Σάββατο, 20 Αυγούστου 2011

Περί της φιλοσοφίας του Dasein


          Ατομικότητα  ή  Συλλογικότητα
                                           §1
                 Εισαγωγικές παρατηρήσεις

·  Η προβληματική γύρω από την ατομικότητα και συλλογικότητα, πολυσήμαντη και ποτέ μονοσήμαντη, είναι τόσο παλαιά όσο και ο ίδιος ο άνθρωπος. Γιατί; Επειδή σχετίζεται κατ’ εξοχήν με αυτόν, ως ον που δύναται να σκέπτεται το Είναι του, να μην θεωρεί καμιά αλήθεια ως οριστική και μοναδική, να εμβαθύνει στον πνευματικό πολιτισμό του παρελθόντος, να ακούει τις σύγχρονες θεωρήσεις, να είναι ανοικτός προς όλες τις δυνατότητες, να κρίνει και να διακρίνει ιδεολογικές περιχαρακώσεις ή διαφοροποιήσεις, να ξεχωρίζει τον κριτικό, διαλεκτικό Λόγο από τον ωφελιμιστικό ορθολογισμό κ.λπ. Αυτή η δυνατότητα του σκέπτεσθαι είναι ίδιον μόνο του ανθρώπου και όχι του ζώου. Γι’ αυτό, όπως τονίζει με έμφαση ο Χέγκελ, ο άνθρωπος μόνο έχει θρησκεία και όχι το ζώο. Μόνο αυτός δηλαδή μπορεί να σκέπτεται την περατότητά του, τη θνητή του συνθήκη σε συνάφεια με την αίσθηση της απεραντοσύνης και αναλόγως να ενεργεί. Συγχρόνως αυτή η δυνατότητά του είναι που τον καθιστά «αιώνιο» μαθητή στην αυτονομία, αλλά και στην επι-κοινωνία.

·    Αυτονομία και επι-κοινωνία με την αρχέγονη σημασία: α. της ενδοσκόπησης της ιστορικότητας του ατόμου ως ενικού, αλλά και κοινωνικού όντος· β. της διεύρυνσής του, μέσω αυτής της ιστορικότητας, με τρόπο που να αποκτά επίγνωση της ιστορικότητας του ανθρώπου συνολικά και να καθίσταται έτσι πολίτης του κόσμου. Το ερώτημα που εγείρεται εδώ είναι: μπορεί το ανθρώπινο άτομο ως πολίτης του κόσμου να φιλοσοφεί, να καλλιεργεί την αυθεντικότητα της σκέψης, να αμφισβητεί την αυθεντία του κατασκευασμένου ειδώλου, να αντιμάχεται καιροσκοπικές «συλλογικότητες» των εποχών, να αρνείται το ρόλο του διαχειριστή αλλότριων ιδεολογιών που απεργάζονται την παντοτινή του ανεστιότητα, να αναζητεί πίσω από τη διάλυση  της άμεσης πραγματικότητας κάποια αποκρυμμένη ουσία προς την κατεύθυνση μιας νέας πραγματικότητας;  Ένα τέτοιο ερώτημα, ως εκ της φύσης του, βέβαια δεν απαντιέται, γιατί αλλιώς δεν θα ήταν ερώτημα, αλλά κουβεντιάζεται. Δείγμα και αφορμή προς μια τέτοια κουβέντα αποτελούν τα παρακάτω κείμενα:

                                                     §2

                              Κείμενα

Ι. «Το εδωνά-Είναι [ο άνθρωπος (Dasein)] ως καθημερινή συναλληλία βρίσκεται  στην υποτέλεια των άλλων. Δεν είναι αυτό το ίδιο· το Είναι του το έχουν αρπάξει οι Άλλοι. Οι καθημερινές δυνατότητες του Είναι του υπόκεινται στα γούστα των Άλλων. Αυτοί οι Άλλοι δεν είναι ορισμένοι Άλλοι. Κάθε Άλλος μπορεί να τους αντιπροσωπεύει. Αποφασιστική είναι μονάχα η απαρατήρητη κυριαρχία των Άλλων […]. Ο καθένας μας ανήκει στους Άλλους και στερεώνει τη δύναμή τους. […] Μέσα σ’ αυτή την αφάνεια και αδυναμία διάκρισης οι πολλοί εγκαθιδρύουν τη χαρακτηριστική τους δικτατορία. Απολαμβάνουμε και διασκεδάζουμε όπως πολλοί διασκεδάζουν· διαβάζουμε, βλέπουμε και κριτικάρουμε λογοτεχνία και τέχνη, όπως πολλοί βλέπουν και κριτικάρουν· αλλά και αποτραβιόμαστε από τον “πολύ σωρό”, όπως πολλοί αποτραβιούνται. Οι πολλοί, που δεν είναι κανένας ορισμένος, παρά είμαστε όλοι, αν και όχι ως άθροισμα, επιβάλλουν στην καθημερινότητα το είδος του Είναι τους» (M. Heidegger, Είναι και Χρόνος, μτφρ. Γιάννη Τζαβάρα, σσ. 213-214).


Σχόλιο: Ποιο πρόβλημα του ανθρώπου θίγει εδώ ο Χάιντεγκερ; Την «μετανάστευση» του ανθρώπινου Dasein από τη χώρα του αυθεντικού εαυτού σε μια μαζοποιημένη κοινωνία  της αναυθεντικότητας. Όλα και όλοι συνθλίβονται κάτω από τη δικτατορία του μαζανθρώπου και του μαζικού του γούστου. Πάνω στο έδαφος αυτής της δικτατορίας στήνουν χορό οι πλανητικές ωραιοποιήσεις με τους εκάστοτε εγχώριους εντολοδόχους τους. Πίσω από τούτη την επίφαση ζωής στενάζει η ανθρώπινη ύπαρξη μονάχη, αλλά ανθεκτικά μονάχη. Ακριβώς τούτη την ύπαρξη θέλει να φέρει στη γλώσσα, σε κουβέντα ο φιλόσοφος. Και υπό το πνεύμα της συνολικής του φιλοσοφικής θεώρησης της αυθεντικότητας της ύπαρξης, ο Χάιντεγκερ κουβεντιάζει την τελευταία μέσα από τη διαμεσολάβησή της με τους άλλους σε μια εξίσου αυθεντική «λαϊκή κοινότητα». Το είδος και ο χαρακτήρας της είναι πάντοτε το διερευνώμενο.


