Κυριακή, 28 Απριλίου 2019

Kant: Λόγος και ύπαρξη


IM. Κ Α Ν Τ
(1724–1804)

Αναζητώντας τη βεβαιότητα της ύπαρξης

§1

Με τον τρόπο που έζησε τη ζωή του o Kant και με την απαράμιλλη αφοσίωσή του στη μελέτη κατόρθωσε να δημιουργήσει ένα έργο, που επηρέασε καθοριστικά τη μετέπειτα φιλοσοφική σκέψη. Η επανάσταση που επέφερε στη φιλοσοφία της γνώσης του επέτρεψε να θέσει στο επίκεντρο της στοχαστικής του οξύνοιας τον Λόγο (Vernunft) και την κριτική που αυτός προορίζεται να ασκεί. Χωρίς αυτή την κριτική του ικανότητα αποβαίνει δογματικός και δεν μπορεί να προχωρήσει πέρα από ανεδαφικούς ισχυρισμούς[1]. Όπως ρητά διευκρινίζει ο Kant, ο ανθρώπινος Λόγος επιφορτίζεται από τη φύση του με φορτικά ερωτήματα που δεν μπορεί να τα αποφύγει, αλλά ούτε να τα απαντήσει[2], στο βαθμό που περιορίζεται απλώς στη φαινομενική γνώση.  Επομένως δεν εναπομένει τίποτε άλλο σ’ αυτόν παρά να


«αναλάβει εκ νέου το πιο επίπονο από όλα τα ως τώρα έργα του, δηλ. αυτό της αυτογνωσίας, και να καθιδρύσει ένα δικαστήριο, που από τη μια να του εξασφαλίζει τις νόμιμες διεκδικήσεις, ενώ από την άλλη να αποκρούει κάθε αβάσιμη αξίωσή του … σύμφωνα με αιώνιους και αμετάβλητους νόμους· και αυτό το δικαστήριο δεν είναι άλλο από την ίδια την Κριτική του καθαρού Λόγου»[3].                                                                                                                                                                                                                                                                                      

Αυτό το δικαστήριο το καθιστά αναγκαίο η τραγική κατάσταση, στην οποία έχει περιέλθει ο ανθρώπινος Λόγος. Γι’ αυτό και το ίδιο είναι, σύμφωνα με τον Kant, η αυτο-εξέταση και η αυτο-δικαίωση του Λόγου που δεν μπορεί να περιοριστεί στα ασφυκτικά όρια της εμπειρίας· θεμελιώνεται ανεξάρτητα και πρωτύτερα απ’ αυτήν. Ως γνωσιακή δύναμη είναι a priori. Αυτός ο Λόγος αποκαλύπτει τη δύναμή του, αλλά και την αυτο-οριοθέτησή του στην και με την αυτοκριτική του. Δυνάμει μιας τέτοιας διεργασίας του καθιστά δυνατό και το άνοιγμα του ανθρώπου, ως γνωρίζοντος υποκειμένου, στην αλήθεια του κόσμου. Αξίζει εδώ να διευκρινιστεί πως ο Λόγος συνάπτεται εσωτερικά με όλες τις ανώτερες ικανότητες του ανθρώπινου Λόγου. Αναφέρει συγκεκριμένα ο Kant:

«Λόγος είναι η δύναμη, που μας προσπορίζει τις αρχές της a priori γνώσεως. Καθαρός Λόγος, επομένως, είναι εκείνος, που περιέχει τις αρχές, οι οποίες μας επιτρέπουν να γνωρίζουμε κάτι απόλυτα a priori»[4].

§2

Αναλόγως επιχείρησε να κατανοήσει τον άνθρωπο και την ύπαρξή του, σε πρακτικό επίπεδο, στη βάση μιας ηθικότητας που έχει πάρει οριστικό διαζύγιο από την επιδίωξη εγωιστικών συμφερόντων. Έχοντας επίγνωση ο φιλόσοφος ότι ο άνθρωπος είναι ένα δημιούργημα της φύσης που διακρίνεται για την ιδιοτέλειά του και τα πάθη του, αλλά και για το πάθος του όχι υποχρεωτικά με αρνητικό νόημα,  επενδύει κατά κύριο λόγο στη λογική ικανότητα  του ανθρώπινου όντος. Ως έλλογο ον, το τελευταίο τούτο φέρει μέσα του τον ηθικό νόμο, που μπορεί να καθορίζει τη βούλησή του και να τη στρέφει προς την ενέργεια του καλού, του αγαθού, δηλαδή να την καθιστά αγαθή βούλησηΑπό εδώ αντλούσε τη βεβαιότητα ο Kant για να υποστηρίξει ότι δυο πράγματα μπορούν να συγκινήσουν την ψυχή του: ο έναστρος ουρανός πάνω του και η δύναμη του ηθικού νόμου που αναγνωρίζει μέσα του. Τι ήθελε να υπαινιχθεί με τη ρήση αυτή ο φιλόσοφος; Πώς μόνο αυτές οι δύο βεβαιότητες υπάρχουν που μπορούν να συνέχουν την ύπαρξη του ανθρώπου και να κατευθύνουν την (αγαθή του) βούληση. Όσο πιο συστηματικά και εντατικά ασχολείται η σκέψη με αυτές τις βεβαιότητες, τόσο ο άνθρωπος συνειδητοποιεί την αξία τους αλλά  και την αξία του. Εκ πρώτης όψεως, ο έναστρος ουρανός είναι μια έννοια αντίθετη σε σχέση με τον ηθικό νόμο: ως συμβολική έκφραση του σύμπαντος, αυτός είναι απέραντος και δημιουργεί στον άνθρωπο μια αίσθηση ασημαντότητας του εαυτού του. Συγχρόνως όμως λειτουργεί ως μια ορατή πραγματικότητα που μιλάει στη συνείδηση του ανθρώπου: του υπαγορεύει να συγκεντρώνεται στον εαυτό του και να ενεργεί προς τα έξω με βάση την επιταγή του ηθικού νόμου που φέρει μέσα του.

§3

Εάν λοιπόν ο έναστρος ουρανός συμβολίζει την απεραντοσύνη της φύσης και τον αιώνιο χαρακτήρα του χρόνου, ο ηθικός νόμος δίνει νόημα και υπόσταση στην προσωπικότητα του ανθρώπου. Υποδηλώνει την αναγκαιότητα του ηθικώς ενεργείν. Η αναγκαιότητα τούτη δεν είναι τυχαία ή τυφλή, όπως μπορεί να είναι εκείνη που εκπορεύεται από την απεραντοσύνη της φύσης και την οποία ο άνθρωπος δεν είναι σε θέση να ελέγξει, αλλά μια καθολική. Από εδώ προκύπτει και μια άλλη σημασία για την ανθρώπινη ύπαρξη. Απέναντι στη φύση ο άνθρωπος λογίζεται, αλλά και ο ίδιος αισθάνεται αδύναμος, περιορισμένος. Δυνάμει όμως του ηθικού νόμου και σε σχέση με αυτόν ανυψώνεται σε ένα ον που διαθέτει άπειρες δυνατότητες. Αυτό το ηθικό ον, με βάση την καθαρότητα και κριτική ικανότητα του Λόγου του και όχι πια εξαρτημένο από θεολογικές εντολές, συνειδητοποιεί τη μοναδικότητά του, αναπτύσσει στο έπακρο τις εγκόσμιες αξίες του, καλλιεργεί τη βεβαιότητα της ύπαρξής του με το να εκλογικεύει τις πράξεις του, να διαφοροποιείται από τη ζωή των ζώων και να διαμορφώνει ελεύθερα την προσωπικότητά του. Έτσι, αν και ερχόμαστε στον κόσμο, χωρίς να έχουμε ερωτηθεί, εν τούτοις μπορούμε να διεκδικούμε την ελευθερία μας και να πράττουμε ως απόλυτοι νομοθέτες του αγαθού, του δικαίου, της ισότητας κ.λπ. Το έργο μιας τέτοιας βούλησης υπερβαίνει τα όρια του περατού, του εφήμερου και προορίζει πάντοτε τον άνθρωπο για το απέραντο καλό.  




