Ο Πυθαγόρας και η φιλοσοφική του θεωρία

 

ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ  

ΚΑΙ  

ΠΥΘΑΓΟΡΙΣΜΟΣ 

1. Ο Πυθαγόρας καταγόταν από τη Σάμο, αλλά μετανάστευσε στην Ιταλία, κατά άλλους λόγω πολιτικών προβλημάτων, κατά άλλους μετά την περσική εισβολή, ιδρύοντας στον Κρότωνα σχολή με ημιθρησκευτικό και μυητικό χαρακτήρα. Υπό αυτή την έννοια, εκφράζει μια μετάβαση από την ιωνική σκέψη σε αυτήν της ιταλικής σχολής, αλλά επιπλέον αντιπροσωπεύει και τη μονιμότητα μυθικών και θρησκευτικών στοιχείων στη φιλοσοφική σκέψη. Είναι μια μυστηριώδης και σχεδόν θρυλική φιγούρα, που περιβάλλεται από μυστήριο ίσως λόγω των ίδιων των χαρακτηριστικών της σχολής του. Υπάρχουν εικασίες για πιθανή αιγυπτιακή επιρροή στην Πυθαγόρεια σκέψη, αφού ο Πυθαγόρας υπερασπίζεται μια ιδιαίτερη αντίληψη περί αθανασίας και μετεμψύχωσης της ψυχής. Βέβαια, αυτές οι πεποιθήσεις δεν ήταν ξένες στον ευρύτερο Ελλαδικό χώρο, αφού βρέθηκαν να είναι ζωντανές στην πολιτισμική παράδοση της Θράκης, στη βόρεια Ελλάδα.

Γιατί οι άνθρωποι πρέπει να φιλοσοφούν;

 

Ο άνθρωπος είναι φύσει φιλοσοφικό Ον

 

1. Εγγενές χαρακτηριστικό του ανθρώπου, ως σκεπτόμενου όντος, είναι η  έντονη εσωτερική διάθεση για αναζήτηση, για γνώση, για μάθηση και για έρευνα. Όλοι οι σπουδαίοι σταθμοί της ιστορίας δεν μπορούν να κατανοηθούν χωρίς την έμφυτη ορμή και κλίση του ανθρώπου προς μια τέτοια γνώση. Η τάση αυτή του ειδέναι οδηγεί, αν υπάρχει και σωστός προσανατολισμός, στην προχώρηση πέραν μιας σκόρπιας εμπειρίας ή απλής γνώμης. Υπό μια γενική, καθολική άποψη, όλοι σχεδόν οι άνθρωποι εμφανίζουν στιγμές στη ζωή τους, όπου νιώθουν την ανάγκη να οργανώσουν τη σκέψη τους, λιγότερο ή περισσότερο φιλοσοφικά, για να αντιμετωπίσουν τους γρίφους ή τις ξαφνικές κακοτοπιές της ζωής. Αλλά και εκείνοι που φαίνεται πως αρνούνται τον αναντικατάστατο ρόλο της φιλοσοφίας στη ζωή και την επιστήμη εν γένει, με τον τρόπο τους φιλοσοφούν. Ο Αριστοτέλης απαντά ως εξής στους κάθε είδους αρνητές της φιλοσοφίας:

Πλάτων: ο αληθινός φιλόσοφος και ο φαύλος πολιτικός

 

Πλάτων

427 π.Χ.–347 π.Χ. 

 

 Φαύλος πολιτικός: ο όλεθρος της πολιτείας

§1

 Ίδιον των Ελλήνων της αρχαιότητας  ήταν η συνύφανση πολιτικής θεωρίας και πολιτικής πράξης. Όσο καλλιεργούσαν σε βάθος την πολιτική θεωρία, την πολιτική θεώρηση των πραγμάτων, τόσο αποδεικνύονταν ικανοί να παράγουν διαρκώς αληθινή πολιτική πράξη και αντίστροφα. Η πολιτική θεωρία, κατά κανόνα, είχε ως βάση τη φιλοσοφία και δη την πολιτική φιλοσοφία. Όσο αναπτυσσόταν συστηματικά η τελευταία, τόσο συνέβαλε τα μέγιστα στο να πλημυρίσει ο αρχαίος κόσμος από εκείνα τα πολύ δυνατά κείμενα των αττικών ρητόρων, των λογογράφων, των ποιητών, των ιστορικών, των φιλοσόφων κ.α. Η πολιτική φιλοσοφία, από άποψη αρχής, δεν καλλιεργήθηκε ως ένας ιδιαίτερος κλάδος ή κατεύθυνση της φιλοσοφίας, αλλά ήταν αυτή τούτη η φιλοσοφική σκέψη που δεν ξεχώριζε τον εαυτό της από την πολιτική. Καθ’ όλη εξάλλου την ιστορική της εξέλιξη η φιλοσοφία δεν έπαψε να συνδέεται με την πολιτική ως σκέψη της Πόλεως. Γι’ αυτό και το σύνολο σχεδόν των φιλοσοφικών θεωριών, έμμεσα ή άμεσα, διεκδικούσαν μια πολιτική προτεραιότητα. Μια τέτοια προτεραιότητα χαρακτήριζε ουσιαστικά όλο το φιλοσοφικό έργο του Πλάτωνα.