ΙΙ. «Η ελευθερία επιλογής σχέσεων των ανθρώπων προς αλλήλους προϋποθέτει ότι το άτομο ξεχωρίζει από τη συλλογική ομάδα και κατ’ αυτόν τον τρόπο αναπτύσσεται ως προσωπικότητα. Όταν αναφερόμαστε στο γεγονός ότι το άτομο ξεχωρίζει από τη συλλογική ομάδα, δεν εννοούμε κατ’ ανάγκη τον ανταγωνισμό, μιαν εχθρότητα προς την ομάδα εκ μέρους του ατόμου. Εκείνο που επισημαίνουμε εδώ είναι το γεγονός ότι ο άνθρωπος δεν σχετίζεται προς την ομάδα ως ζώο, αλλά ως ένα ον που συνειδητοποιεί τη σύνδεσή του με τ’ άλλα  άτομα, με τη συλλογική ομάδα, συνειδητοποιεί τον εαυτό του ως ικανό να προβεί σε διάφορες σκέψεις, αισθήματα και πράξεις στην όποια επικοινωνιακή συγκυρία. Το γεγονός ότι τα άτομα ξεχωρίζουν εντός της συλλογικής ομάδας ως προσωπικότητες, σημαίνει ότι αποκτούν την ικανότητα ελεύθερης επιλογής κατά την επικοινωνία, μιας επιλογής που θεμελιώνεται στην εγνωσμένη αναγκαιότητα, δηλαδή μιας επιλεκτικής επικοινωνίας, η οποία εδράζεται στη μεν ή στη δε γνώση των άλλων ανθρώπων, της ομάδας και του ίδιου του εαυτού του επιλέγοντος» (Β. Α. Βαζιούλιν: Η Λογική της Ιστορίας, μτφρ. Δημ. Πατέλης σ. 239).


Σχόλιο: Η σχέση του ατόμου προς τη συλλογική ομάδα είναι και παραμένει πάντοτε σχέση κοινωνική. Αλλά και οποιαδήποτε επί μέρους συμπεριφορά ή στάση του ατόμου απέναντι στον έναν ή τους πολλούς μεταφράζει στην πράξη την κοινωνική σχέση του ανθρώπου. Το ερώτημα είναι: ποια υφή και ποιο χαρακτήρα έχει ή πρέπει να έχει η κοινωνική σχέση, ώστε να υπερασπίζεται την ελευθερία του ατόμου κατά τη συλλογική του δράση και απέναντι στη δράση των συνανθρώπων του, με παράλληλη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας της κοινωνίας; Η κοινωνική σχέση υπακούει σε ορισμένους νόμους ανάπτυξης της ανθρώπινης όντος ως προσώπου και απηχεί την καθολική του αλήθεια. Σε καμιά περίπτωση δεν αποτελεί μια τυχαία, αυθαίρετη σύμπτυξη ατομικών βουλήσεων και απροσδιόριστων καταστάσεων ή πραγμάτων· απεναντίας είναι προσδιοριστική και εξίσου δηλωτική των πραγματικών [οικονομικών, πολιτικών, πολιτισμικών, μορφωτικών κ.λπ.] εκδηλώσεων, μορφών, σχέσεων των ανθρώπων. Αναλογικά συνδέεται άμεσα με τον συνειδητό ρόλο του ατομικού και συλλογικού υποκειμένου στην ιστορική διαδικασία και αποτυπώνει την πολλαπλότητα, την πολυπλοκότητα και τη μη-γραμμικότητα της ανθρώπινης κοινωνίας στην εκάστοτε λογικο-ιστορική της διαμόρφωση. Στο πλαίσιο αυτής της μη-γραμμικότητας, το ανθρώπινο υποκείμενο καλείται, ανάλογα με το βαθμό κατανόησης αυτής της πραγματικότητας και την αντίστοιχη ανάπτυξη του συνειδητού-Είναι του, να μετασχηματίζει το «πράγμα καθεαυτό» σε «πράγμα για τον εαυτό του». Τούτο σημαίνει ότι ο άνθρωπος δεν είναι απόλυτο εξάρτημα των εξωτερικών περιστάσεων ή συνθηκών, δεν υπόκειται σε μια απόλυτα προκαθορισμένη αναγκαιότητα,   αλλά δυνάμει της θέσης του μέσα στην ιστορία διαθέτει ένα ευρύ φάσμα αντικειμενικών δυνατοτήτων, οι οποίες του επιτρέπουν, σε συνδυασμό με μια διαρκώς κατακτώμενη ή ανακτώμενη γνωσιακή του αλήθεια, να θέτει σε λειτουργία το ερώτημα για το νόημα της ύπαρξής του και να καλλιεργεί τη λογική ικανότητα να επιλέγει ελεύθερα και σωστά.                    

28 σχόλια:

  1. Γεια σας.

