Τρίτη, 31 Μαρτίου 2020

Wittgenstein: Tractatus Logico-Philosophicus (8)




Ludwig Wittgenstein
1889–1951


Tractatus Logico-Philosophicus

Η  λογική και η καθημερινή γλώσσα
[συνέχεια από ανάρτηση: Tractatus Logico-Philosophicus (7)]

                                              §1
Εισαγωγικές παρατηρήσεις

Στον Tractatus, ο Wittgenstein προτάσσει θεμελιωδώς την παρουσίαση των αντιλήψεών του για τον κόσμο και για την πραγματικότητα. Μια τέτοια παρουσίαση όμως δεν νοείται έξω από τη σύνδεσή της με τη γλώσσα. Η τελευταία είναι το πιο χαρακτηριστικό σύμβολο του ανθρώπου, προκειμένου να απεικονίσει και να περιγράψει την πραγματικότητα. Τα νοήματα και οι έννοιες, που εκφράζει η γλώσσα με τα αντίστοιχα σύμβολά της: λέξεις, προτάσεις κ.λπ., αποκτούν εγκυρότητα, εάν ή όταν ανταποκρίνονται στις μεταβαλλόμενες εκάστοτε καταστάσεις της πραγματικότητας και όχι απλώς από δηλωτικές αναφορές μιας προτάσεως ή μιας φράσης ή λέξεων σε αντίστοιχες γλωσσικές πραγματικότητες. Για να αποκτά ή να εκπέμπει νόημα π.χ. η λέξη θρανίο, πρέπει ο άνθρωπος να προ-υποθέτει το πραγματικό αντικείμενο που λέγεται θρανίο. Εκκινούμε λοιπόν από τη γλώσσα και μάλιστα όχι την καθημερινή, όπως θα δούμε πιο κάτω, παρά από τη λογική γλώσσα για να πλησιάσουμε τη λογική δομή της πραγματικότητας. Ετούτη η δομή είναι δεσμευτική, σε σχετικό ή και απόλυτο βαθμό κατά περίσταση, για το λογικό νόημα που εκπέμπει η γλώσσα δια των συμβόλων της. Τούτο σημαίνει πως η πραγματικότητα της γλώσσας δεν αντλεί τα νοήματά της από τον εαυτό της παρά από τις εκάστοτε διαφορετικές πτυχές της οντολογικά πρότερης πραγματικότητας του κόσμου.  Τα παρακάτω κείμενα μας δείχνουν μια τέτοια κατεύθυνση.

Δευτέρα, 23 Μαρτίου 2020

Hegel: Πώς κουβεντιάζεται ο Διαφωτισμός;




HEGEL

Διαλεκτική του  Διαφωτισμού


    §1. Ο Διαφωτισμός σχετίζεται με εκείνο το πνευματικό κίνημα της Δύσης, που έδωσε έμφαση στον ορθό Λόγο έναντι της θρησκευτικής πίστης και τον προήγαγε ως τη μόνη αυθεντική αρχή και πηγή της ανθρώπινης ζωής. Πρωτοεμφανίστηκε στην Αγγλία κατά το τέλος του 17ου αι. και έφτασε στο αποκορύφωμά του στη Γαλλία κατά τον 18ο αι. Παράλληλα εξαπλώθηκε στη Γερμανία και στην υπόλοιπη Ευρώπη αλλά και πέραν τούτης. 

Κυριακή, 15 Μαρτίου 2020

Πλάτων: τι μας διδάσκει ο "Πρωταγόρας";




Πλάτων
427–347 π.Χ.

Πρωταγόρας:
Δημοκρατία και πολιτική αρετή


1. Ο διάλογος Πρωταγόρας είναι ένα από τα πιο μεστά σε φιλοσοφικό περιεχόμενο έργα του Πλάτωνος και τα πιο εμπνευσμένα σε ύφος, πλοκή και δραματουργική τεχνική. Γράφτηκε μετά το 399 π.Χ., πιθανόν γύρω στα 388/387 π.Χ., και απεικονίζει την πνευματική ζωή της Αθήνας λίγο πριν την έκρηξη του Πελοποννησιακού πολέμου, όταν έφτανε στο τέλος της η εποχή του Περικλή. Η πνευματικότητα τούτη δεν νοείται από τον Αθηναίο φιλόσοφο απλώς ως μια πτυχή ή εκδήλωση  της πολυδιάστατης δραστηριότητας της πόλης και της πολύπαθης δημοκρατικής της λειτουργίας παρά ως το φωτεινό κέντρο μιας πόλεως-πολιτείας, που προς τα έξω ασκούσε «δημοκρατική» ηγεμονία σε άλλες πόλεις, ενώ  προς τα μέσα καλλιεργούσε μια «δημοκρατική» επίσης κυκλοφορία των ιδεών αλλά όχι λιγότερο και μια ιδεολογική ηγεμονία επί ενός κατά πολύ άγνωμου πλήθους. Το ηγεμονικό στοιχείο συνιστά κίνητρο δράσης διαφόρων επίδοξων πολιτικών ομάδων, αλλά και πνευματικών κινημάτων σαν αυτό των σοφιστών. Ετούτο το κίνημα επιχείρησε να ανταποκριθεί στα πρακτικά αιτήματα της αθηναϊκής κοινωνίας για νέες ιδέες, για την πολιτική παίδευση και εκπαίδευση νέων ανθρώπων και για τη διαμόρφωση αντίστοιχης αυτοσυνείδησης, με πυρήνα την πολιτική συνείδηση. Βασικό στοιχείο στην ως άνω εκπαίδευση ήταν η άσκηση της ρητορικής ικανότητας και γενικότερα η αποτελεσματική χρήση του λόγου μέσα από την ανάπτυξη επιχειρημάτων.     

Παρασκευή, 6 Μαρτίου 2020

Εμπεδοκλής: Φιλότης και Νείκος






ΕΜΠΕΔΟΚΛΗΣ
495/4–435/434


Φιλότης και Νείκος:
Πώς να σκεπτόμαστε τον ρυθμό του κόσμου;

§1

     Ο Εμπεδοκλής αποτελεί τεράστιο κεφάλαιο της προσωκρατικής σκέψης όχι μόνο για την εποχή του αλλά και διαχρονικά. Οι ιδέες του συνολικά έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στο να υπάρξει μια τέτοιας ποιότητας εκπληκτική άνθηση του ανθρώπινου πνεύματος στην απαρχή ή στην αυγή του δυτικού στοχασμού, που να μην έχει προηγούμενο. Και τούτο, όταν από τα σωζόμενα αποσπάσματα των Προσωκρατικών άλλα είναι πιο συγκροτημένα κι άλλα διάσπαρτα και γλίσχρα. Από τον Εμπεδοκλή έχουμε στη διάθεσή μας αποσπάσματα από τα δυο του έργα: 1. Περί φύσεως· 2. ΚαθαρμοίΗ έννοια της φιλίας είναι κεντρική σε όλο το φάσμα της αρχαίας ελληνικής σκέψης και συνυφαίνεται με ένα πλούσιο πλέγμα σχέσεων και αντίστοιχων σημασιών. Παρόμοια ισχύει και για την έννοια της έριδας. 

Κυριακή, 23 Φεβρουαρίου 2020

Αριστοτέλης: Πώς κουβεντιάζεται η αναρχία;




Αριστοτέλης
384-322 π.Χ.


Αναρχία και Πολιτεία

Αναρχία: ναρχία, γερμ. AnarchieHerrschaftslosigkit:

§1. Από άποψη γενικής αρχής, η πολιτική σημασία της έννοιας της ναρχίας έγκειται στο ότι καταλύεται η κοινωνική τάξη και διαλύεται η πολιτική κοινότητα/κοινωνία, δηλαδή η πόλις. Πώς όμως νοείται αυτή εδώ; Η τελευταία δεν αποτελεί απλώς μια εφήμερη κοινότητα των ανθρώπων, που προκύπτει με βάση κάποια σύμβαση, όπως υποστήριζαν οι Σοφιστές, αλλά προκύπτει κατά φυσική αναγκαιότητα:

Πέμπτη, 13 Φεβρουαρίου 2020

Nietzsche: Αγών είναι η Ομορφιά της Ζωής





Φρίντριχ Νίτσε
1844-1900


Ο ΑΓΩΝ ΤΗΣ ΖΩΗΣ:
να ερωτεύεσαι το πεπρωμένο σου


§1
     Στα έργα του ο Νίτσε δεν φείδεται να χρησιμοποιεί φράσεις και εκφράσεις, ιστορικά καταξιωμένες και ως εκ τούτου ικανές να απελευθερώνουν νοήματα της σκέψης του με ακατάλυτη ισχύ.  Μια απ’ αυτές είναι και η φράση: amor fatiTην έχει δανειστεί από τον ρωμαϊκό στωικισμό και κυριολεκτικά σημαίνει: έρως/αγάπη του πεπρωμένου/της μοίρας. Με τούτη τη φράση καταφάσκει το άνοιγμα στη ζωή: τουτέστι θέλει να δηλώσει τη συναίνεση, το μεγάλο ναι, ως γενική στάση έναντι της πραγματικότητας. Ουσιαστικά ενεργοποιεί τη δυνατότητα να εκφράσει μια συναισθηματική και όχι γνωσιολογική σχέση με το πεπρωμένο, με τη μοίρα. Κατ’ αυτήν τη σχέση δεν πρόκειται για παραίτηση σε ό,τι μας επιτάσσει το πεπρωμένο, για παθητική υποταγή στην αναπόφευκτη μοίρα αλλά για τη χαρούμενη αποδοχή της· μια αποδοχή, που μας επιτρέπει να βιώνουμε την αναγκαιότητα ως μια μορφή της ομορφιάς. Γράφει σχετικά:

Τρίτη, 4 Φεβρουαρίου 2020

Πλωτίνος: Πώς μπορούμε να βιώνουμε το Ωραίο;




ΠΛΩΤΙΝΟΣ
(204–270 μ.Χ.)


«Ποτέ το μάτι δεν θα μπορούσε να δει τον ήλιο,
αν  δεν ήταν  ηλιοειδές  [=αν δεν διέθετε ηλιακή
μορφή  ή  φύση],  ούτε η  ψυχή  θα  μπορέσει να
  αντικρίσει το ωραίο, αν δεν έχει γίνει πρώτα ωραία
η ίδια».



Γιατί το Ωραίο είναι ωραίο;


§1

     Κατευθυντήρια αρχή της Φιλοσοφίας, κατά τον Πλωτίνο, είναι ότι συνδυάζει την ενασχόληση εν ταυτώ με τα ανθρώπινα και τα θεία πράγματα. Ορισμένως, στη συνάφεια τούτη, ο άνθρωπος φέρει μέσα του το θείο και αξίζει, εφόσον αποκτά γνώση και επίγνωση αυτού, να προσ(ς)-παθεί να το συμφιλιώνει με το θείο του σύμπαντος. Ποιος τον καθοδηγεί προς τη γνώση και την επίγνωση τούτη; Η Φιλοσοφία. Πώς τον καθοδηγεί; Πρώτα πρώτα θεωρητικά: σχετικά με τη γνώση του θεού, ο θεός είναι η πρώτη αρχή και κατ’ επέκταση η αρχέγονη πηγή του συνόλου της ύπαρξης, εν όλω του αισθητού και του νοητού κόσμου. Δεύτερον πρακτικά: σχετικά με τη γνώση του σκοπού, που ιδιάζει στην ουσία του ανθρώπινου όντος, και με την ασφαλή εκπλήρωση αυτού του σκοπού, που συνάπτεται με τον προορισμό του. Ποιος είναι ο προορισμός του; Είναι η επιστροφή του η παλινόστησή τουστην πρώτη αρχή και η ένωσή του με τούτη. Ό.τι ακριβώς μας λέει η πρόταση: «κ θεο κα ες θεόν». Ο άνθρωπος, κατ’ αυτό το πνεύμα, ως σκεπτόμενο ον οφείλει να διασφαλίσει την ως άνω επιστροφή και ένωση, καθώς μετέχει τόσο στον αισθητό όσο και στον υπεραισθητό κόσμο.