Hegel: Τι είναι η Αλήθεια;

 

Hegel

1770–1831

 

Η Αλήθεια φιλοσοφείται συγκεκριμένα

 

1. Η έννοια της Αλήθειας διατρέχει πότε έμμεσα και πότε άμεσα το σύνολο της εγελιανής φιλοσοφίας και την καθορίζει ουσιαστικά. Είναι καθοριστική, γιατί φωτίζει τα ένδον και τα έξω της ιδεαλιστικής τάσης της Γνώσης. Στο προγραμματικό κείμενο του Προλόγου της Φαινομενολογίας του πνεύματος γράφει, μεταξύ άλλων, ο Χέγκελ:

Η σοφιστική ρητορική: Δισσοί Λόγοι

 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΔΙΣΣΟΙ  ΛΟΓΟΙ;

 

§1. Δισσοί Λόγοι: το συγκεκριμένο κείμενο είναι μια σοφιστική πραγματεία, που γράφτηκε γύρω στα 400 π.Χ. και της οποίας ο συγγραφέας είναι άγνωστος. Έχει σωθεί σε ορισμένα χειρόγραφα του Σέξτου του Εμπειρικού χωρίς τίτλο. Τον τίτλο Δισσοὶ λόγοι [=δυο ειδών λόγοι (αντιθετικοί μεταξύ τους)] τον πήρε από μεταγενέστερους μελετητές με βάση τις αρκτικές λέξεις του εν λόγω έργου:

 

«Δισσοὶ λόγοι λέγονται ἐν τῇ Ἑλλάδι ὑπὸ τῶν φιλοσοφούντων περὶ τῶ ἀγαθῶ καὶ τῶ κακῶ»

(=Δυο ειδών απόψεις υποστηρίζονται στην Ελλάδα από όσους φιλοσοφούν για το καλό και το κακό).

M. Heidegger: Το νόημα της ζωής μετά τον θάνατο του θεού

 

Μάρτιν Χάιντεγκερ

1889–1976

 

Μετά τον θάνατο του θεού:

Πού βρίσκεται το Νόημα της ζωής;

 

§1. Οι μεγάλες φιλοσοφίες μας έχουν προσφέρει ως τώρα σπουδαίες αφηγήσεις για ένα οικουμενικό νόημα της ζωής, το ίδιο για όλα τα ανθρώπινα όντα σε όλες τις εποχές και σε όλους τους τόπους. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το νόημα της ζωής μπορεί να αναζητηθεί μόνο στον κύκλο μιας μεγαλεπήβολης αφηγηματικής δομής. Τούτο προκύπτει από το γεγονός ότι ο θάνατος του θεού, σε όλες του τις μορφές, σημαίνει, de facto, τον θάνατο της προσπάθειας να ανακαλύψουμε ένα οικουμενικό νόημα, την εγκατάλειψη της αναζήτησης για να ανακαλύψουμε οτιδήποτε θα μπορούσε να θεωρηθεί ως νόημα της ζωής. Με εξαίρεση τη μεταθανάτια άποψη του Νίτσε, αν μπορούμε να μιλήσουμε για μια τέτοια άποψη στ’ αλήθεια,  ότι το νόημα της ζωής είναι η δύναμη, οι φιλόσοφοι μετά τον θάνατο του θεού συμφωνούν γενικά ότι δεν υπάρχει νόημα της ζωής, ότι η ζωή ως κάτι τέτοιο δεν έχει νόημα. Καθένας μιλάει για τον -ισμό, που ο ίδιος  βλέπει να υπάρχει ως συμφορά ή μη και να συνδέεται με την ουσία της ζωής: παραλογισμός, μηδενισμός κ.λπ. Προφανώς, στην περίπτωση του νοήματος της ζωής, συμβαίνει: η αντίληψη για το οικουμενικό νόημα της ζωής να αντιπαρατίθεται, ειδικά στη σύγχρονη εποχή, με την αντίληψη ότι, αν η ζωή εν γένει είναι χωρίς νόημα, δεν συνεπάγεται πως και η ζωή μου είναι χωρίς νόημα.

Fr. Nietzsche: η Δημοκρατία και οι Εχθροί της

 

                         Friedrich Nietzsche

1844‒1900

 

Δημοκρατία:

από την ελευθερία στην ανελευθερία;

 

§1. Η έννοια της δημοκρατίας κατανοείται από τον Νίτσε υπό έναν ευρέως πολλαπλό τρόπο και όχι αποκλειστικά ομοιογενώς και ανεξάρτητα από τις εκάστοτε ιστορικές περιστάσεις. Στο πρώιμο και ύστερο έργο του, αντιτίθεται σταθερά και σθεναρά στις ποικίλες λογικές περί δημοκρατίας και στις παντοειδείς μορφές της. Και τούτο, διότι την θεωρεί ως το πιο ισοπεδωτικό πολίτευμα, που συνθλίβει το δημιουργικό ένστικτο των ατόμων και αποθρασύνει τα άγρια ένστικτα και συνακόλουθα την κτηνώδη συμπεριφορά της αγελαίας μάζας. Στην