    Η ανάρτηση αυτή μου δίνει την ευκαιρία να σας θέσω ένα ερώτημα, η απάντηση στο οποίο με ενδιαφέρει ιδιαιτέρως, εδώ και πολύ καιρό.
    Η πρώτη επαφή μου με το εν λόγω θέμα, σε αρκετά μεγαλύτερο βάθος από εκείνο που έφτανε η καθημερινή μου αντίληψη, ήταν στις ''μορφές που προηγούνται της κεφαλαιοκρατικής συσσώρευσης''(358-388, δεύτερος τόμος) από τα Grundrisse. Εκεί ο Μάρξ εκθέτει μία όψη της διαλεκτικής ιστορικο-λογικής ανάπτυξης του συλλογικού-ατομικού, αρχής γενομένης της θεμελιακής σχέσης συλλογικής κυριότητας της γης-ατομικής της νομής. Θα ήθελα αν μπορείτε να μου απαντήσετε στο εξής: Παρακολουθούσα τους τελευταίους μήνες τις συναντήσεις της ελληνικής ομάδας της ''Λογικής της Ιστορίας''. Θα ήταν πολύ σημαντικό για μένα να μου αναφέρατε εντελώς συνοπτικά σε ποιό βαθμό μια ικανοποιητική αξιοποίηση-σύνδεση της σκέψης των Μάρξ και Χέγκελ πραγματοποιείται από την σχολή αυτή, ή, αναδιατυπώνοντας το ερώτημα, πού εσείς διαφωνείτε. Θα μου αρκούσε η απλή αναφορά σε δύο-τρία επίμαχα ζητήματα. Είχαμε μία μέρα, στον συγκεκριμένο όμιλο, συζήτηση για τον πρόλογο των Grundrisse που πολύ διαφωτιστικά έχετε σχολιάσει, και υπάρχουν κοινά στην προσέγγισή σας.

    Ευχαριστώ ειλικρινά για τo σύνολο των δημοσιεύσεών σας.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Δημ. Τζωρτζόπουλος20 Αυγούστου 2011 - 4:51 μ.μ.

    1.Η σχολή αυτή καταβάλλει μια φιλότιμη προσπάθεια να αντικρίσει με πιο ανοικτό μάτι τα τεκταινόμενα στο πεδίο του μαρξιστικού γίγνεσθαι, σε αντίθεση με τη σύγχρονη καθεστωτική «αριστερά», η οποία είναι πλήρως μαραζωμένη, αποστεωμένη και άκρως ωφελιμιστική.

    2.Βέβαια δεν μπορεί κανείς να ορίσει σε τι διαφωνεί και σε τι συμφωνεί. Αυτά προκύπτουν από την εκάστοτε εξελισσόμενη πράξη και ερμηνεία της πράξης.

    3.Σε κάθε περίπτωση, μια οποιαδήποτε ερμηνεία ή χάραξη νέας γραμμής σε επίπεδο μαρξικής σκέψης ή μιας σύγχρονης, ριζοσπαστικής κατανόησης του Μαρξ προϋποθέτει καλή, πολύ καλή γνώση και ανά-γνωση της προηγηθείσας φιλοσοφικής σκέψης από τον Ηράκλειτο έως και τους σημερινούς, όχι με πνεύμα ιστοριογραφικό, αλλά για να τίθεται με νέες προοπτικές ό,τι ως τώρα δεν έχει τεθεί ή έχει τεθεί σπερματικά. Αυτό έκανε ο Μαρξ και έγινε Μαρξ.

    4.Συνήθως μέσα στους κόλπους της καθεστωτικής «αριστεράς», κοινοβουλευτικής ή εξωκοινοβουλευτικής, επικρατεί μια φοβία απέναντι στη σκέψη ως μετα-σκέψη, γι’ αυτό και λειτουργεί ως κλειστό κύκλωμα: Γιάννης κερνάει και Γιάννης πίνει. Ορέγονται τα αστικά αξιώματα και τα μοιράζουν μεταξύ τους, όπου έχουν το πάνω χέρι.

    5. Ο ιδεαλιστής Χέγκελ είπε κάποτε την πιο βροντερή αλήθεια: όταν η θεωρία καταλάβει την πραγματικότητα, η σαθρότητα της τελευταίας δεν αντέχει πια.

    6.Η ωφελιμιστική «αριστερά» γενικώς, που για το βόλεμα του εαυτού της ενεργεί αστικά, αλλά για κηρύγματα προς τους άλλους δεν φείδεται να αναλώνεται σε «επαναστατική» φρασεολογία, τρέμει μπρος στην πιο πάνω εγελιανή αλήθεια, η οποία είναι εξίσου και αλήθεια του Μαρξ, και προτιμά να θάβει όλα τα επιτεύγματα της ανθρώπινης σκέψης, με το πρόσχημα ότι είναι αστική σκέψη.

    7. Περιφρονεί αισχρώς την ανατίμηση της ατομικότητας, κυρίως ως ανθρωπίνως υπάρχειν, εν ονόματι μιας αποστειρωμένης από νοήματα ζωής συλλογικότητας. Τη μόνη ατομικότητα που δέχεται είναι να λειτουργεί η ίδια ως απόλυτος μονάρχης και ως παντογνώστης, ως ένας δηλαδή νέου τύπου πεφωτισμένος θεός.

    8.Η ατομικότητα –συλλογικότητα, όπως την θέτει ο Μαρξ, είναι θέμα μιας πιο συγκεκριμένης συζήτησης.

    Σε χαιρετώ με την υπόσχεση: μια δια ζώσης επικοινωνία.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Ευχαριστώ για την εκτενή απάντηση, καλή συνέχεια!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Ως σχόλιο στην εκ νέου υπέροχη (κατά μια άποψη – εικόνα) ανάρτησή σας, ήρθε και με βρήκε ένας στοχασμός του Σολωμού:

    Κάνε να φανεί καθαρά η μικρότητα του τόπου – ο σιδερένιος και αδιαπέραστος κύκλος, από τον οποίο είναι ζωσμένος. Έτσι, από τη μικρότητα του τόπου θα βγουν οι Μεγάλες Ουσίες.

