Κυριακή, 5 Ιουνίου 2011

Π. Κονδύλης: Για την παρακμή της σύγχρονης Ελλάδας



Παναγιώτης  Κονδύλης
(1943-1998)

Οι  αιτίες της παρακμής της σύγχρονης Ελλάδας

Κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Θεμέλιο ένα δοκίμιο του Π. Κονδύλη με τίτλο οι αιτίες της παρακμής της σύγχρονης Ελλάδας. Το εν λόγω δοκίμιο πρωτοδημοσιεύτηκε το 1991 ως εισαγωγή με τίτλο: Η καχεξία του αστικού στοιχείου στην νεοελληνική κοινωνία και ιδεολογία στην ελληνική έκδοση του βιβλίου του: Η παρακμή του αστικού πολιτισμού. Εάν επικεντρώσουμε το ενδιαφέρον μας στο σύντομο αυτό δοκίμιο, θα διαπιστώσουμε ότι η ανίχνευση των αιτίων της παρακμής της σύγχρονης Ελλάδας από τον Π. Κονδύλη ηχεί προφητικά για τη σημερινή κατάρρευση της Ελλάδας. Συγχρόνως, η όλη ανάλυση –περιεκτική και στοχευμένη–  δεν αφήνει περιθώρια για περαιτέρω αυταπάτες, όσο και αν οι κύριοι υπεύθυνοι της καταστροφής της Ελλάδας αυτοπαρουσιάζονται ως οι εξ ουρανού θεόσταλτοι σωτήρες μας. Ας παρακολουθήσουμε όμως τη συλλογιστική της ίδιας της σκέψης του Κονδύλη.

§1
Τις πταίει; Μέσα από μια κοινωνιολογική και πολιτική βασικά ανάλυση ο Κονδύλης επιχειρεί κατ’ αρχήν να προσδιορίσει τα όρια του αστικού χαρακτήρα της νεότερης Ελλάδας. Η λεγόμενη αστική τάξη της χώρας μας «ποτέ δεν κατάφερε να δημιουργήσει γηγενή και αυτοτελή αστικό πολιτισμό» (σ. 12). Η χρήση του όρου συνεπώς δεν ανταποκρίνεται σε κάποιο συγκεκριμένο μόρφωμα με καθορισμένο ιστορικό περιεχόμενο, παρά κατονομάζει όσους εχθρεύονται τον «σοσιαλισμό» ή θεωρούνται «πλουτοκράτες» και «αντιδραστικοί» (ό.π.). Σε κάθε περίπτωση, «για αστική τάξη μίλησαν … οι αριστεροί ή και οι φιλελεύθεροι εκσυγχρονιστές» (σ. 17), χωρίς βέβαια να προσδιορίσουν τα ενδογενή χαρακτηριστικά αυτής της τάξης με βάση την πλήρη γνώση των δεδομένων, έτσι ώστε να μπορέσουν να προσφέρουν μια πραγματική ερμηνεία του υπαρκτού αστισμού και να χαράξουν μια ανάλογη στρατηγική. Ως προκύπτει, ο Κονδύλης δεν αμφισβητεί τον όρο αστική τάξη, αλλά θίγει ουσιαστικά την ασάφεια που επικρατούσε και επικρατεί στους αναλυτές κυρίως της αριστεράς ως προς τον ακριβή προσδιορισμό της συγκεκριμένης τάξης με ιστορικούς, κοινωνικούς, οικονομικούς και πολιτικούς όρους (σ. 17-18). Γενικώς, θα μπορούσε κανείς να μιλήσει για μεταπρατικό χαρακτήρα της αστικής τάξης της Ελλάδας, χωρίς να μπορέσει να παίξει ρηξικέλευθους ιστορικά ρόλους (σ. 23). Της έλειπε και της λείπει «μια ουσιώδης διάσταση της αστικής οικονομίας, του αστικού πολιτισμού και της αστικής αυτοσυνείδησης» (σ. 24). Διερώτηση:  πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει οποιοδήποτε μετα-αστικό πρόταγμα ή μια κοινωνία της ευημερίας, μια αυθεντική ανάπτυξη, όταν το αστικό στοιχείο είναι ή υποταγμένο στο προ-αστικό, φεουδαλικό ή ετερόφωτο ή βίαια εισαγμένο και επιβαλλόμενο, όταν η ίδια η κοινωνία συντηρεί «τις πιο εκλεπτυσμένες εκφάνσεις των πατριαρχικών ιδεολογιών και στάσεων»( σ. 25);