[1] I. Kant: Kritik der reinen Vernunft. Meiner Verlag 1990, σ. 53.
[2] Ό.π., σ. 5.
[3] Ό.π., σ. 7.
[4] Ό.π., σ. 55.

9 σχόλια:

  1. Οποτε οι φιλοσοφοι γινονται οργανα της αντιδρασης παρουσιαζουν την ελευθερια ως το αντιθετο της δηλαδη την πληρη υποταγη.Για να μεταφερουμε τα συμπερασματα του Καντ στη Μαρξικη διαλεκτο,ο Λογος ειναι η αστικη ταξη που καθοριζει εκτων πρωτερων τις κατηγοριες με τις οποιες διαμορφωνουν τις εμπειριες τους οι ανθρωποι δενοντας τους στο Ειναι της πραγμοτητας(Χεγκελ) με αποτελεσμα να τους καταδικαζει στην αναπαραγωγη του υπαρχοντος.Ετσι για τις υποτελεις ταξεις αντι ειναι και νοειν να ταυτιζονται διχαζονται σε υλη και επεκεινα.Η επιθυμια τους ειναι επιθυμια του Αλλου δηλαδη η εργασια και η καταναλωση και ετσι καταληγουμε απο τον πλουτο των κοινωνιων που επικρατει ο αστικος τροπος παραγωγης που εμφανιζεται σαν σωρος εμπορευματων στον σκουπιδοτοπο της οικολογικης καταστροφης.Οι υποτελεις ταξεις φυσικα εχουν την ηθικη του Καντ: δεν επιδιοκουν τοιποτα εγωιστικο...αφου ουτε τη σκεψη τους δεν ελεγχουν.
    Απεναντι σε αυτη τη δυστοποια του Λογου,του τυρανου του Ειναι ο νεαρος Χεγκελ φαινεται να οραματιστικε στη φαινομενολογια αυτο που τρομαζει καθε αντιδραστικο διανοουμενο...Λεει μεταξυ αλλων στην Απολυτη επιγνωση της φαινομενολογιας:"Ωστοσο,αυτη η αλλοτριωση ειναι ακομη ατελης εκφραζει τη σχεση της βεβαιοτητας δι'εαυτον με το αντικειμενο,το οποιο ακριβως επειδη τελει εντος σχεσεως,δεν εχει ακομη κατακτησει την πληρη ελευθερια του."

    true infinity

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Δημ. Τζωρτζόπουλος29 Απριλίου 2019 - 12:49 π.μ.