    Διονύσιος Σολωμός, στοχασμοί, 9(1)

    Σχόλιο (υπό το φως της ανάρτησής σας): Οι Μεγάλες Ουσίες (στις οποίες αναφέρομαι εκλαμβάνοντάς τες ως αισθητικό, ανεξαρτήτως της όποιας ερμηνείας του δεδομένο) μόνο αφού διαπεράσουν τον σιδερένιο κύκλο από τον οποίο είναι ζωσμένος ο τόπος, θα υπάρξουν ως Μεγάλες Ουσίες. Είναι πέραν της μικρότητας των τόπων που ανθίζουν Αυτές. Μπορούμε, ωστόσο, να υποθέσουμε (αν όχι να βεβαιώσουμε) πως ήδη ανθίζουν πέραν της μικρότητας των τόπων, εν τη διαχρονία τους, μια και η μικρότητα δεν θεωρείται συμπαντικό, καθολικό χωροχρονικό σύμπτωμα αλλά μόνο τοπικό – κατά τόπους/κοινωνίες/πολιτισμούς/μεθόδους κ.λπ. [στην άγρια φύση, για παράδειγμα, εκεί όπου ακόμα υφίσταται και η οποία δεν στερείται κοινωνικότητας, οι αδιαπέραστοι κύκλοι δεν επεκτείνονται όσο και αν κάποιοι δύνανται να την καταστρέψουν ολοσχερώς με πυρηνικά (αλλά κι αυτό για πόσο; -η φύση θα θριαμβεύσει ξανά ως φρέσκια χλόη, φυτρώνοντας επί των ερειπίων του πολιτισμού ) – ούτε στον εικαστικό/αισθητό χώρο επιβάλλονται οι αλυσίδες που επιβάλλονται στο νοητό χώρο των εικαστικών τεχνών, που είναι διάφορος του εικαστικού/αισθητού χώρου]. Το πρόβλημα επομένως αφορά τον κάθε τόπο, τη μικρότητά του και όσες από τις μέλλουσες Μεγάλες Ουσίες βρίσκονται εγκλωβισμένες μέσα στις διάφορες μικρότητες (όπως ήταν ενδεχομένως κάποτε το σύμπαν εγκλωβισμένο σε μια μαύρη τρύπα, όπως μας λένε και οι επιστήμονες). Παράλληλες εκρήξεις, όμως - εκρήξεις παράλληλων, του ανύπαρκτου, συμπάντων- γίνονται «επιτυχώς ή ανεπιτυχώς» και αποτελούν εξ ίσου με τα πάντα, γεγονός. Κι ενώ μπορεί να σπάνε τα δεσμά σε έναν τόπο κι εκεί να συστήνουμε ελεύθερες κοινωνίες μεταξύ μας οι άνθρωποι (ανεξαρτήτως χρόνου, δηλαδή και μη ταυτόχρονα), αλλού (και σε πολλά, ταυτόχρονα αλλού) βρισκόμαστε «κατά τον όποιο κανόνα νομιμότητας» εγκλωβισμένοι σε μικρότητες.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Έτσι, ο υπόρρητος προβληματισμός που αναπτύχθηκε μέσω της ρητής τρικυμίας εν κρανίω των προηγούμενων σχολιασμών μου περί της ‘εικόνας’, βρίσκει εδώ την ευκαιρία να μεταλλαχθεί σε απόπειρα σχεδιασμού της εξής κοσμικής εικόνας που διαβλέπω να προκύπτει από τη νέα ανάρτησή σας: Είμαστε ταυτόχρονα ως Είναι και ως Εγώ-Άλλος, μέλη τόσο της μικρότητας, όσο και της ευρύτητας νοητών/ιδεατών αλλά και αισθητών χώρων. Απέναντι στην ίδια εικόνα, στο ίδιο είδωλο, μπορούμε να στεκόμαστε ελεύθερα ή με υποτέλεια, δίχως να ευθύνεται το είδωλο γι’ αυτό (το οποίο ευθύνεται μόνο για το ότι παρίσταται και όχι για το ό,τι αναπαρίσταται μέσω της παράστασής του, στις επί μέρους διάνοιες). Όσο δεν ευθύνεται το «χρυσό κριάρι», για ό,τι «αμαρτίες» έκαναν οι «ειδωλολάτρες» εβραίοι στο όνομά του, άλλο τόσο δεν ευθύνεται και ο «μοναδικός θεός» τους, για όσους γενοκτόνησαν οι ίδιοι ως «μονοθεϊστές» στο δρόμο τους προς τη γη της επαγγελίας, στα πλαίσια του ιερού σκοπού τους. Όπως ακριβώς δεν ευθύνεται και ο Μαρξ για τη χυδαιότητα του υπαρκτού μαρξισμού. Ειδωλολάτρης, επομένως, είναι κατά τη γνώμη μου αυτός που αντιλαμβάνεται το όποιο είδωλο (την όποια εικόνα, πίστη, ιδεολογία κ.λπ.) όχι ως αισθητή παράσταση που δεν λέει τίποτα, αλλά μόνο παρίσταται μέσα στο αυτονόητο αληθές του, αλλά ως αναπαράσταση μιας νοητής (καλής ή κακής) εντολής.

    (Ένα ιστορικό ανέκδοτο μας λέει πως όταν ο Βερονέζε διατάχθηκε από τον ανώτατο κλήρο να διορθώσει τον πίνακά του «Ο γάμος στην Κανά» σβήνοντας τα ζώα που εικονίζονταν να τρώνε και να κυνηγιόνται κάτω από το ζωγραφιστό τραπέζι που έτρωγε ο ζωγραφιστός Ιησούς, μια και κάτι τέτοιο θεωρήθηκε προσβλητικό, εκείνος «υπάκουσε ευχαρίστως» στις εντολές δίχως να αλλάξει τίποτα από την εικόνα του, την οποία ωστόσο είπε στους καρδινάλιους όταν επέστρεψαν για τον έλεγχο, πως επιδιόρθωσε …αλλάζοντάς της τον τίτλο. Δεν επρόκειτο πια για τον «Γάμο στην Κανά», αλλά για κάποιον άλλο γάμο, στον οποίο η κεντρική μορφή δεν ήταν ο Ιησούς, ώστε να προσβάλλεται επειδή κάτω από το τραπέζι κυνηγιόντουσαν οι σκύλοι με τις γάτες και τα ποντίκια).