§2
Κατά δεύτερον, η παρακμή της Ελλάδας, σύμφωνα με τον Κονδύλη, δεν είναι άσχετη με τη δομή και λειτουργία του κράτους. Όπως αναφέρει, «ο μηχανισμός της λειτουργίας του κράτους διαμορφώθηκε ως εν μέρει τερατογενετικό και εν μέρει ιλαροτραγικό αποτέλεσμα της διασταύρωσης …του κοινοβουλευτισμού και της καθολικής ψηφοφορίας με μια κοινωνία που διέπεται από πατριαρχικές σχέσεις, στάσεις, νοοτροπίες κι αξίες» (σ. 26).Σε τι φταίνε κοινοβουλευτισμός και καθολική ψηφοφορία; Στο ότι συνετέλεσαν στη διόγκωση του κρατικού μηχανισμού μέσα από την καλλιέργεια πελατειακών σχέσεων με τον πολίτη. Τα κόμματα μοίραζαν και μοιράζουν τις κρατικές θέσεις στους ψηφοφόρους τους με στόχο την ενίσχυση της δύναμής τους σε βάρος μιας εύρυθμης λειτουργίας κοινωνίας και κράτους. Απ’ αυτή την άποψη, «πρώτο μέλημα του κόμματος ήταν η κατάκτηση και η νομή του κράτους, ειδάλλως θα έχανε την πίστη των οπαδών του στην ικανότητά του να υπερασπίσει τα συμφέροντά τους» (σ. 27). Ενώ στις ανεπτυγμένες χώρες της Δύσης ο κρατικός μηχανισμός, ακόμη κι όταν διογκώνεται, έχει ως αντιστάθμισμα την αύξηση της οικονομικής απόδοσης, εδώ «την εκποίηση του κράτους, στο πλαίσιο του κοινοβουλευτικού παιγνιδιού, την εγκαινίασαν και την καλλιέργησαν  με τρόπους απείρως ευρηματικούς τα πολιτικά ‘‘τζάκια’’ με την παρασιτική-πατριαρχική νοοτροπία τους» (σ.29).  Η αρνητική τούτη εξέλιξη του κράτους για το έθνος και την κοινότητα των ανθρώπων του ήταν «θετική» για την κομματικοκρατία, γιατί μετέτρεψε τις αντιθέσεις ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις σε αντιθέσεις ανάμεσα σε διάφορους «κλάδους», «καθένας από τους οποίους αγωνιζόταν να αποσπάσει τα περισσότερα από τον δημόσιο κορβανά» (σ. 36).

§3
Ο επίπλαστος αστισμός, όπως περιγράφηκε ακροθιγώς πιο πάνω, οδήγησε σε ένα «καθεστώς μιας εξίσου νόθας μαζικής δημοκρατίας» (σ. 57), η οποία ήταν ανίκανη να απαλλαγεί από πελατειακές σχέσεις και νοοτροπίες. Στην αναλογία αυτή  νοθεύτηκε και το λεγόμενο «αστικό» στρώμα. «έτσι ώστε αυτό σήμερα να αποτελείται … από νεόπλουτους, και μάλιστα νεόπλουτους χάρη σε εργολαβικές και μεταπρατικές δραστηριότητες» (σ.58). Η κρίση συναφώς καθίσταται πρωτοφανής, γιατί «η κομματική εκποίηση του κρατικού μηχανισμού … πέρασε στο στάδιο της διαρκούς εκποίησης της χώρας» (σ. 64). Παράλληλα επήλθε «μια χαοτική ανάμιξη των πνευματικών προϊόντων που έρχονταν σε όλο και μεγαλύτερες μάζες απ’ έξω» (σ. 67) και το όλο πνευματικό τοπίο χαρακτηριζόταν και εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από «εξυπνακιδισμό και ημιμάθεια» (σ. 67). Τούτο δείχνει περαιτέρω πως η εξαμβλωτική μαζική δημοκρατία δεν αφήνει ανεπηρέαστο κανέναν τομέα, κανένα πεδίο της ανθρώπινης δραστηριότητας, αφού επιδρά καταλυτικά στη διαμόρφωση του ήθους. Κατ’ αυτό το πνεύμα «το αστικό εργασιακό ήθος είναι ουσιαστικά άγνωστο όχι μόνο στον τομέα της υλικής παραγωγής, αλλά και στον τομέα του πνεύματος, … όπου οι μίμοι και οι γελωτοποιοί εκπροσωπούνται με ποσοστά ιδιαιτέρως υψηλά στους κύκλους των διανοουμένων, στα πανεπιστήμια και στα μέσα μαζικής ενημέρωσης» (σ. 67). Τελικά όταν νοσεί  ο υλικός τομέας παραγωγής, νοσεί και ο αντίστοιχος του πνεύματος και αντίστροφα, γι’ αυτό και πολύ έγκυρα και έγκαιρα ο Κονδύλης αποφάνθηκε ότι «η εκποίηση του έθνους με την υλική έννοια θα συνοδευτεί και από την πλήρη πνευματική του στειρότητα» (σσ. 67-68).




