαίος Έλληνας φιλόσοφος να εκτυλίσσεται με λόγο και έργο στη σφαίρα της πολιτικής κοινότητας. Το ανθρώπινο άτομο, κατά ταύτα, δεν μπορεί να ευδοκιμήσει έξω απ’ αυτή την κοινότητα ή στο πλαίσιο ηθικών κηρυγμάτων, εισαγομένων έξωθεν στην ψυχή του, παρά μόνο με την αξιοποίηση της φιλοσοφικής ικανότητας και σκέψης, που φέρει δυνάμει μέσα του.