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Οι Μεγάλες Ουσίες, ωστόσο, δεν κυριαρχούν (δεν επιθυμούν, δεν είναι στη φύση τους να κυριαρχούν) επί της μικρότητας των τόπων, μια και τότε δεν θα διέφεραν από τους σιδερένιους και αδιαπέραστους κύκλους που ζώνουν ήδη τους τόπους (όπως δεν διέφερε ο Ετεοκλής από τον Πολυνείκη – εξάλλου, ίσως να είναι η αέναη μάχη κατά του ‘κακού’ εαυτού, αυτή που τον διαιωνίζει ως ‘κακό’). Οι όποιες ουσίες και τοπικές μικρότητες, υπέρ (και όχι κατά) του στενόχωρου ατομικού/συλλογικού Εγώ τους οφείλουν να κερδίσουν την μεγαλοσύνη και ευρύτητά τους. Όχι καταπνίγοντας τον όποιο δέσμιο εαυτό (όπως κάνει εκείνος στους άλλους εαυτούς), αλλά απλώς καλώντας τον στην ευρύτητα/ελευθερία («Κάνε να φανεί καθαρά», λέει ο ποιητής, δεν λέει «καθάρισε»). Γιατί στην ελευθερία μπαίνεις μόνο αυτοβούλως, παρά την όσο ξεκάθαρη πρόσκληση από τον οποιοδήποτε εαυτό ή άλλο. Δε νομίζω πως μπορεί να προκύψει η έξοδος από υπόδειξη κάποιου φιλοσοφικού, ποιητικού ή νομικού οίκου αξιολόγησης (μόνο να παρίστανται δικαιούνται, ως εικόνες, διατυπώνοντας προτάσεις-οράματα) μια και τους αδιαπέραστους κύκλους τους σπάζουν μάλλον επιτυχέστερα οι ατίθασες (προς όλους τους κοινωνικούς νόμους και ‘ισμούς’) Αντιγόνες (που τιμούν και τον κακό αδελφό/εαυτό, όσο και τον καλό) και όχι τόσο οι μεθοδικοί και ακριβοδίκαιοι Κρέοντες, δίχως αυτό να σημαίνει πως ο κάθε άνθρωπος, πίστη ή μέθοδος, δεν είναι ευπρόσδεκτα από την όποια, εκτός αλυσίδων, ευρύτητα.

    Αν είναι «παράδειγμα», «πρότυπο» (αλλιώς «καλό είδωλο») οι αγωνιστές του ’21, είναι επειδή σε αυτούς οφείλεται η δική τους ελευθερία, για όσο, όπου και αν την κατάφεραν, μια και η δική μας συλλογική ελευθερία, όχι μόνο δεν υφίσταται για να την χρωστάμε κάπου (και όπου υφίσταται, τη χρωστάμε μόνο στον ελεύθερο εαυτό μας, ως αγωνιστές της ελευθερίας) αλλά μάλλον έχει καταλυθεί, επειδή οι αγωνιστές του ’21 (όπως μας λεν) ή κάποιοι άλλοι που επιβλήθηκαν τελικά των αγωνιστών, θέλησαν να συστήσουν «σύγχρονο, ελεύθερο κράτος» με δάνεια, την αποπληρωμή των οποίων κληροδότησαν με τοκισμένο χρόνο στις επόμενες γενιές.
    Ωστόσο, ελεύθεροι άνθρωποι, υπήρχαν και επί τουρκοκρατίας και υπάρχουν και επί όλων των καθεστώτων (κι ας είναι τα επιμέρους εγώ τους δέσμια κι ας συστήνουν δικτατορίες) και είναι μάλλον όσοι «εαυτοί» από τους άπειρους που ενοικούν μέσα μας, αναγνωρίζουν όπως η Αντιγόνη το χρέος τους μόνο υπέρ της παραστατικής (ασχέτως της όποιας αναπαραστατικής δυνατότητας ή ερμηνείας της, ανιχνεύεται στην παράστασή της) ελευθερίας.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Υ.Γ. Ο ποιητής-ζωγράφος-γλύπτης, όπως ήταν ο Φειδίας ή ο Πραξιτέλης, παρίσταται μέσω της παραστατικής δυνατότητας του έργου του, διαπράττοντας της εξής μαγεία: Υποτάσσει την ανά-παραστατικότητα του θέματος, στην παραστατικότητα του έργου – δεν υποτάσσει την παραστατικότητα του έργου, στην αναπαράσταση του θέματος (όπως κάνουν οι μοντέρνοι, νομίζοντας ότι κάνουν το αντίθετο). Υπερβαίνει τη φενάκη του ρεαλισμού, δια της τελειότητας της παρατήρησής του και της σχεδιαστικής δεινότητάς του να ποιεί παραστατικά σχήματα και όχι αναπαραστατικά είδωλα. Σε αυτό έγκειται η ιερότητα των αρχαιοελληνικών ειδώλων. Όλη η μουτζούρα που παρήχθη από την τέχνη του μοντερνισμού κι έκτοτε, στηρίζεται στην επανάσταση του σπασίματος της ελληνικής φόρμας, η οποία μας λέει ψέματα, μας ωραιοποιεί την πεζή πραγματικότητα, μας τάζει φύκια για μεταξωτές κορδέλες και όλα αυτά για να κάνει τον άμοιρο και μοναδικό εαυτό μας ειδωλολάτρη. Ο κομμουνιστής (αλλά ρωμαϊκής αισθητικής σουλτάνος) Πικάσο, ζωγράφισε κυβιστικά για να μας προσφέρει πιο αληθείς εικόνες από της εικόνες της «αναπαραστατικής ζωγραφικής». Θαύμαζε τη Ρώμη και απεχθανόταν την Αθήνα. Με τις επικολλήσεις του (κολλάμε την ίδια την εφημερίδα ή την πρόκα στον πίνακα, αντί να ζωγραφίσουμε μια πρόκα ή μια εφημερίδα) εκτέθηκε το ίδιο το αντικείμενο, ως η αληθέστερη εικόνα του. Η εννοιολογική τέχνη έφτασε στο σημείο να εκθέσει τον ορισμό της καρέκλας από ένα λεξικό, δίπλα στη φωτογραφία μιας καρέκλας, ως την τέλεια μορφή τέχνης. Οι μεταμοντέρνοι είναι τρις χειρότεροι… Σφάζουν πραγματικές γελάδες και τις βαλσαμώνουν σφαγμένες όπως και τα εντόσθιά τους, κερδίζοντας πραγματικά δισεκατομμύρια (που άλλοι τα χρωστάνε, επίσης πραγματικά).