    1. Δύσκολα θα μπορούσε να καταλήξει κανείς σε ένα σαφές συμπέρασμα από το ως άνω σχόλιο, γιατί εκτίθενται πολλά, που είτε αλληλο-αναιρούνται είτε δεν παράγουν συγκεκριμένα νοήματα. Διεκδικούν μια αντιμεταφυσική κατεύθυνση, αλλά στην πράξη αναπαράγουν μια μπερδεμένη μεταφυσική σύλληψη πραγμάτων και εννοιολογήσεών τους.
    2. Ας ξεκινήσω από το τελευταίο: τι είναι απόλυτη επίγνωση στη Φαινομενολογία του πνεύματος; Τι είναι αλλοτρίωση; Τι είναι βεβαιότητα διεαυτόν; κ.λπ. Στα γερμανικά αυτές οι διανοηματικές αλλοιώσεις εκφέρονται με τους παρακάτω όρους και σημαίνουν τα εξής: absolutes Wissen [=απόλυτη ‒φιλοσοφική ή έλλογη‒ Γνώση], δηλ. η Γνώση που, ως φιλοσοφική γνωσιακή ικανότητα του Λόγου, ‒του Λόγου που θεωρείται εχθρικός [;] για το «προλεταριάτο» στο ως άνω σχόλιο‒ είναι παρούσα, πότε υπόρρητα και πότε ρητά, από την αρχή ως το τέλος της Φαινομενολογικής πορείας του πνεύματος. Επομένως δεν πρόκειται για επίγνωση· θα μπορούσε να πει κανείς: μετα-Γνώση. Entäußerung [=αποξένωση ‒κι όχι αλλοτρίωση‒, δηλ. εξωτερίκευση που αποξενώνει το πνεύμα από τον εαυτό του, το καθιστά ξένο προς τον εαυτό του όχι όμως κι εντελώς αλλότριο]· αλλοτρίωση (Entfremdung) είναι εντελώς άλλο: π.χ. ιδεολογική ή θρησκευτική αλλοτρίωση: ψευδής συνείδηση. Gewißheit seiner selbst [=βεβαιότητα του ίδιου του εαυτού] κ.λπ. Το απόσπασμα, στο σχόλιο, από τη Φαινομενολογία του πνεύματος παραπέμπει λοιπόν στην ευκρίνεια του Λόγου, η οποία ανεστραμμένα χαρακτηρίζεται ως «δυστοπία;» του Λόγου.
    3. Ο καντιανός Λόγος είναι αυτή τούτη η ενύπαρκτη δυνατότητα του ανθρώπου να σκέπτεται και να ενεργεί και καμιά αστική τάξη ή οποιαδήποτε υποτελής τάξη. Τούτα είναι μορφικά-αφηρημένα σχήματα λόγου, χωρίς συγκεκριμένο περιεχόμενο κατά τον Χέγκελ, στο βαθμό που δεν αποδεικνύονται στο τέλος ότι είναι στην αρχή, παρά απλώς αναφέρονται ως λέξεις ή φράσεις. Το ίδιο ισχύει και με όλα όσα διατυπώνονται στη συνέχεια του σχολίου για τυραννίες, επέκεινα, αστικός τρόπος παραγωγής, εμπορεύματα κ.λπ.
    4. Ο Χέγκελ λέει με πάσα ακρίβεια: το συγκεκριμένο είναι πριν απ’ όλα εννοιολογικά συγκεκριμένο. Γι’ αυτό και οι λεκτικές συναθροίσεις του ως άνω σχολίου απαιτούν πρωτίστως την εννοιολογική τους συγκρότηση και καμιά μιμητική μεταφορά ξένων προς την ουσία του ανθρώπινου Λόγου (Καντ) άγευστων ή αρεστών ιδεολογημάτων.
    5. Η «πραγματική» αλήθεια, που αναδίδει το ως άνω σχόλιο και ισχύει περίτρανα στη σημερινή πολιτική, ιδεολογική κ.λπ. πραγματικότητά μας, είναι πως ό,τι πλασάρεται ως «προοδευτικό» και μάλιστα με διάφορες ευλογίες ή προσωπεία «απόλυτων επιγνώσεων» είναι άκρως αντιδραστικό έως φασιστικό.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. 1.Την αντιμεταφυσικη γλωσσα που θα οδηγουσε εκτος της μεταφυσικης της παρουσιας δεν την ανακαλυψε ουτε και ο Χαιντεγγερ.Οστοσο και μονο το γεγονος οτι λες οτι το σχολιο δεν παραγει νοημα σηματοδοτει μια διαλεκτικη.
    2.Απολυτη επιγνωση ειναι η γνωση στην οποια το Ειναι παρουσιαζεται ως σκοπιμα αρα και τελεολογικα διαμεσολαβημενο.
    3.Ο Λογος ειναι ο ανθρωπος που εφτασε σε αυτο το επιπεδο,ειναι το εγω που ειναι εμεις στο Χεγκελ,ειναι οι Πολλοι στο Χαιντεγγερ που επιβαλουν την ιδιοτυπη δικτατορια τους.Στη φιλοσοφια του πνευματος ο Χεγκελ λεει οτι η ελλογη γνωση κανει τους ανθρωπους να εμφανιζονται εντος αλληλων,δηλαδη ουσιαστικα ως σχεσεις.Στο Μαρξ που ξεκινα απο την Εγελιανη διαλεκτικη κυριου και δουλου ειναι η αστικη ταξη.Η κυριαρχια της αστικης ταξης ειναι η "ουσιαστικη υπαγωγη στο Κεφαλαιο".Οι εργατες εμφανιζονται στο τελος ως φορεις της σκοποθεσιας του κεφαλαιου οτι δηλαδη ειναι αυτο στην αρχη.
    4.Το 4 το απορριπτω ως λασπολογια.
    5.Ο αριστερος φασισμος ειναι μια ανακαλυψη του Χαμπερμας που διακινηται απο φασιστες που εχουν ηττηθει τοσο πολυ ιστορικα που δεν τολμουν να πουν δημοσια τι ειναι.