10 σχόλια:

  1. Κρίμα που αυτός ο -σχεδόν ολοκληρωτικά ηθικολογικός- χώρος του πολιτικού φάσματος που αυτοαποκαλείται αριστερά δεν έδωσε την δέουσα προσοχή στην σκέψη του Κονδύλη.
    Ίσως εάν δεν την είχαν προσπεράσει -ή θάψει- τόσο εύκολα να είχαν καταφέρει να δημιουργηθούν πολιτικά όντα (πόσο χρειάζονται αυτή τη στιγμή;…) και όχι ακατάσχετης ηθικοοικονομικής κενολογίας όντα…
    Συγνώμη για την ένταση του λόγου μου, αλλά είμαι εξαιρετικά θυμωμένος με τον πιο ανέντιμο και ανειλικρινή πολιτικό χώρο στην χώρα τις τελευταίες δεκαετίες -σε σχέση με το τι πρεσβεύει πως είναι, και την θέση που κατέχει ως αντιπολιτευτικός και αντίπαλος λόγος έναντι του κυρίαρχου.
    Αυτή η αντίθεση είναι ικανή να τρελάνει κάποιον. Τεράστιες ευθύνες.

    Θυμάμαι την πρώτη φορά που διάβασα την εισαγωγή αυτή στο βιβλίο Η παρακμή του αστικού πολιτισμού…πόσες φορές (χάμο)γέλασα από τότε με αποκρυσταλλωμένες συζητήσεις και αναλύσεις για την Ελλάδα…

    Και η φράση με την οποία ολοκληρώνεται η ανάρτηση, μου έχει μείνει καρφωμένη από τότε: «η εκποίηση του έθνους με την υλική έννοια θα συνοδευτεί και από την πλήρη πνευματική του στειρότητα»

    Συγνώμη και πάλι για την όποια παρορμητικότητα, αλλά η ένταση των ημέρων για όσα συμβαίνουν και όσα έρχονται είναι μεγάλη.

    Μακάρι αυτό το ''και αντίστροφα'' που γράψατε να είχαν την δυνατότητα να το σκεφτούν ορισμένοι ''διαλεκτικοί'', πριν το απορρίψουν ασυζητητί.

    Υ.γ: Θέλω να σχολιάσω και την ανάρτηση περί του Βιτγκενστάιν, αλλά δεν προλαβαίνω –που έλεγε και ο αείμνηστος Βέγγος…

    Να ‘στε καλά.
    Ευχαριστώ για το πνευματικό κέντρισμα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Δημήτρης Τζωρτζόπουλος5 Ιουνίου 2011 - 10:49 μ.μ.