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. ενδιαφέρουσα η αντίστιξη του Ανώνυμου(γνωστού-άγνωστου του διαλόγου) όσον αφορά την αισθητική του υπαρκτικού μονολόγου της Δύσεως..
    Θα ήθελα μόνο να μας φέρει κάποια στοιχεία για τον Πικάσσο και την συμπάθεια του πρός τη Ρώμη..
    Είναι αυτό θεμελιωμένο πραγματολογικά;
    Αν όντως έτσι συμβαίνει, υπάρχει θέμα..
    Έχω στο μυαλό μου κάποιες απο άλλη σκοπιά αντιπάθειες του Μπλόχ, απέναντι στην Αίγυπτο και την αρχ.Ελλάδα.
    Αυτά ίσως έχουν σημασία για να σκιαγραφήσουμε τις δυνατότητες ενός γοτθικού ανθρώπου όπως ο Χαιντεγκερ, να βοηθήσει την προσπάθεια υπέρβασης των διλλημάτων ατόμου-κοινότητας..
    Και υπάρχει και το θέμα της Αναγέννησης,,πως εντάσσεται ως μη πραγματοποιήσιμο όραμα ανάκτησης της αρμονίας..
    Απο την άλλη θα ήθελα να τα εννοιολογήσουμε όλα υπο το κράτος μιας ιστορικής θεμελίωσης..σιγά σιγά θα έλεγα..

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Αλλά δεν μπορούμε να μη θαυμάσουμε και την αντανακλαστική σχεδιαστική δεινότητα να του Πικάσο να μπορεί να απαντά στους κριτικούς τέχνης που εναγωνίως τον ρωτούσαν για να μάθουν τι συμβολίζει η γυναικεία μορφή που τρέχει εναγωνίως κρατώντας τη φλόγα, στη Guernica.
    «Δεν είναι φλόγα αυτό που κρατά» απάντησε ο Πικάσο. «Είναι ένα χαρτί υγείας και η γυναίκα έχει αυτή την έκφραση αγωνίας στο πρόσωπο επειδή δεν βρίσκει τουαλέτα για να ανακουφιστεί».

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Συμπτωματικά, το σχόλιο για τον Πικάσο το έστειλα πριν δω το σχόλιό σου, Eriugena.
    Δεν φέρομαι κατά του Πικάσο ούτε της ελευθερίας να σκαρώνει ο καθένας οτιδήποτε. Απλά μίλησα παραδειγματικά, για το πώς ένας μύθος ενδέχεται να παρέχει αντιφατικές εικόνες. Νομίζω πως ο ίδιος ο Πικάσο είχε πει πως προτιμά τη ρωμαϊκή από την ελληνική τέχνη, αλλά δεν θυμάμαι ούτε τους λόγους ούτε πού αναφέρεται αυτό. Αλλά και να το είχε πει, δεν βλέπω κατ’ ανάγκη τα έργα του ως φορείς των πεποιθήσεών του, ούτε τις όποιες πεποιθήσεις του, κατ’ ανάγκη αρνητικές. Τα έργα παρίστανται από μόνα τους, ανεξαρτήτως του τι παριστάνουν. Τον ηθοποιό βλέπουμε, δεν βλέπουμε τον ρόλο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. Διαβάζοντας την ιστορία της θανάτωσης του Σωκράτη, αλλού εξοργίζομαι και αλλού τον θαυμάζω, για την ίδια ακριβώς πράξη του να πιεί το κώνειο. Θέλω να εκφράζω και τον θαυμασμό μου και την αποστροφή μου, δίχως να οφείλω να μη διχάζομαι (αλλά ελπίζω να μην εκληφθεί αυτό, ως ότι μιλώ για τον εαυτό μου).