    true infinity

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Δημ. Τζωρτζόπουλος30 Απριλίου 2019 - 2:48 π.μ.

    1. Το 4, που απορρίπτεις, περιέχει όλη την οριοθέτηση των περιγραφών σου και δεν αποβλέπει σε καμιά λασπολογία. Αυτό δείχνει και το δεύτερο σχόλιό σου, όπου οι περιγραφές σου είναι εξίσου μη-συγκεκριμένες και ιδεολογικά φορτισμένες, χωρίς απτή φιλοσοφική επεξεργασία. Η φιλοσοφία, κύριέ μου, δεν έχει καμιά σχέση με οποιαδήποτε ιδεολογική στενωπό.
    2. Και ο ίδιος ο Μαρξ, στο έργο του Γερμανική ιδεολογία, πολέμησε όσο κανένας άλλος την υποκατάσταση της φιλοσοφικής σκέψης από την ιδεολογία. Η τελευταία ιδιάζει σε εκείνους που οχυρώνονται πίσω από ή μεσα σε κομματικούς, παρακομματικούς, πολιτικούς, συντεχνιακούς, ακόμη κι «επιστηονικούς» κ.λπ. μηχανισμούς, προκειμένου να εκφράσουν τον απόλυτο εξουσιασμό της γυμνής τους υποκειμενικότητας, όπως λέει ο Χέγκελ, ελλείψει μη-αυθεντικής πραγμάτωσης της υποκειμενικότητάς τους.
    3. Αυθεντική πραγμάτωση σημαίνει συνοπτικά: άνοιγμα στον κόσμο διά του κόσμου και όχι περικύκλωση της ατομικότητας από την ψευδή συνείδηση.
    4. Έχεις να μας πεις τίποτα για την ψευδή συνείδηση των πολιτικών απατεώνων, που επικαλούνται τους εργαζόμενους για να θησαυρίζουν οι ίδιοι και να διαιωνίζουν τις εξουσιαστικές τους βλέψεις σε βάρος ακριβώς των εργαζομένων. Χρειάζεται τόσο πολύ να σκεφτεί κανείς, για να διακρίνει πως όλοι αυτοί οι απατεώνες έχουν ικανότητες που φτάνουν το πολύ μέχρι την αφισοκόλληση, γι’ αυτό και γαντζώνονται στη μια ή την άλλη μορφή εξουσίας για να φανούν ισχυροί και να ποδοπατήσουν τη ρίζα της ανθρωπότητας και ανθρωπινότητας των ανθρώπων.
    5. Το σημ. 4 από το πρώτο σχόλιό μου επαληθεύεται και με το δεύερο σχόλιό σου: π.χ. μιλάς για «Είναι ... διαμεσολαβημένο», χωρίς να μας λες τι εννοείς με το Είναι, με τη διαμεσολάβησή του κ.λπ. και πώς τα εννοεί όλα τούτα ο Χέγκελ, τον οποίο επικαλείσαι κατά το δοκούν. Ακριβώς γι' αυτό αποφαίνεσαι βουλησιαρχικά και οριστικά -χωρίς συζήτηση του Άλλως-Είναι σου, δηλ. αυτού που αποκλείεις, γιατί υπερβαίνει τα όρια της γνώμης σου.
    6. Επίσης δεν μας λες γιατί η φιλοσοφική Γνώση, στον Χέγκελ, δηλ. η απόλυτη [=ελεύθερη από οποιεσδήποτε διαψεύσεις, διχοτομήσεις, αποσπασματικότητες κ.λπ.] Γνώση δεν είναι τέτοια αλλά είναι απόλυτη επίγνωση.
    7. Επί πλέον, για το αληθές του σημ. 4 του πρώτου σχολίου μου, στο σημ. 3 του δεύτερου σχολίου σου, τι θέλεις να πεις με το: ότι ο Λόγος είναι ο άνθρωπος … π.χ. ο Μαρξ είναι ο Λόγος, εσύ είσαι ο Λόγος, ο φίλος σου είναι ο Λόγος, οι προαναφερθέντες είναι ο Λόγος, οι εργάτες είναι ο Λόγος κ.λπ. Και πώς αποδεικνύεται αυτό;
    8. Για το σημείο 1 του δεύτερου σχολίου σου: η διαλεκτική κάνει κακό στην υγεία του ανθρώπου;
    9. Όσο για το σημείο 5 του δεύτερου σχολίου σου, τι είναι ο αριστερός φασισμός και τι ο άλλος, που μπορεί να υπονοεί ο κάθε καχύποπτος.
    10. Κάθετί, φίλε μου, που λέγεται, για να επαληθεύεται ως «απόλυτη επίγνωση», δηλ. ως έλλογη ή φιλοσοφική Γνώση, τουτέστι ως μεταστοχαστική Γνώση του Λόγου, προϋποθέτει μετασχηματισμό, μετουσίωση του ίδιου του υποκειμένου, που εκφέρει τον Λόγο, και όχι μια απλή επισκόπηση, με βάση προϋπάρχοντα στο νου και την ψυχή μας ιδεολογικά φτερουγίσματα.
    11. Αυτή η μετουσίωση αποτελεί, με τη σειρά της, αδιαμφισβήτητη προϋπόθεση για να μην αποβαίνει ο Λόγος του ανθρώπου τυραννικός για τον άλλο ‒γενικότερα τυραννικός για την ουσία του ανθρώπου‒, όπως συμβαίνει με τους πολιτικούς μας απατεώνες, που προανέφερα, με τους αριστερούς ή δεξιούς φασίστες, γενικώς κατά την αριστοτελική ορολογία: με τους “μεγαλοαπατεώνες και μικροαπατεώνες» της πολιτικής ή όποιας άλλης μορφής εξουσίας.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Μου δινετε την εντυπωση οτι μιλαω με Αλλον Τζορτζοπουλο απο αυτον που μετεφρασε τη φαινομενολογια.Και αυτο ακριβως ειναι το προβλημα της διαμεσολαβησης και της παραμορφωτικης ενδιας των Υποκειμενων πανω στους ανθρωπους.Οι ανθρωποι δεν ξερουν πλεον ποιοι ειναι.Γι αυτο θα σταματισω αυτη τη κουβεντα εδω.

    true infinity

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Δημ. Τζωρτζόπουλος30 Απριλίου 2019 - 8:31 π.μ.

    Ό,τι εκτίθεται στα σχόλιά μου ως ιδεολογία, ιδεολογήματα κ.λπ., τίθεται ως απόπειρα αποτιμήσεων της πραγματικότητας που περιβάλλει όλους τους ανθρώπους, όλους μας, ανεξάρτητα από το πόσο ο ένας ή ο άλλος ενδίδει, ως ενεργό ή μη υποκείμενο, σ' αυτή. Σε καμιά περίπτωση πάντως δεν τίθεται ως χαρακτηρισμός για τον συνομιλητή μου. Όσο για την ουσία των τοποθετήσεων, είναι ακριβώς το πνεύμα, αλλά και το γράμμα όπου χρειάζεται, της Φαινομενολογίας του πνεύματος, αυτό που υπαγορεύει την πιο πάνω ανάλυση, στη βάση της γνωσι-οντο-λογικής κατεύθυνσης του ανθρώπου.

    Σε χαιρετώ και ό,τι το καλύτερο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Γιώργος Μπέτσης30 Απριλίου 2019 - 11:15 μ.μ.

    Συγχαρητήρια κ. Τζωρτζόπουλε για την ανάρτησή σας σχετικά με τον Καντ. Μας δίνει γόνιμα ερεθίσματα για περαιτέρω ενασχόληση. Κι ένα ερώτημα: πώς μπορεί να κατανοήσει κανείς τον Λόγο στον Ηράκλειτο, σε σχέση και με όσα αναφέρετε για τον Λόγο στον Καντ;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Κωνσταντίνος1 Μαΐου 2019 - 12:28 π.μ.

    Από αφορμή τη δημιουργική ανάλυσή σας και τη συζήτηση για τον Kant, θα ήθελα να ρωτήσω πιο συγκεκριμένα για το a priori.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Δημ. Τζωρτζόπουλος1 Μαΐου 2019 - 9:24 π.μ.

    1. Για το πρώτο σχόλιο:στη συνάφεια με τον Λόγο στον Καντ αλλά και περαιτέρω στον Χέγκελ, από άποψη ιστορικότητας, ο Λόγος, έτσι όπως τον κατανόησε και τον διατύπωσε ο Ηράκλειτος, αποτελεί την αρχέγονη πηγή έμπνευσης, μια πηγή, από όπου άντλησε νάματα και ο Λόγος στο κατ' Ιωάννην Ευαγγέλιο: "εν αρχή ην ο Λόγος ...", με τη σημασία εδώ ότι ο Λόγος είναι ο ενσαρκωμένος Χριστός. Ως προς την ουσία του, αυτή καθεαυτήν, ο Λόγος στον Ηράκλειτο συνοψίζει τις πολλές σημασίες και εκφάνσεις του σε τούτο: είναι κοινός, ήτοι καθολικός με το νόημα ότι συνιστά την ενύπαρκτη Λογική της φύσης των πραγμάτων και του κόσμου, την εσωτερική δηλ. Λογική που διέπει το Είναι. Υπ' αυτή την έννοια είναι συνεκτικός, συνοπτικός κατά Πλάτωνα, και αείζωος. Κατά Χάιντεγκερ είναι συλ-λεκτικός, με το βαθύτερο νόημα του αρχέγονου συλ-λέγειν. Οι πολλοί δεν μπορούν να συλλάβουν αυτή την έσω πραγματικότητα του Λόγου, μας λέει πολύ σωστά ο Ηράκλειτος, και καθεύδουν, δηλ. κατεβάζουν με το μυαλό τους όποια ανοησία και την εκφέρουν προς τα έξω δια α-νοηματικών αρθρώσεων λέξεων ως απόλυτη αλήθεια: ό,τι ακριβώς συμβαίνει και στη σημερινή μας πραγματικότητα, στη σφαίρα του μαζικού Πολιτικού και Πολιτισμικού κ.λπ.
    2. Για το a priori: σύμφωνα με τον Καντ, ο άνθρωπος πάντοτε αντλεί από τον κόσμο της εμπειρίας τα θεμελιώδη στοιχεία της γνώσης και τα αντίστοιχα σημεία προσανατολισμού του στη ζωή, δηλ. η γνώση του ανθρώπου αρχίζει χρονικά με την εμπειρία. Αλλά τούτη η περιοχή της γνώσης δεν είναι η μοναδική για τον ανθρώπινο Λόγο. Ο τελευταίος αισθάνεται την εσωτερική ανάγκη να ανοιχτεί σε ένα πιο καθολικό πεδίο γνώσεων, που υπερβαίνει εκείνο της εμπειρίας. Αυτό το πεδίο συνδέεται με γνώσεις βέβαιες και σαφείς, που ονομάζονται γνώσεις εκ των προτέρων (a priori). Απεναντίας, ό,τι μας παρέχει η εμπειρία ονομάζεται γνώση εκ των υστέρων (a posteriori). Το γεγονός ότι η γνώση αρχίζει χρονικά με την εμπειρία, μας λέει ο Καντ, δεν σημαίνει ότι ανάγει και την αποκλειστική της υπαρχή, προέλευση, καταγωγή σ' αυτήν. Γνώσεις a priori λοιπόν: απόλυτη ανεξαρτησία από κάθε είδος εμπειρίας και επομένως καθολικού κύρους.

    ΑπάντησηΔιαγραφή