    Συμφωνώ απόλυτα με όλα. Το γεγονός ότι τον Π. Κονδύλη -την πιο μαχητική, διεισδυτική και ανιδιοτελή σκέψη όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στη σύγχρονη Εΰρώπη- στην πατρίδα του τον μεταχειρίστηκαν απρεπώς κράτος και πανεπιστήμια, και όχι λιγότερο η καθεστωτική "αριστερά", δείχνει την αθλιότητα των τελευταίων και δεν μειώνει διόλου αυτόν τον ολύμπιο Δία. Αξίζει να θυμίσω ότι οι Γερμανοί τον διεκδικούν ως δική τους καταβολή, τον προσδιορίζουν ως γερμανοέλληνα διανοητή, ενώ στην Ελλάδα ορισμένοι μπορεί να θέλουν να τον ρίξουν στον καιάδα. Ειδικά η "αριστερά", εάν παρακολουθούσε σοβαρά (και) τη σκέψη του Κονδύλη, δεν θα είχε να χάσει τίποτε άλλο από την παραλυτική της αδράνεια. Θα κέρδιζε έναν κόσμο ολόκληρο και θα ήταν αριστερά χωρίς εισαγωγικά και καθεστωτικές λογικές. Αλλά όσο υπάρχουν νησίδες πνευματικής ελευθερίας, θα επιμένουν στη φωτεινότητα της σκέψης του Π. Κονδύλη και θα μάχονται για την ευρύτερη διάδοσή της. Σε εύλογο χρόνο θα επανέλθω με νέες αναρτήσεις σχετικά με τομές της σκέψης του Κονδύλη, όπως επίσης θα συνεχιστεί η παρουσίαση βασικών πτυχών του Tractatus. Με θερμό χαιρετισμό!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Ο Π.Κονδύλης είναι ένα τέρας του Λόγου, που έκανε και κατά δω στις μαραμένες υλικές και πνευματικές σχέσεις της νεότερης Ελλάδας..όσο και να διαφωνεί κανείς, δεν μπορεί να μην δεχτεί την προβλεπτικότητα και την ζωντάνια του Λόγου του,,ας ελπίσουμε ότι θα πέσει ο Λόγος του έστω ως ένας καταιγισμός με κρύο νερό στα κοιμισμένα μούτρα της νωχελικής-εν χρεωκοπία- κοινωνίας μας..

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Δημήτρης Τζωρτζόπουλος7 Ιουνίου 2011 - 12:54 μ.μ.

    Διαφωνία με τη σκέψη του Π. Κονδύλη σημαίνει αναγνώριση του βάθους της σκέψης του. Γιατί; Επειδή θεμελιώδης αρχή της σκέψης του, όπως ο ίδιος ρητά αποσαφήνιζε, δεν ήταν η ταύτιση -τι σημαίνει άραγε η τελευταία τούτη;- αλλά η διάνοιξη στη διαφορετικότητα της σκέψης, με το νόημα του Ηράκλειτου: ο ήλιος κάθε μέρα είναι καινούργιος. Διαφωνία σημαίνει λοιπόν η μια φωνή που διέρχεται μέσω της άλλης. Πάντα να είμαστε καθοδόν ... Σε καλησπερίζω εκ βαθέων!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Ευχαριστώ για την πάσα για να πω τα όσα σκέφτομαι.
    Αντιλήψεις που βρίσκουν ένα φεουδαρχικό χαρακτήρα παραβλέπουν ότι επί Όθωνος το διοικητικό μοντέλο εξαφάνισε τις εξουσίες τοπικού χαρακτήρα υπάγοντας τες στην κεντρική κρατική διοίκηση.
    Η εμπορική και εφοπλιστική τάξη λειτουργούσαν στη βάση της παραγωγής υπεραξίας, δηλ. των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής πράγμα που αποδεικνύει ότι η αστική τάξη ήταν στην ουσία της.
    Το άλλο θέμα της μίμησης-εισαγωγής προτύπων παραπέμπει σε προκαπιταλιστικές ερμηνείες γεγονός που αφήνει στην άκρη τις καπιταλιστικές σχέσεις εξουσίας και οργάνωσης της κοινωνίας.

    Τέλος, η έμφαση στις πελατειακές σχέσεις μειώνει τη σπουδαιότητα του ρόλου του κράτους στην εδραίωση και αναπαραγωγή των καπιταλιστικών σχέσεων και της αστικής ιδεολογίας μέσω των ιδεολογικών μηχανισμών του κράτους.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Δημήτρης Τζωρτζόπουλος7 Ιουνίου 2011 - 3:28 μ.μ.