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  12. Δεν βρίσκω άλλον τρόπο να πως ναι στη συλλογικότητα, αν δεν εκθέσω την αντίφαση της ατομικότητάς μου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  13. Αυτό επίσης που νομίζω πως εκφράζω, είναι πως δεν είναι δυνατόν επειδή εκτιμώ τις ζωγραφιστές λάμψεις στα «μεταξωτά φορέματα που φορούν νύμφες» ενός πίνακα της ακαδημαϊκής ζωγραφικής των άγγλων του 1800, να πρέπει να δώσω λόγο για τις αποικιοκρατικές και παιδεραστικές βλέψεις που δεν έχω, στους όποιους ανακριτές/ψυχολόγους.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  14. πιθανότατα ο Πικάσσο να εξέφρασε έναν προκλητικό με την καλη έννοια "μοντερνισμό", αφού είναι προφανές πως η ρωμαική αισθητική απομακρύνεται αρκετά απο τις μορφολογικές αρχές του ελληνικού κόσμου και την προσκόλλησή του στο "πρότυπο" της γονιμοποίησης της "ύλης" απο την τέλεια μορφή, ή την άλλως εννοούμενη υπερβατικότητα του Διονύσου..δεν παρεξηγώ την αντιφατική ερμηνεία αντιφατικών "όντων"..ίσα ίσα, με εμπνέει..Όμως μιας και μας απασχολεί ως ανθρώπους φιλοσοφούντες άρα φιλοσόφους το θέμα της σχέσης "ατόμου"-"κοινότητας" ζητάμε να διευκρινήσουμε ψύχραιμα αλλά και χωρίς έλλειψη πάθους τις "προτιμήσεις" μας..Θα έλεγα λοιπόν, πως θέλοντας να κρίνουμε την νεωτερικότητα με δημιουργικό τρόπο, άρα όχι αφοριστικά, ψάχουμε τις βαθύτερες θεμελιώσεις της. Με αυτή την έννοια έχει ενδιαφέρον η σχέση μας με τον ρωμαισμό κάθε είδους..Δεν θα ήθελα να επεκταθώ μακρύτερα, αλλά όχι τυχαία στο (υψηλό) γερμανικό φαντασιακό της φιλοσοφίας υπάρχει μια υφέρπουσα κριτική του ρωμαικού, όχι άσχετη με τις περιπέτειες της θρησκευτικής συνείδησης του εν λόγω έθνους..Η κριτική αυτή παίρνει ενίοτε αλλόκοτες ως επικίνδυνες μορφές, τις οποίες μπορούμε να διακρίνουμε και στον Χαιντεγκερ..αν προσέξουμε και τα θέματα αισθητικής είναι στο επίκεντρο αυτής της φαντασιακής αναζητησης..Όμως χρειάζεται προσοχή, ας πούμε στο θέμα του αντισημιτισμού..Η κριτική στον ρωμαισμό τη θρησκεία ή ακόμα και γενικά στον μοντερνισμό ή θα αναζητηθεί στο έλλογο ή θα εκπέσει σε παγανιστικές διολισθήσεις, τη στιγμή που οαγώνας της Ιερουσαλήμ έχει επιδείξει τις μεγαλύτερες αντιρωμαικές αντοχές, και στο αισθητικο-νοητικο επίπεδο..

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  15. Με τα άψυχα αντικείμενα γιατί να μιλά κανείς; Μα για να τους πει πως δεν είναι όλοι οι άνθρωποι βάρβαροι επί των αψύχων.
    (Μονόλογος γραμμένος σε τρελλοκομείο).

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  16. Ο Πικάσο (ο κάθε Πικάσο, εσείς, εγώ, ο Σωκράτης, η Αντιγόνη) οφείλει να αντέχει ο ίδιος στις μεθόδους που εισηγείται. Ούτε τη γλιτώνει εύκολα με τον θάνατο. Ο θάνατος είναι η αρχή εδώ.
    Πρέπει να πέφτεις διαρκώς στην παγίδα που στήνεις τόσο για να τη δικαιολογείς, όσο και για να την υπερβείς.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  17. Εγω τον βρίσκω ως μονόλογο γραμμένο απο έναν άνθρωπο που αγωνιά να σεβαστεί το Ον..άρα δεν χρειάζεται να είμαστε εγκλεισμένοι πάντα σε όποια μορφή, ακόμα και την πιο πρόσφορη..

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  18. Αυτό που παρατηρώ είναι επίσης το εξής: χρησιμοποιώντας, γράφοντας, τις όποιες λέξεις (με δόκιμο ή αδόκιμο –φιλοσοφικά, ιστορικά, λογοτεχνικά, συντακτικά, γραμματικά κ.λπ.) τρόπο, πέρα από τη σύγχυση που δημιουργείται, αναπτύσσονται και διάφορες υποθέσεις-βεβαιότητες. Τι εννοώ; Κάποτε είχα γράψει στο σχολείο ένα διήγημα που περιέγραφε μια «δύση». Επειδή αυτό διακρίθηκε και συζητήθηκε, κάποιοι είπαν πως επειδή ανέφερα συνέχεια το «κόκκινο» κι επειδή οι καθηγητές μας ήταν οι περισσότεροι αριστεροί, γι’ αυτό και η «δύση» συζητήθηκε. Και αυτό βέβαια συνέβαινε επειδή είχε έρθει στα πράγματα ο αριστερός (τότε) Ανδρέας Παπανδρέου, για να διαλύσει τη χώρα.

    Εγώ, δε, ως έφηβος, δεν είχα γράψει παρά ένα ερωτικό γράμμα σε μορφή περιγραφής ηλιοβασιλέματος.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  19. @ Ανώνυμος,
    21 Αυγούστου 2011 1:04 μ.μ.,

    Πολύ καλή αναφορά. Μου θυμίζει το περιβόητο "έχω ξεχάσει την ομπρέλα μου" το οποίο εκμεταλλεύεται ο Ντεριντά από τον Νίτσε για να δείξει ότι δεν μπορεί να υπάρξει έσχατη σημασία ή αλήθεια:

    http://rakis1.wordpress.com/2011/08/21/%CE%B7-%CE%B5%CF%81%CE%BC%CE%B7%CE%BD%CE%B5%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B7-%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%B4%CE%BF%CE%BC%CE%B7%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CE%B3%CE%BD/

