Τρίτη, 22 Μαΐου 2012

Η ομίχλη της πολιτικής αντιπροσώπευσης



Δημοκρατία και πολιτική ισότητα


§1

Καθ’ όλη την ιστορική ανάπτυξη της έννοιας, αλλά και της πρακτικής της πολιτικής ισότητας φαίνεται να έχει επιδιωχθεί η δυνατότητα να συμμετέχουν οι πολίτες, στη μεγάλη τους πλειοψηφία, στη λήψη των πολιτικών αποφάσεων. Πώς επιχειρήθηκε η υλοποίηση μιας τέτοιας δυνατότητας; Με τον τρόπο ή τη μέθοδο της δημοκρατίας. Ένα τέτοιο μέλημα απασχόλησε, πρωτίστως, την αρχαία ελληνική σκέψη και αναζωπυρώθηκε επειγόντως με τη συγκρότηση των αστικών κρατών. Έκτοτε αναπτύχθηκαν και συνεχίζουν να αναπτύσσονται διάφορες πολιτικές θεωρίες, νεωτερικής ή μετανεωτερικής υφής, γύρω από τις δυνατές μορφές «δημοκρατικής διακυβέρνησης». Μπορεί να ισχυρισθεί κανείς ότι η έννοια της δημοκρατίας έχει χρησιμοποιηθεί, στη θεωρία και την πράξη, με τους πιο διαφορετικούς τρόπους. Στην αρχαία Αθήνα, ας πούμε, η δημοκρατία λειτούργησε, στην αναλογία του ιστορικού χρόνου, υπό μια μορφή άμεσης δημοκρατίας. Στην νεωτερική, ήτοι μετανεωτερική εποχή, η δεσπόζουσα μορφή δημοκρατίας είναι η λεγόμενη αντιπροσωπευτική δημοκρατία.

§2

Η τελευταία τούτη μορφή «δημοκρατικής διακυβέρνησης», στο πλαίσιο του αστικού συστήματος κυριαρχίας, έχει γίνει το άγιο εικόνισμα, που ασπάζονται, με όλη την ελαφρότητα ή βαρύτητα του Είναι τους, από κοινού διαφθορείς και υπερασπιστές της δημοκρατίας. Πού βρίσκεται εν τέλει η αλήθεια; Το πολιτικό φαινόμενο της «αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας» έχει μια σχετική και όχι απόλυτη αξία, καθ’ όλη τη διάρκεια των ιστορικών του εφαρμογών. Σε εποχές, για παράδειγμα, που οι λαοί στερούνταν το δικαίωμα της καθολικής ψηφοφορίας, μια τέτοια πολιτική έκφραση ήταν το ζητούμενο. Στις εποχές μας, με τον ανεξέλεγκτο εκφυλισμό και την απερίγραπτη διαφθορά του εν λόγω πολιτικού συστήματος, το ως άνω φαινόμενο είναι το διερευνώμενο. Δημοκρατία δεν μπορεί πλέον να είναι μόνο η κατάκτηση του δικαιώματος της καθολικής ψηφοφορίας, άμεσης και μυστικής, και η εκπροσώπηση του λαού στο κοινοβούλιο μέσω «αντιπροσώπων» του. Η εκπροσώπηση και η αντιπροσώπευση έχει χάσει προ πολλού την ονομαστική της αξία, γιατί δεν αποτελεί ασφαλιστική δικλείδα απέναντι στην καταχρηστική άσκηση της εξουσίας. Ο ιστορικός χρόνος είναι ασυνεχής και δεν αφήνει περιθώρια για ιδεολογικές αυταπάτες, που στο όνομα της "αντιπροσώπευσης" νομιμοποιούν την πολιτική κυριαρχία των επαγγελματιών γραφειοκρατών και των αδίστακτων δοσίλογων. 

§3


Σε σχέση με την εκφυλισμένη μορφή πολιτικής αντιπροσώπευσης, ο Χέγκελ, κατά το πρότυπο του Ρουσσώ, αποφαίνεται με μοναδική ακρίβεια στη Φαινομενολογία του πνεύματος § 588: «όπου ο Εαυτός είναι παρών μόνο δια αντιπροσώπευσης ή ως μια απλή ιδέα, εκεί αυτός δεν είναι πραγματικά· όπου είναι δι’ εκπροσώπου, αυτός δεν είναι». Το γεγονός ότι ο λαός, ως εκλογικό σώμα, ψηφίζει αντιπροσώπους (του) κάθε τέσσερα χρόνια δεν σημαίνει ότι αμφισβητεί και το σύστημα εξουσίας, που έχει ως οντολογικό-κοινωνικό του θεμέλιο τον πλούτο και τους πλούσιους και το οποίο παράγει κάθε είδους εξαθλίωση των μαζών. Ένα τέτοιο εκλογικό σώμα δεν διαθέτει ή δεν αποκτά αυτομάτως με την ψήφο του την θεσμική ικανότητα να συντρίψει το σάπιο πολιτικό σύστημα και να ευαγγελισθεί μια νέα οικοδόμηση της κοινωνίας και εγκαθίδρυση της Πολιτείας, με το αριστοτελικό νόημα, ως Ισο-Πολιτείας. Η κοινότητα ίσων πολιτών είναι άπιαστο όνειρο για την πλειοψηφία του λαού και αντ’ αυτής έχουμε μια «κυβέρνηση [που] είναι μόνο η κάστα που νικάει» (Χέγκελ, Φαινομενολογία του πνεύματος § 591). Αυτή η κάστα, σύμφωνα με τον Μαρξ, πλημμυρίζει τις καρδιές των ανθρώπων με ψευδαισθήσεις ότι συμμετέχουν στη λήψη των πολιτικών αποφάσεων. Στην ουσία πρόκειται για μια διαχειριστική ομάδα που αντικατοπτρίζει τις αστικές σχέσεις κυριαρχίας και την άκαρδη εξουσία ενός διεφθαρμένου ως το κόκαλο πολιτικού προσωπικού. Το ζητούμενο λοιπόν έρχεται και πάλι στο προσκήνιο: αντιπροσωπευτική ή άμεση δημοκρατία;

6 σχόλια:

  1. To ερώτημά μου είναι το εξής: πώς μπορούν να τεθούν σε μια σχέση ισότητας εκείνος που επιτελεί εργασία που αφορά την ολότητα του Πράγματος και εκείνος που εκτελεί μια επιμέρους εργασία που αποτελεί συστατικό μέρος αυτής της ολότητας? Δεν μοιάζει να έχει ο πρώτος μια ''οντολογικά'' ανώτερη θέση από το δεύτερο? Βρίσκεται η λύση στην άρση των δύο διακριτών λειτουργιών με την αλληλοείσδυσή τους, ή στην περιοδική και ισότιμη εναλλαγή όλων στις δύο αυτές λειτουργίες-εργασίας?
    Δεν ξέρω αν θυμάμαι καλά, αλλά νομίζω πως οι τρείς ''τάξεις'' που διακρίνει ο Χέγκελ αντιστοιχούν σε μία άμεση βαθμίδα (εργάτες γης κλπ), μια μέση-διαμεσολάβηση του άμεσου (μεταποίηση), και μια βαθμίδα που αντιστοιχεί σε μια ''ολοποιητική''-''σχεδιαστική'' εργασία.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Στο κείμενο ο λόγος είναι για πολιτική ισότητα, όχι για εξισωτισμό. Η πολιτική ισότητα, ως το αιτούμενο, αποτελεί τη μορφή, το υπο-στασιακό στοιχείο, δυνάμει των οποίων διεκδικούνται τα περιεχόμενα, δηλαδή η ισότητα, που αναφέρεις στο σχόλιό σου και η οποία οντολογικά, δηλαδή για την ύπαρξη τόσο εκείνου που επιτελεί ...όσο και εκείνου που εκτελεί ...στην αναλογία του ιστορικού τους ρόλου, ιδιάζει στο ενεργό υποκείμενο. Η λύση βρίσκεται στη διαλεκτική υποκειμένου και υπόστασης (Χέγκελ), εδώ δηλαδή στη διαλεκτική, στο διαλεκτικό και όχι εξισωτικό αγώνα ή διεκδίκηση πολιτικής ισότητας και κοινωνικής απελευθέρωσης. Το δεύτερο δεν έρχεται χωρίς το πρώτο και το πρώτο δεν έχει νόημα χωρίς το δεύτερο. Γι' αυτό δεν τελεσφορεί η αρχιτεκτονική των κοινωνικο-πολιτικών αντιθέσεων και η πρακτική τους κατάργηση, χωρίς τη συνειδητοποίηση της αναγκαιότητας αυτής της κατάργησης και χωρίς έναν διαρκώς αναπτυσσόμενο, εμπλουτιζόμενο με νέα νοήματα τρόπο σκέψης.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. @Δημήτρης Τζωρτζόπουλος

    Ευχαριστώ για την απάντηση. Να σας ρωτήσω και κάτι ακόμα, σε σχέση με την ''Επιστήμη της Λογικής'', το οποίο φαινομενικά είναι άσχετο, αλλά για μένα σχετίζεται πολύ με όσα συζητάμε. Υπάρχει κάποια ''αντίστοιχη'' κατηγορία στη ''διδασκαλία περί της Ουσίας'', με αυτήν του ''υπολογισμού'' (''αριθμοποίησης'', στη ''διδασκαλία περί του Είναι''? Υπάρχει για παράδειγμα κάποια σχέση με τη κατηγορία της ''εξωτερικής ανασκόπησης της Ουσίας''?

    Ο αριθμός είναι ο πιο εξωτερικός προσδιορισμός της ύπαρξης! Έλεγε ο Κ.Μάρξ, διαβάζοντας τον Χέγκελ. Οι άνθρωποι-αριθμοί, οι άνθρωποι-μάζα, γίνονται αντικείμενα της κυριαρχικής υπολογιστικής σκέψης.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Δημ. Τζωρτζόπουλος25 Μαΐου 2012 - 11:34 μ.μ.

    1. Αναλογία υπολογιστικής, εξωτερικής [=παραθετικής-προσθαφαιρετικής] σκέψης ή τρόπου σκέψης αναζητείται από τον Χέγκελ στην ανασκοπική δραστηριότητας της διάνοιας, όταν η τελευταία απολυτοποιεί τη σχετικότητα του χωρισμού και σχηματίζει εξωτερικά σύνολα αντί να αυτοϋπερβαίνεται σε διαλεκτικά ολοκληρώματα του Λόγου. Η διδασκαλία περί του Είναι, ως όλο, είναι ουσιαστικά θεώρηση των διαφόρων τμημάτων αυτού του όλου από τη σκοπιά της υπέρβασης των ως τώρα ποσοτικών, υπολογιστικών κατηγοριών σε διαλεκτικές κατηγορίες.

    Πάντοτε να ευδοκιμείς!

    2. Ο Μαρξ σωστά διαπίστωνε αυτό που διαπίστωσε προηγουμένως και ο Χέγκελ. Βλ. Στον Πρόλογο της Φαινομενολογίας του πνεύματος και στην επιστήμη της Λογικής.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Φαντάζομαι πως και το ''θέτειν την ομοιότητα και την ανομοιότητα'' σχηματίζει τέτοια εξωτερικά σύνολα, απολυτοποιώντας τη σχετικότητα του χωρισμού όμοιου-ανόμοιου. Από εδώ ο Μάρξ έθεσε το ερώτημα, με βάση ποια κοινή βάση ομοιότητας, ανόμοια ''εμπορο-σώματα'' έρχονται σε σχέση και ανταλλάσσονται.

    Καλό σας βράδυ!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Δημ. Τζωρτζόπουλος27 Μαΐου 2012 - 3:32 π.μ.

    Έτσι ακριβώς έχει το πράγμα, όπως το εντοπίζεις στο σχόλιό σου. Η σχέση ομοιότητας-ανομοιότητας, μαρξικώς ιδωμένη, λειτουργεί και αποκτά νόημα μέσα σε ένα σύστημα παραγωγής, το οποίο σε καμιά περίπτωση δεν είναι ένα ομοιογενές και αθροιστικό σύνολο, αλλά η ύψιστη αφαίρεση, το κοινό ή καθολικό με πολλές εσωτερικές διαφοροποιήσεις. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται και κάθε είδους ανταλλακτικές σχέσεις.

    Ό,τι το καλύτερο σε όλα!

    ΑπάντησηΔιαγραφή