    Οι δύο τελευταίες παράγραφοι από το συνολικό σχόλιό σου απαντούν στο ότι η εφοπλιστική τάξη κ.λπ.δεν λειτουργούσε ως συνειδητή αστική τάξη, αλλά ως τζάκια με συνδυασμό αστικών και φεουδαρχικών στοιχείων, νοοτροπιών κ.λπ. Η παραγωγή εξάλλου υπεραξίας από μόνη της δεν συνιστά οριστική λειτουργία καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής. Ο μεταπρατικός, ήτοι παρασιτικός χαρακτήρας μιας οικονομίας, εδώ της ελληνικής, από τη σύσταση του νεοελληνικού κράτους έως και σήμερα, δεν άφηνε περιθώρια για την άνδρωση μιας συνειδητής αστικής τάξης, που θα συγκροτούσε το αμιγώς αστικό κράτος, όπως έγινε στη Δύση, ως αντίπαλο δέος κάθε αναφυόμενου φεουδαρχικού στοιχείου ή κατάλοιπου, με παράλληλη ανύψωση της κουλτούρας, της παιδείας, της επιστήμης και της συνείδησης. Αλήθεια, ποια αστική τάξη έδρασε στην Ελλάδα μεταπολεμικά και ως τις μέρες μας; Ποιες βιομηχανίες, όχι βιοτεχνίες, υπάρχουν, τι προϊόντα παράγει η σεβαστή μας "αστική" τάξη; Παράγει τους μιζαδόρους και εκείνους τους "οικονομολόγους" -καθεστωτικούς, "καθηγητές" και παρόμοιους ανίκανους- που αγνοούν αυτό που γνωρίζουν και τα αγέννητα ακόμη παιδιά, ότι δηλαδή το κέρδος είναι ως εκ της φύσης του ανήθικο, αμοραλιστικό, με συνέπεια ο κάθε επιχειρηματίας, με τις ευλογίες του κράτους, να πίνει το αίμα των εργαζομένων και να ηδονίζεται με αυτό. Άρα να μην συγκινείται από φοροαπαλλαγές ως κίνητρο για τη δημιουργία θέσεων εργασίας παρά όλα να τα υποτάσσει στη λογική του κέρδους. Η μόνη συγκίνησή του είναι το υπερκέρδος. Μια αστική ολοκλήρωση τούτου του χωραφιού, που λέγεται Ελλάδα, δεν θα ανάγκαζε την ελληνική οικονομία να στηρίζεται ολοκληρωτικά στα πήλινα πόδια της παραοικονομίας. Και όλα τούτα τη στιγμή που η αντικαπιταλιστική πλευρά -δεν ξέρω αν υπάρχει πραγματικά κάποια τέτοια πέραν ατομικών περιπτώσεων- συνθηματολογεί ασύστολα και μολύνει το γλωσσικό περιβάλλον με κενά ρήματα. Πάντοτε να ευδοκιμείς!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Ευχαριστώ για τις ευχές και ανταποδίδω.
    Πάντως, από τις αρχές του το νεοελληνικό κράτος εισέρχεται στη διαδικασία να συγκροτήσει τον προηγμένο συλλογικό εργαζόμενο.
    Άρα, οι προηγμένες παραγωγικές τεχνικές εξαρτώνται από τις συνολικές κοινωνικές σχέσεις πράγμα που σημαίνει πως η καπιταλιστική ανάπτυξη έχει ως προτεραιότητα στην πάλη των τάξεων. Και η ελληνική αστική τάξη έχει σύνολη αυτή τη συμπεριφορά: στη δημιουργία του συνολικού εργαζομένου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Συγχωράτε με στην τελευταία φράση βλ. συλλογικού εργαζομένου κι όχι συνολικού. 8 παρά το πρωί το γραψα :)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Η Ελλάδα της κρίσης καιη παρακμή του αστικού πολιτισμού

    http://aftercrisisblog.blogspot.com

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Παν. Κονδύλης, αξιολογική ουδετερότητα και πολιτική πράξη. Ηθική της ευθύνης στην Ελλάδα της κρίσης
    http://aftercrisisblog.blogspot.com/2016/01/blog-post_11.html

    ΑπάντησηΔιαγραφή