Πώς φιλοσοφείται η πολιτική ὕβρις;

 

                         Φιλοσοφική Ηθική και πολιτική ὕβρις

 §1

      Ι. Η ὕβρις είναι μια θεμελιώδης έννοια της φιλοσοφικής Ηθικής της ελληνικής αρχαιότητας. Τη συναντάμε σε όλη την αρχαία ελληνική γραμματεία, ιδιαίτερα στην τραγωδία, μέχρι και την ελληνιστική φιλοσοφία. Θετικές έννοιες, αντίθετες προς το αρνητικό νόημα της  ὕβρεως, είναι η σωφροσύνη, η δίκη, η αιδώς, το μέτρον.  Στην αρχαία ελληνική σκέψη, από την εποχή ήδη του Ομήρου, η λέξη ὕβρις είναι συνώνυμη με τον όλεθρο του ανθρώπου. Κλείνει μέσα της ό,τι πρέπει να αποφεύγει ο τελευταίος. Τι πρέπει να αποφεύγει; Την υπερβολή και την έπαρση, την αυθάδικη βία, την προσβολή του φυσικού‒ανθρώπινου μέτρου, συνεπώς την προσβολή του θείου, τη βουλιμία για α‒λογισμό και στρεψοδικία, με την οποία τείνει να επικαλύπτει το φθονερό και καταστροφικό του έργο, που μπορεί να διαπράττει από θέση ισχύος. Στην Ιλιάδα χαρακτηρίζεται ως ύβρις η αυθαίρετη και υπεροπτική στάση και δράση του Αγαμέμνωνος ενάντια στον Αχιλλέα, ενώ στην Οδύσσεια η επηρμένη, αλαζονική και βίαιη συμπεριφορά των μνηστήρων.

Fr. Nietzzsche: Περί της ουσίας της Δημοκρατίας

 

Η Έννοια της Δημοκρατίας κατά τον Νίτσε

 

§1. Η έννοια της δημοκρατίας κατανοείται από τον Νίτσε υπό έναν ευρέως πολλαπλό τρόπο και όχι αποκλειστικά ομοιογενώς και ανεξάρτητα από τις ιστορικές περιστάσεις. Στο πρώιμο και ύστερο έργο του, αντιτίθεται σταθερά στη δημοκρατία, θεωρώντας την ως το πιο ισοπεδωτικό πολίτευμα, που συνθλίβει το δημιουργικό ένστικτο των ατόμων και αποθρασύνει τα άγρια ένστικτα και συνακόλουθα την κτηνώδη συμπεριφορά της αγελαίας μάζας. Στα έργα του της μέσης περιόδου εμφανίζεται πιο ευέλικτος. Στα πρώιμα γραπτά του θεωρεί πως το μεγαλείο, η υπεροχή της αρχαίας ελληνικής πολιτείας, μπορεί να επιτευχθεί μόνο σε συνδυασμό με την εναντίωση στην αχρειότητα της ξύλινης μάζας των μετριοτήτων. Και τούτο ως ένα αναγκαίο τίμημα για να ωφεληθεί το σύνολο των ανθρώπων. Βασικό μοντέλο για τη σκέψη του, κατ’ αυτή την περίοδο αποτελεί το σύστημα διακυβέρνησης, όπως ίσχυε στην αρχαία Ελλάδα. Στο έργο του Ανθρώπινο – πάρα πολύ Ανθρώπινο, αποδέχεται το τετελεσμένο της δημοκρατίας και επιχειρεί να ερμηνεύσει βασικές πτυχές της εσωτερικής της λειτουργίας. Γράφει σχετικά για τα πολιτικά κόμματα, τα οποία διαχρονικά έχουν αποδειχτεί βραχνάς της δημοκρατίας, με ορισμένες μόνο εξαιρέσεις κι αυτές βεβαιωτικές του κανόνα: