Πέμπτη, 1 Ιανουαρίου 2015

Hegel: Φιλοσοφία και Πολιτική






Γκέοργκ  Χέγκελ
1770–1831

Το τραγικό στοιχείο του Πολιτικού


§1

Πριν από λίγες μέρες κυκλοφόρησε το ακόλουθο βιβλίο για τη φιλοσοφική σκέψη του Πολιτικού: 

ΓΚΕΟΡΓΚ  ΧΕΓΚΕΛ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
[ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΙΧΜΗΣ]
Επιλογή κειμένων
Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια
Δημήτρης Τζωρτζόπουλος

ΗΡΙΔΑΝΟΣ
ΑΘΗΝΑ 2014

Η ουσιώδης αξία του έγκειται στο ότι προσφέρει μια βαθύτερη οικείωση με την πολιτική σκέψη του Χέγκελ και μάλιστα με πλευρές της που κατά καιρούς έχουν υποστεί βέβηλες παρερμηνείες, όπως η έννοια του κράτους, η σχέση θρησκείας και κράτους, ο ρόλος και η σημασία της κοινωνικής ηθικής, το φιλοσοφικό νόημα της μεταρρύθμισης, στο παράδειγμα της εκλογικής μεταρρύθμισης στην Αγγλία (1830-31),  το πολιτικά εφικτό και ο πολιτικός ωφελιμισμός του αφηρημένου Δέοντος, το σύστημα των αναγκών,  η ηθική εξαχρείωση του πλούσιου και το φρόνημα του φτωχού, η πολιτική διαφθορά και η εξιλέωσή της με τυπικούς «ηθικούς» κανόνες. Μέσα από όλες αυτές τις θεματικές, με όλες τις διακλαδώσεις τους, αναδύεται η επικαιρότητα των συγκεκριμένων πολιτικών κειμένων: απαντούν πώς γεννιέται ο πολιτικός σκοταδισμός, σαν τον δεσπόζοντα σήμερα στην Ελλάδα, τι είναι και γιατί αυτός δεν είναι μοίρα, αλλά αποβαίνει μοιραίος, όταν μια ολόκληρη πολιτική κοινωνία με όλο το κοινοβουλευτικό της προσωπικό μετατρέπεται σε καρικατούρα του εαυτού της. Επίσης μας προσφέρουν μεταστοχαστικές θεωρήσεις γύρω από τη χρήση και την κατάχρηση της πολιτικής εξουσίας. Γράφει για παράδειγμα ο Χέγκελ πως η υπονόμευση των θεσμών οφείλεται στο γεγονός  

«ότι η κυβερνητική εξουσία βρίσκεται στα χέρια εκείνων που κατέχουν πολλά προνόμια, που αντιφάσκουν με ένα ορθολογικό, έλλογο συνταγματικό δίκαιο και με μια αληθινή νομοθεσία» (σ. 113).

Ακόμη μας λέει πώς η αντιπολίτευση, και μάλιστα «αριστερή» αντιπολίτευση, μεταμφιέζεται, όταν έρχεται στην εξουσία:

«Άπαξ και έρχονται προς συζήτηση στο κοινοβούλιο αξιώσεις νέου είδους, που μέχρι τώρα μόλις και μετά βίας ακούγονταν με ένα ακούσιο και χωρίς συνοχή ψέλλισμα και περισσότερο ως αόριστος φόβος γι’ αυτές παρά ως πραγματική απαίτηση, η αντιπολίτευση αλλάζει τον χαρακτήρα της· …  τα άτομα που από την αντιπολίτευση περνούν στην κυβέρνηση ακολουθούν στη συνέχεια τα ίδια σχεδόν αξιώματα, όπως οι απελθόντες προκάτοχοί τους. Σε εφημερίδες της γαλλικής αντιπολίτευσης διαβάζει κανείς αφελείς μεμψιμοιρίες ότι τόσα πολλά εξαιρετικά άτομα, όταν αναλαμβάνουν κυβερνητικά αξιώματα, προδίδουν την Αριστερά, στην οποία προηγουμένως ανήκαν, και αλλάζουν πορεία· πράγμα που σημαίνει δηλαδή πως, ενώ προηγουμένως είχαν ρητά παραδεχτεί in abstracto ότι υπάρχει μια κυβέρνηση, τώρα έχουν μάθει τι σημαίνει στην πράξη το να κυβερνά κανείς και ότι αυτό περικλείει κάτι περισσότερο από τις αρχές μόνο» (σ.σ. 171-172).

§ 2

Με βάση αυτά τα κείμενα καταλαβαίνει κανείς πως η τρέχουσα πολιτική είναι συνώνυμη με την ανομία, την ιδιοτέλεια, τη ματαιοδοξία των πιο ανίκανων και συνάμα άξεστων ατόμων της ελληνικής κοινωνίαςˑ εκείνων ακριβώς που επιχειρούν να προωθούν το αίσθημα του δυνατού, του ικανού, του λυτρωτή για το κοινωνικό σύνολο με τη μάσκα του «υπεύθυνου» πολιτικού προσώπου, δηλαδή του κατ’ επάγγελμα πολιτικού. Όλοι αυτοί βρίσκονται, κατά περιόδους, συναθροισμένοι μέσα στο «νομοθετικό» ή εκτελεστικό βουλευτήριο της πολιτείας ή μέσα σε συντεχνιακές ενώσεις και οργανώσεις ή ακόμη και μέσα σε «μορφωτικά» ιδρύματα με ένα κοινό χαρακτηριστικό, πέραν των εικονικών ιδεολογικών τους αντιπαραθέσεων:  αποτελούν μια «οχλοκρατία διανοoυμένων» [Νίτσε, KSA 7, 19 (99)], η οποία τρέφεται από τις σάρκες του λαού, των ευρέων μαζών, και όχι σπάνια με τη συγκατάθεσή τους. Επανέρχεται λοιπόν πάντοτε η ώρα, που η αυθεντική πολιτική αξίζει να αναζητείται μέσα στον φιλοσοφικό της μεταστοχασμό: να πραγματώνεται ως ελευθερία σκέψης του ατόμου και της ολότητας, εντός της οποίας μπορεί να ευδοκιμεί το ανθρωπίνως υπάρχειν. Το άτομο και η κοινωνική-πολιτική κοινότητα είναι ελεύθερες συνιστώσες του ενιαίου όλου, που λέγεται πολιτεία, όταν είναι σε θέση να ξανασκέπτονται αυτό που θεωρείται δεδομένο, λυμένο, οριστικό, αποτελειωμένο: να ξαναδιαβάζουν την ιστορία –την πολιτική– υπό τη διαλεκτική δύναμη του Φαινομενολογικού [τους] Πνεύματος, της πνευματικής ιστορίας του Εαυτού και του Άλλου, ως άλλου Εαυτού του Εαυτού.

 §3

Μια προσεκτική ανάγνωση των συγκεκριμένων εγελιανών κειμένων μεταφράζει ως εξής το πολιτικό-εκλογικό μας τοπίο της παρούσας στιγμής: μπρος γκρεμός και πίσω γκρεμός. Εν τέλει, η πολιτική σκέψη του Χέγκελ γίνεται αποκαλυπτική της παρούσας πολιτικής σκοτεινότητας και άκρως ομιλητική για το πώς διαδραματίζεται το πολιτικό γίγνεσθαι και όχι απλώς για το πώς όφειλε να είναι. Όταν το Πολιτικό, ως τέτοιο, εδράζεται μόνο και κύρια στο Δέον, είναι σαθρό και ωφελιμιστικό. Γιατί; Επειδή ο κάθε πολιτικός αγύρτης, με την επίκληση του «πρέπει» και του «οφείλειν», παραπέμπει την ευτυχία του λαού σε φρούδες «ελπίδες» ενός αβέβαιου μέλλοντος, προκειμένου με την «ηθική» επένδυση αυτού του Δέοντος, στο παρόν, να εξαπατήσει τη μάζα και να την κάνει συνεργό στις πολιτικές του δολοπλοκίες υπέρ του ατομικού του πλουτισμού. Αλήθεια, ποιος απ’ αυτούς τους πολιτικούς «ιδεολόγους» ή τις αντίστοιχες «δημοκρατικο-σοσιαλιστικές» παραφυάδες σκέφτηκε να προτείνει μείωση του χλιδάτου βουλευτικού μισθού υπέρ των πεινώντων και διψώντων; Ο Χέγκελ μας λέει: το Πολιτικό είναι τραγικό, καθώς συχνά – πυκνά το καθημερινό πολιτικό πεδίο λειτουργεί με ανεστραμμένη λογική: το αφηρημένο περνάει για συγκεκριμένο, η ανηλεής κυριαρχία του ωφελιμιστικού υποκειμένου για δικαιοκριτική πολιτική δύναμη, η οχλοκρατία για λαϊκή κυριαρχία, η κατάχρηση της εξουσίας για υπεράσπιση των αρχών δικαίου.
  




11 σχόλια:

  1. Θα μου επιτρέψεις να αναδημοσιεύσω την συνοπτική παρουσιάσή σου..

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Δημ. Τζωρτζόπουλος1 Ιανουαρίου 2015 - 2:34 μ.μ.

    ρυθμισέ το κατά βούληση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Η φιλοσοφια του Χεγκελ ως καθαρη αστικη θεωρια της συμφιλιωσης με τον Αλλο του Εαυτου ειναι outdated απο την ιστορικη στιγμη που προεβαλε στο προσκινιο η εργατικη ταξη με τους αγωνες της σε υλικο επιπεδο και η διασπαση της Εγελιανης σχολης σε αριστερη και δεξια πτερυγα που το ανωτατο προιον της στο επιπεδο της ιδεας ηταν ο ιδιος ο Μαρξ και το φαντασμα του.Απο τοτε υπαρχουν δυο υπεραισθητοι κοσμοι:ο πρωτος της αστικης ιδεολογιας και ενας αλλος που αναιρει τον πρωτο ως αληθες που βρησκεται σε εξελιξη αυτος της οπτικης της εργατικης ταξης.Αν οι μαρξιστες διανοουμενοι ειχαν ολοκληρωσει το εργο τους πιθανοτατα θα μιλουσαμε για την ελευση του Μεσσια και τη Λυτρωση ετσι οπως την εννοει ο Αντορνο στον τελευταιο αφορισμο των Minima Moralia.Προς το παρον παρουσιαζονται 2 αντιθετα και ασυμετρα με τον εαυτο τους ως προς τα σταδια της αυτοσυνειδησης πνευματα που δεν μπορουν να ολοκληρωσουν το ενα το αλλο ετσι οπως σε πιο αφηρημενο επιπεδο περιγραφει ο Χεγκελ στη φαινομενολογια στο κεφαλαιο "η ωραια ψυχη ,το κακο και η συγχωρεση του και ειναι και τα 2 αρρωστα
    Μετα απο αυτη την εισαγωγη η ερωτηση ειναι η εξης:Τι σε κανει να πιστευεις οτι αμα ο θεος επαυε να ειναι νεκρος θα εδειχνε οικτο?

    True Infinity

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Α ξεχασα να στειλω τραγουδια και ευχαριστω προκαταβολικα για την απαντηση.

    https://www.youtube.com/watch?v=k8F0y_TpKCE

    true infinity

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. 1. Το ερώτημα τελικά είναι, και σε συνάφεια με όσα ανέφερες πιο πάνω , ποιος και πού είναι ο θεός, τι είδους νεκρός είναι και γιατί να προσδοκά κανείς οίκτο από την «αφθαρσία» του και για αφθαρσία;

    2. Ο οίκτος, με πάσα απόχρωση, συνεπάγεται διαίρεση προς την κατεύθυνση εξουσιαστικών σχέσεων:

    3. Από τη μια είναι ο αφέντης, είτε ο αστικός αφέντης, είτε ο εν ονόματι του προλεταριάτου αυτο-ανακηρυσσόμενος σωτήρας του– αυτός κι αν είναι ο πιο δισυπόστατος και γι’ αυτό πιο ύπουλος αφέντης– είτε οποιοσδήποτε εσχατολογικός. Και από την άλλη ο σκλάβος, ο δουλευτής, ο υπηρέτης του, ο οποίος κατά βάθος, όταν πάρει εξουσία στα χέρια του, γίνεται ο πιο στυγερός δυνάστης, ο δολοφόνος του θεού, δηλαδή του ανθρώπου που θέλει να έχει τη χάρη της ελεύθερης σκέψης.

    4. Ο ως άνω πολυειδής αφέντης δείχνει συμπάθεια για το θύμα του: πρώτα παράγει την εκατόμβη των θυμάτων του και μετά τα λυπάται, όπως «καλή» ώρα κάνουν την σήμερον ημέρα οι αφέντες της καλπάζουσας προς την εξ-ουσία [=εκτός ουσίας] καθεστωτικής «αριστεράς», που μόνο αριστερά δεν είναι παρά βολεμένα, άεργα και συμφεροντολογικά στοιχεία.

    5. Το παράδειγμα της τελευταίας δείχνει κάποιον «θεό», αλλά κακό «θεό»: πεινασμένο για εξ-ουσία, τουτέστι για αύξηση του ήδη υπαρκτού υλικού του πλούτου, αλλά και για κορεσμό του αρρωστημένου, άδειου του Εγώ. Προσπαθεί όμως να κορέσει αυτού του είδους την πείνα του με τη μάσκα του οίκτου, της φιλευσπλαχνίας για τους κατατρεγμένους.

    6. Υπάρχει όμως και ο καλός «θεός», όπως τον παριστά με αδρές γραμμές ο Χέγκελ: «η αγρότισσα ζει στον κύκλο της Λίζας, της καλύτερης αγελάδας της, της μαύρης κ.λπ. Την ίδια οικειότητα έχει και ο φιλόσοφος με το άπειρο, τη γνώση, την κίνηση, τους κατ’ αίσθηση νόμους κ.λπ. Ό,τι είναι για την αγρότισσα ο μακαρίτης ο αδελφός της κι ο παππούλης της είναι για τον φιλόσοφο ο Πλάτων, ο Σπινόζα κ.α. Την ίδια πραγματικότητα χαρακτηρίζει και η μια και την άλλη περίπτωση. Μόνο που ο Πλάτων και οι άλλοι προηγούνται [ως σκέψη, πνεύμα] κατά την αιωνιότητα.

    7. Ο εγελιανός θεός λοιπόν είναι αυτό το απέραντο πνεύμα, που αντιμάχεται μέχρι θανάτου τον κάθε οικτίρμονα, είτε πρόκειται για τον προαναφερθέντα καθεστωτικό είτε για οποιονδήποτε άλλο, που υποδύεται το ρόλο του ελεήμονος Πατερούλη. Τέτοιους Πατερούληδες έχει να επιδείξει πολλούς η ιστορία.

    8. Επομένως, το ερώτημά σου είναι ένας πραγματικά ωραίος υποθετικός λόγος του μη πραγματικού.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Δεν ξερω αν θα επρεπε να μου κανει εντυπωση οτι απο τις 2 ενυπαρχουσες δυνατοτητες πολιτικης εξελιξης εδωσες εμφαση σε αυτη της αριστερας και στο Σταλιν.Δεν σε προβληματιζει καθολου το γεγονος οτι ενας θεος της δεξιας,οπως τετοιος ηταν ο Χιτλερ για τον Σμιτ,στην προσπαθεια του για αυτοδιατηρηση των αριστοκρατικων προνομιων του και αυτων της ατικης ταξης στα αντικειμενικα πλαισια της τασης του μεσου ποσοστου του κερδους να πεφτει,εξωτερικευε το πνευμα του δημιουργοντας στρατοπεδα συγκεντρωσης και απο καλος θεουλης μετατρεποταν σε κατι αλλο?

    https://www.youtube.com/watch?v=Rl6fyhZ0G5E

    true infinity

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Δημ. Τζωρτζόπουλος12 Ιανουαρίου 2015 - 2:34 μ.μ.

    Μάλλον δεν λέμε κάτι διαφορετικό με μια μόνο διαφορά: εσύ κρίνεις, κατά τα φαινόμενα, με βάση εξωτερικές αντιθέσεις μόνο, ενώ εμένα με ενδιαφέρει η διαλεκτική εσωτερικού και εξωτερικού. Μπορεί π.χ. κανείς να φοράει σήμερα τη μάσκα του "αριστερού", όπως κάποιοι αφιλοσοόφητοι "καθηγητές φιλοσοφίας ή και άλλων κλάδων", τη στιγμή που όλο τους το Είναι να είναι φασιστικό. Πολλοί απ' αυτούς πήραν θέσεις με δεξιές πλάτες και σήμερα καμώνονται τον αριστερό: η μια και η άλλη όψη του χιτλερισμού.Τουτέστι: δεν δίνω έμφαση σε κανένα προσωπείο: δεξιό, αριστερό, Στάλιν Χίτλερ και ό,τι άλλο φαντάζεται κανείς, αλλά στα περιεχόμενα που αυτοί και αυτά όλα τα προσωπεία εκφράζουν και τα οποία συμπυκνώνονται στα προαναφερθέντα ονόματα ή σε άλλα μορφώματα και τυποποιήσεις. Πέρα από τη σχηματική λογική υπάρχει το αείζωον πυρ της ανθρώπινης σκέψης και μέσα απ' αυτό αξίζει να κινούνται: και η συναισθηματική νόηση, που φορτίζεται ή αποφορτίζεται αναόλογα με το πώς έχει ασκηθεί και πώς βολεύεται, αλλά και μια πιο βαθιά-συγκεκριμένη διείσδυση στα πράγματα. Την αστική τάξη την ξέρουμε με όλα της τα κακόγουστα στολίδια. Τη "γραφειοκρατική" αριστοκρατία" των ποικίλων συντεχνιών με τα μασκεία της "αριστεράς" τα ξέρουμε; Βάρναλης: "δεν είναι μπρος, είναι από πίσω σου κρυφός ο εχθρός".

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Δημ. Τζωρτζόπουλος12 Ιανουαρίου 2015 - 2:40 μ.μ.

    Διάβαζε:1. " που όλο τους το Είναι φαίνεται να είναι φασιστικό.
    2. Στάλιν, χίτλερ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Εχεις δικιο για την προσκοληση μου στο εξωτερικο και την αντικειμενικοτητα ενος προδιαλεκτικου σταδιου.Εξου και τα οικονομικα.Μαλλον το ενστικτο της επιβιωσης με κανει να μην θελω να αναγνωρισω τις ευθυνες μου γι αυτη την εξωτερικοτητα και εν μερει ειναι αυτο που ο Χεγκελ αποκαλει στην εισαγωγη της φαινομενολογιας φοβο της αληθειας.Προς το παρον κραταω το απολυτο μακρια.Χαρικα για το τελευταιο σου ποστ και για την κουβεντα.

    https://www.youtube.com/watch?v=5oDwocAze1I

    true infinity

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Δημ. Τζωρτζόπουλος13 Ιανουαρίου 2015 - 2:23 μ.μ.

    Σε ευχαριστώ και εγώ για τη γόνιμη συζήτηση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. Στην τελικη σκινη του Ματριξ οπου ο Νιο αντιμετοπιζει εναν ολοκληρο κοσμο απο Σμιθ αντιστοιχει το παρακατω κειμενο του Χαιντεγγερ που βρηκα τυχαια στο μπλογκ οπως συνηθιζω να βρησκω το νοημα γενικα καθοδηγουμενος απο καποια μυστηρια τελεολογια:

    Ι. «Το εδωνά-Είναι [ο άνθρωπος (Dasein)] ως καθημερινή συναλληλία βρίσκεται στην υποτέλεια των άλλων. Δεν είναι αυτό το ίδιο· το Είναι του το έχουν αρπάξει οι Άλλοι. Οι καθημερινές δυνατότητες του Είναι του υπόκεινται στα γούστα των Άλλων. Αυτοί οι Άλλοι δεν είναι ορισμένοι Άλλοι. Κάθε Άλλος μπορεί να τους αντιπροσωπεύει. Αποφασιστική είναι μονάχα η απαρατήρητη κυριαρχία των Άλλων […]. Ο καθένας μας ανήκει στους Άλλους και στερεώνει τη δύναμή τους. […] Μέσα σ’ αυτή την αφάνεια και αδυναμία διάκρισης οι πολλοί εγκαθιδρύουν τη χαρακτηριστική τους δικτατορία. Απολαμβάνουμε και διασκεδάζουμε όπως πολλοί διασκεδάζουν· διαβάζουμε, βλέπουμε και κριτικάρουμε λογοτεχνία και τέχνη, όπως πολλοί βλέπουν και κριτικάρουν· αλλά και αποτραβιόμαστε από τον “πολύ σωρό”, όπως πολλοί αποτραβιούνται. Οι πολλοί, που δεν είναι κανένας ορισμένος, παρά είμαστε όλοι, αν και όχι ως άθροισμα, επιβάλλουν στην καθημερινότητα το είδος του Είναι τους» (M. Heidegger, Είναι και Χρόνος, μτφρ. Γιάννη Τζαβάρα, σσ. 213-214).

    ΑπάντησηΔιαγραφή