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  20. Συνοπτικά θα μπορούσα να πω: Η συλλογικότητα, ιδωμένη από τη σκοπιά του ανθρώπινου Dasein, είναι το πυρακτωμένο σίδερο, για το οποίο αξίζει να είναι κανείς προετοιμασμένος σε κάθε βιοτική του στιγμή ή συνθήκη, αν θέλει να διασώσει, στο δυνατό βαθμό, την ατομικότητά του, ως το κοινωνικά ηθικό και αισθητικό φωτοστέφανο της ζωής. Η ατομικότητα , ως ελεύθερη ανάπτυξη και όχι ως βάρβαρος ατομικισμός, είναι το αντίπαλο δέος της κατ’ επίφαση συλλογικότητας, έτσι περίπου όπως η τελευταία σκιαγραφείται στην ανάρτηση και συμπυκνώνεται στο τελευταίο σχόλιο του Ανώνυμου. Πίσω από τούτη την ψευδή συλλογικότητα κρύβονται όλες οι ιδιοτελείς όψεις και κόψεις των πιο άκρατων ατομικιστών και συμφεροντολόγων από την πολιτική, τον πολιτισμό, την ακαδημαϊκή ζωή, τους διανοούμενους, τους συνδικαλιστές και όλα τα παρόμοια συναπαντήματα. Χρειάζονται αυτή τη «συλλογικότητα», για να συγκαλύπτουν την ασημαντότητά τους (Καστοριάδης), όταν απεργάζονται το κακό εν ονόματι του καλού και «προοδευτικού». Προϋπόθεση μιας αυθεντικής συλλογικότητας είναι η ελεύθερη ανάπτυξη της ατομικότητας.

    Με θερμό χαιρετισμό προς όλους σας!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  21. Προϋπόθεση μιας αυθεντικής συλλογικότητας είναι η ελεύθερη ανάπτυξη της ατομικότητας.
    ------------------------------------------------

    Πολύ ορθό. Πιο συγκεκριμένα στο σήμερα τι θα σήμαινε κάτι τέτοιο κατά την άποψή σας;
    Πχ στα εργοστάσια να υπάρχει συλλογική λήψη αποφάσεων από κατόχους μέσων παραγωγής και εργαζομένους;
    Ευχαριστώ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  22. 1.Στους διάφορους εργασιακούς χώρους, η διαλεκτική ατομικότητας-συλλογικότητας είναι πάντοτε το ζητούμενο, αλλά και το διεκδικούμενο, με βάση την ως άνω αρχή της ελεύθερης ανάπτυξης της ατομικότητας. Για την κατάκτηση αυτής της αρχής ευθύνη (αγωνιστική αν θέλει κανείς) έχει και το άτομο και ο συλλογικός φορέας. Ο ένας αλλάζει τον άλλο και εν ταυτώ. Πάντα βέβαια παίζει ρόλο η αυτοσυνείδηση του μαχόμενου προσώπου …
    2. Στα εργοστάσια δυστυχώς ποιος από τους εργαζόμενους έχει δείξει ή αποδείξει ότι μπορεί να αποτινάξει από την πλάτη του τους διάφορους εργατοπατέρες και να δράσουν όλοι μαζί (οι εργαζόμενοι) ως αυτόνομη συλλογική μονάδα προς λήψη κοινών αποφάσεων. Το αν ο κάτοχος των μέσων παραγωγής συμμετέχει ή όχι είναι πλέον ζήτημα ενός ευρύτερου κοινωνικά, πολιτικά και θεωρητικά ικανού κινήματος να δράσει συλλογικά, με αίσθηση της (πνευματικής) ελευθερίας του ατόμου, και όχι εξουσιαστικά, όπως δρουν ως τώρα ποικίλα καθεστωτικά μορφώματα.
    3. Εν τέλει, η όλη πράξη της ελεύθερης ανάπτυξης του ατόμου έγκειται στο να συντρίβονται οι ύπουλες έφοδοι φενακισμού της συνείδησης των ανθρώπων από τα καθεστωτικά σχήματα που ομιλούν αφειδώς ενάντια σε τέτοιους φενακισμούς, αλλά στην πράξη τους εισάγουν από το παράθυρο!

    Έχε και τις δικές μου ευχαριστίες.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  23. Γιατί να υπάρχουν εργοστάσια; Τόσες εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια που ζούσαμε χωρίς αυτά, τι άλλο κακό πάθαμε πέραν του ότι τα αποκτήσαμε;
    Και με τα πυρηνικά; Τι θα γίνει με τα πυρηνικά; Θα αποφασίζουν οι εργατικές συνελεύσεις για το πότε θα ρίχνονται και πού ή καλό θα ήταν να τα καταστρέψουμε όπως και τα εργοστάσια;
    Κατανοώ βέβαια τον σχετικό προβληματισμό και συμφωνώ απόλυτα με τα όσα λέγονται. Ιδίως για τους εργατοπατέρες.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  24. "είναι πλέον ζήτημα ενός ευρύτερου κοινωνικά, πολιτικά και θεωρητικά ικανού κινήματος να δράσει συλλογικά, με αίσθηση της (πνευματικής) ελευθερίας του ατόμου, και όχι εξουσιαστικά, όπως δρουν ως τώρα ποικίλα καθεστωτικά μορφώματα. "
    Φαντάζομαι πως η παραπάνω διατύπωση ισχύει και για τα δικά σου σχόλια.
    Πάντως για να είμαι δίκαιος να τονίσω πως η αυτοσυνειδησία σηκώνει κριτική συζήτηση. Για πχ ο φόβος της απόλυσης, η έλλειψη αλληλεγγύης είναι ισχυρός παράγοντας να βάλει στην άκρη την αυτοσυνειδησία

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  25. σίγουρα σηκώνει μεγάλη συζήτηση η αυτοσυνειδησία... θα ελεγα πως αν εχει καποιος γεμάτες τις τσεπες του εχει μια χαρα συνειδηση, οταν αδειάζουν οι τσεπες αυτη γινεται αρκετά ευλίγιστη

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  26. η αυτοσυνειδησία ως ενσυνείδητη προστασία της αλήθειας του ανθρώπινου Είναι από τους διάφορους γυρολόγους της ψευδώνυμης "σοσιαλ-κολλεκτιβίστικης" πολιτικής είναι σίγουρα ό,τι το πιο θετικό. Είναι η ασπίδα του Αχιλλέα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή